Literarishe bleter · 1926-01-01 · 87 (1.1.1926) · p. Seite 8

87 .זא ליטערארימע כלעמער 8 און װערדע״םולער דער קורצער ענטםער: ״איך נין שוין אילט־• ס דאנט דער םשל: ניט דערפאר, װאמ ת ניזט אלמ, האנען מענשען דיך ניט ליג אט נין איך אויך זעהר אלט. און פונדעסטװעגען װאס עילטער איך װער, אלץ מעהר לינ האגען מ־ך די סענשען. נאד איך װעל דיך םארטרויק א םוד װעגק די לייט ימיר װײסן שוין דעם םוד:>. די האבק ליב, אז יעדע זאך זאל דין אויםנע״ פוצט און א ניםעל םארשטעלט. איך װעל דיר לייהען אזעלכע קלײדער װי מײנע (פאלש: דער משל װיל ניט גענן דעם אמת אזעלכע קלײדער, װי זײנע. עד װיל אים גענן זײנע ״שיינע קלײדער״) און ת װעםמ זעהן, אז מענשק װעלען דיך אויך לינ האנק. דער אמת האט נעםאלנט ד עצה און דך םארפוצט אין דעם משלם קלײדער. זײט דאן געהק אסת און משל האנט אין האנט אץ מענשען האבק די נײדען ל׳ינ״ (איז ניט נעםעד: ״און אז ד זײנק בײדע אינאײנעם האט זײ ת .װעלט זײער לינ״?>. און איצט נאך א פארגלײך: תשר״ק: *רײנער מאן הןס ג*ה*ם ו זון, װןס ה*ס נעלערנם *ץ * װײםער שם*ס. םלעגס *ים דער פ*סער װיקן מים יעדן (?) דורכם*רער געלס *ויף דער הודאה. *ון דעם פ*סער שסײ״ גער איז *זוי נעװען; *ז עם פלענס ם*רן *ן *רענסלעכער סענסש, פלעגס ער נים שיקן ד*ס געלם םיס איס, נ#ר *ז עס פלעגם זיך *ים פ*כן ו ק#רגער םענסש, * שלענסוור ע#לער, םלענט ער דורך *ים דװק* יע שיקן ד#ס געלס• ה#בן זיך פענסשן נעװאונ• דערט *ון נים נעק#נט פ*רשס״ן, װ#רוס דער פ#סער װיל ניס םרויען (?) נוםע *ץ *רענםלענע פענסשן, נ#ר דװק* דעם ק*רנען, דעם שלעכסן ע#לער סרויס ער י#■ ה#נן ז״ עו דעם ס#סער געז#נס: ״איר װ״סט ד#ך *לײן, *ז עס װעס נעסען *ײער זץ *סך םי *ון עײם, ניז ער װעס *רויםרײסן בײ דעם קארנן זײן געלד, װײל ער ה#ס ם״נס עו ע#לן *ון פ*רגינס ק״נעס נים ד#ם לעבף (#נשסאם #ס דער ל*ננער םירעדע שםײם *ין ״משלי חכםה־: ה#נן זײ דעס פזן• םער פ#רגעה#לסן״). ה#ס דער פ#סער ןזוי ערקלערם ו ״פורשםײס *יר םיך *זוי, פײן זון *יז <ײ מיר *ין הויז ערעויגן געװ#רן *ין לוקםים *ץ *ין *לע פוינעניגנ:, ער ה#ם קײנפ#ל געװ*וםס פון דאגײו *ון װײס ניס דעם װערס פון געלס• װען *יך ז#ל *ים שיקן נעלם דורך פ#סם #דער דורך *זעלכע פענסשן, װ#ס װעלן *ים גלײך *ויםע#לן, ה#נ *״ך מורא, *ז ער װעט ד#ס געלם גלײך *ויסנרעננען *ויף נורישע פורגעניננס םיס שלעכםע חברים. דערום שיק *יך *ים נ#ר םיםן שלענםן עןלער. נײ *ים װעם ער *רויםקריגן ניסלעכװײ', נ#ר *זוי פיל, װיפל ער דורף ה#נן *ויף עסן *ון די נייםיקםסע זוכן בים לענך״. ת, װאם .־ױיםן, אז װאס װינציקעד װערטער עס איז דא א־ן כ א משל, אלץ מעד אױםדדוק האט ער, און ת, װאם פארשטײען זיך בכניל אייןז ל*שון, װעלן אליץ, האף איך, אויםגעסינק, װאו איז װעט דעד לעזער אפשר מײנען, אז ת דאזיקע אלטע אינעדזע- צוננק מויגן ניט, און אז דערפאר האנן ת עם ניט זוכה געװען, אז ה־ תשד״ק זאל זײ דערטאנק? װיל איך װײזן םיט א פא־ בײשםילן, אז ניט נאר טויגן זײ, נאד אז ת זײנק אויםנעצײכנטע (פרײע) אינעדזעצוננען. ת תנק נוט ינװין דעדמיט אלײן, װאם עם האט דך אויפגעהיט אין ת דער עכטער טאן און ת עצש שפראך םון דעם םארעײטיקן טגיד. האט דער, װאם האט א־נז נעװאלט באקענען טיט דעם תננערם משלים, געקאנט און נעדארםמ נעםק אט דעם אלטן. גוײיטן נוםח און אינערדדוקן אים, װי ער איז, מאכנתק נאר קלײנע טעכנישע ענתרונגק... אט איז דעם תננערם םשל װעגן משל, װי ער איז אינער״ נענענן אץ ײדישן ״קול יעקנ״: אמת איז אמ^ל׳, גאנץ נאקעט, ארומנענאנגק או־ף דער נאננ עס האט דך׳קײנער אויף אים ניט אומגעקוקט און מען האט אים ניט געװאלמ לאזן אין קיץ אײנציק דעיז ארײן. װי ער איז אזױ נענאננק אין ביטע־רע צרות, נאגעגנט ער דאם <דעם> טשל. ער <דער םשל> א־ז גענאנגען אין תער שײנעי קלײו־ער םון אלעדלײ פאדבן. סמ <דער> משל פ־עגט אים <דעם אמת>: - פאתואם דתיםטו דך אדי ארום און קײנער קוקט זיך אויף תר נישט אום? דער אמת ואנט: - איך בץ שדין תער אלמ. דאס (דעוס משל ענטפערט א־ם אנער: - ת נ־זט דך טועד״ װארן קוק מיך אן - איך נין אויך דיער אלט, און (אבער> װאם איך װעד עלםער, האט מען םיך אלץ ל־בער. נאו־ איך װעל תד זאגן: מענטשן האבן לינ, (אז> איט״ לעבע זאך זאל דץ אויםגעפוצט און א ביםל םארשטעלט. אינער דעם םאלג מיך און טו תר אן םײנע שײנע קלײדער, װעםטו זען, װי מען װעט תר לןשן ת םתט. דעד אםת האט אזױ נעטאן. און װי עד האט געזק, אז ער איז תרך דעם חשוב נעװאוץ בײ דער װעלט, ג״ט עד םון דעמאלט אן א־ן ת שײנע קל^ידער םון דעם משל. און אז ת תנק נ״דע א־נאײנעם, האט ת ת װעלט תער ליב״. דא תנק, אתץ ת אפשטעל-צייכנם און דער ארטאגראפיע, געמאבט געװאוץ נא־ ת קלײנע ענדעתנגען, װאס זײנען אנגעגענן א־ן ת קלאמערן. מעד א־ז קײן זאך ניט נויטיק געװען. עם לייענט זיך, װי דער לעזער אלײן זעט, אויםגעצײננט. איז געקומק ה׳ תשר״ק און האט עם ״פארבעםערט״ אויף אזא םין אוםן: ״דער אמת אױ אמאל אתמגעגאננען אין גאם הויל נאקעט, װי ת טאמע האט אים געד,אט (א־נגאנצן אן איבעתקע מליצה?). האט איהם קק מענש אין ד,ױז ניט געװאלט ארײננעמען. װער עם סלענט א־הם באגעגענען, פלעגט םון איהם אנטלויפען מיט שדעק <ה■ תשד״ק זאגט שוין אוים אין אנהוינ, װאס עס דארף קומק ערשט צום ם־ף...) אזוי װי דעד אטת געהמ אתם אין ביטערע צו־ות, טרעפט איהם אן דער משל. און דעד םשל א־ז געװען םארםוצט א־ן שענע קלײ״ דעד םון פרעכט־נע םאו־בען (״פ־עכט־נע םאו־נק״ איז א מליצד״ א־ן דעם אלטן נוםח זײנק רעם משלס קליידעו־ ״םון אלערלײ פארבן״). פתעגט דער משל.- ״דאגט מיר, ד׳ קרוב, <ת װערטער תנען אונטעת״עצײבנט אוםעטום םון מױס. װאם דרעהט איהר זיך ארום אינער די גאסען, אזו־ דערשלאגען? (אץ דעם אלטן, אמתן נוםח רעדט נ־ט דעד םשל צום אמת א־ן אזא אן-דרך-א־צדיקן מאן>. ענטפערט דעד אמת: ״שלעבט, בחדער, איך בץ שוין אלט, זעדר אלט, און קײנער װיל םיך נישט קענען״. (איז דק ניט םײנעד םשלי חכמה: .< גבירס 8 בן״יתיד הןס געלערנס אין מרחקים• איז געװען דער שסײגער (םון דעס גביר), ד&ם ער פלעגס אים קײנ״ םאל די הועאות ביס שיקן דורך מןסס אדער דורך ערלעכע געלעמהײס ד$ס געלס ז$ל אים ןנקומען מיט אײנמןןל, נ$ר דורך זײער א שװערן <*לער, װאם דער זון ה&ס (בײ אים) ד&ס געלס קוים םים ביםערניש ביסלעכװײז 5*״ געגוסען* בײ די שםאםלײם איז דאס גאסיר• לעך געװען א גרויסעי װאונדער. ה$בן זײ דעם פןןסער סןרגעהאלםן. ה$ס עד זײ געענספעיס: — די מעשה איז אזוי: מײן זון איז געװאײנם בײ םיד אין שםוב (צו ה*כן) <לץ סיס נורלן האגס, מיס <לע םארגעניגן, און איגט <ז ער איז דןרסן גןןר <לײן דער גאנגער ב<לעבאס, װען ער װעס באקוםען דןןס געלם אויף אײן מ&ל, װעס ער געװיס גןר דןס געלס... סמרניגן אויף <לע נא״ רישקײסן אין אײן ס$נ און װעס דער״ סון װערן < גדויסער אײסװאורף, < הולסײ. ער װעם נאך דעיםיס קוםען גו הוגגער אויך• דעױס שיק איך אים בעסעד (דאס געלס) דורך אײן רע עין (אקארגן)״.