Literarishe bleter · 1926-01-01 · 87 (1.1.1926) · p. Seite 7

7 :לעט ע ר 87 .■וא ל י צ ן ר )} ר י דער דובנער מגיד און זײנע משלים ־ס *לע משלים םון דוננער סניר, נעזפסלס אין אינערןעפנז פין תשר״ק, אין גװײ סײל, תשר־ק פןנלישיננ קןמפפני; נירײזיק, 1ורפ-ה ש. נ י ג ע ר א•; א ג־זיםן טײל םעלים איז ניטא אס־לו א־נטן יךן אדנע־ ־נסות. עם א־ז דו,־נאו־ם - ג־ס־ו צ״טוננ. רעט מען זאגן א ת־דזץ: דעד סא־שאםע־ האצ איבעדנע- זעצט די םינדלים םון דעם דוננעק־ם העפדעןשע פם־יפ, האט עד עם א־נעתעזעצט אויף דעם ײדי־נז, .דאם עד קען, דעם ײד־זז פון ה״נט. ראו האט עד נע־אל׳ט נעמען דעם ײדײטן נוםה פון דעם דוננעד? דער דוננער ד.אט, אםד■, טאקע, נעד־יטנט או־ן־ז מאדע-ד־םון, אנעד פא־־ם־־־נן נע־דאץ סון א־ם א־ײ;! רי אויך שםעטעד םון דץ זון און םון ז״ן תד׳מ־ד) ז״נען די דדנױת און ממיד׳א א־יך די ם־טליינ או־ף ד׳ינװן׳קודט. דאלט דעד, דאם זעצט זײ א־נעד א־צט, געדא-־םט ז״ן א קונצ־קעד םטיריזאטא־ - נא־ דאן װא־׳ט עד געקאנט או־ם־טטעלן צודק דעם נוםת פ־נם םארצ״טיקן ײד־־ם־ א־ן ניט אד״נ׳ םאלן א־ן א הײנטיקן טא;. קאנק מ־ד דען םאדעק םון אן א־נער׳ זע־צעד, אז ער זאל אדויםדײזן דעם ק־נםטי׳עדשן טאלאנט םון םט־׳ ־יזאצ־ע? אזא ת־דוץ װעט טען אםשד װעלן געב;. ראלט דאם אנעד נא■־ דאן געװען א ת־ד־;, װען ה׳ תשד״ק זאל ז״ן דעד ע־שטער זאם־עד או־ן דעד ע־שט־עד א־נעדזעצעד פון דעם דוננע־ם משל־ם, װק ניז זײן אויםגאנע ,זאלטן מ־ר טאקע א־ן דעד אםתן סארמאגט נאד א הענרע־שן נוסת ם־ן ד םש־׳־ם. אנע־ צי א־ז עם אזו־? װען מען לײענט ד ״א״ני׳ײםונג״ םון הי תשר־ק, קאן מען מ״נען, אז ביז א־ם איז טאקע קײנעם גאד נ־ט אי־נגעפאלן אויםצװזאםלען ד משל־ם םון דעם חננער מגיד און אדויםצוגענן זײ א־־ף ״דש,- אויף דער שס־אך, או־ף דעלנער די דנען לכתחילה נאשאפן גע׳ ,דאדן. ה׳ תשר־־ק דעדםאנט ניט קיץ אײן׳א״נצ־קע םון די זאמלונגען א־ן ־א־נעדעצדנגען, דעד׳נע דנען ארו־םגעגענן נעדאזץ םא־ דן נוך. דעד א־ינדרוק א־ז, אז עם דנען נלומ־שט פא־אן נא־ ד־ ל׳שון׳ קודשדיקע םפרים פון יעקנ קדאנ־ן - ״אהל יעקב״, ״קול יעקנ״, ״נונב ם־עקנ׳־, ״אמת ל׳יעקני׳, ״םםד המידות״ - און ה־ הש־קם קאםםיל׳אצ״ע. א־ן דער אםתן וײנ־ק שד־ן מ־ט צענדל׳יקעד יאץ צ־ו,־יק ארו־נגעגענן געדאדן א־ א הענ־עלשע זאםל׳ונג, אי םא־שײדענע ײד־טע א־׳ נערזעצדנגען פון דעם ודננערם טשל־ם. א הענרע־שי (אמת, ניט קיץ םו־ע) זאמל׳ונג _מ־טן נאםען ״םשלי יעקב״, פ־ן ם. נוםנ־ים, א־ז א־ו־ם אין יא־ 1875, א־ן סשעםישל׳. און מ־ט א יא־ פ־־עד א־ז אםגעדרוקט געװאץ א קל׳ײנע אנאנ־מע זאםל׳ונג םון דעפ ר־ננעדם םשד־ם אויף ײדיש: - ״קול יעקנ - ד נא־־מטע םשל־ם פ־ן דעם דננער מג־ד, ל׳ױטער חנםה און זעה־ שענע טײטשען א־יף די שדעדםטע םםוק־ם אל׳ץ ת,־ך װא־נדע־ל׳ינע םשלים״ (לובל׳ין,;187>. שםעטעד ז״נען נםעט אל׳ע אינעדקע םשל׳ים פץ דעם דנ׳ נער געזאםלט און א־נעתעזעצט געװארן או־ף ײדיש ד ד״נםטע סון ד דאזיקע זאמל׳ונגען א־־ף עברי׳טײטש א־ז אר־ים אנאנ־ם א־נטע־ן נאםען ״משל׳י חנםה״ (דילנע, 1883) א־ן זי האט ז־ך געםונען נםעט א־ן יעץ ײדשץ דר־ז. אחוץ דעם, א־ז מ־ר נאקאנט אן א־נעדעצ־־נג בון דעם דוננעדם ״םפ־ המידות״ (־וזעםאד, 0893, אן אינעדזעצ־ונג םון ״אמת ל׳יעקנ״, דעם דננעדם פידש אויף דעד הגדה <אן א שײעור או־םגאנן) און א קל׳יץ םםרלי מיטן נאםען ״נ ע י ם ו ת י ע ק ב״ ד ז־םע דײד יםון ה־נ ,־׳ ־עקב (דוננער מגיד), נעתק מאת צ־ד־ק צדקאדיטש״ <װארשע,1382). , װ ,װע,־ק, דאם ז״נען געשדנן געדא־ן א־ן א פ־־עדד־קע־ עםא׳ י;־, קאן םען אדער אינערשדײנן <דאדט אץ װא־ט), אדעד א־נערדינטן, ד. ה. שאפן א־־םן אלטן מאט־ד גא־ א נ״ע זאך. אינערמאכן הײםט קאל־ע־ םאנן. ד םאנל׳ע;, דאם דע־ן צונעשד־נן עזאם;. װי או־ך אנדעדע א־יטע םאנל׳ען. ז״נען גוט ׳אדעד א־ן דעם אלטן םקא־נאדן נוסח, אדער א־ן דעם א־נעתעדינטעטן נ־םה םון א דאםאנםען און א ק־־לאד. א־ן ע־שטן סאל געסעלט א־נז ד קאלעקטידע שאםונג םון פאדצ־״טן, א־ן צ־ד״טן - ד מעד א־נד־װ־דואליזירטע קונםט פון נ״ע דנטעד. װען א״גער אנעד, דאם א־ז ניט ק״ן קינםטלעד, :עםט ז־ך א־נעדזאגן מ־ט דנע א״נענע ,דעדטע־ דעם א־נהאלמ פ.ץ אן א־טן משל, קאן דעדפ־ן קץ גוטם נ־ט א־ויםקומען. עם ,דע־ט או־םגעװענט, אםגענלאקירט. דעד א־נהאלט פון א סאנל, װי פון יעדן װעדק, װענדט ז־ך ז־עד שטאדק - װעד װ״םט דאם נ־ט? - אן דעם אוס;, די אזוי ע־ דעדט א־נע־געגענן. דאם איז גא־ נאװנדערם דכטיק דעגן ד כשלים פון דעם דננעד מג־ד. ד דנען נאהע־שט און צ־נו־םגעגאםן מ־ט דעם :וםח און דעם לשו;, א־־ף װעלנן זײ דנען געזאגט געװאץ. ז״ ז״נען :־ט או־םגעטדאנט געדאץ םתם אזוי א־ן דעד װעלט א־״ן. דע־ד דננע־ האט ד געזאגט צולינ א נאשטימטן צ־ל, אין א נאשט־מטער;ג־נה, פא־ א גע־ד־םן ע־לפ עד האט ז״ געזאגט או־ף דעם אלט;, גע׳ זײ ער האט י־ערטי פדםע־ן ײדש םון אנצנטן יא־ד״־נז ׳•ייי ״־ו 'ייו און - ־י אםתע זײ א נ־גון... ,דילט א־ר האנן פין י *• ***** זא: ז*ו א־ד , דא־םט געכן - הנאד,, דאם זײ קאנען א״ך;אנצע ךי םון - ן א שול ד א־;, אז א־ד הע־ט ד פ־ן א מג־ י• -*<לן :־א ׳ד א־ן אן אמתעד שדל. גוטן מגי א: א גוטעד מג־ד א־ן א סאדצ־״טיקע־ שול ,״עדם א גוטן, א נע׳ג־םאקן, א זאםמ־קן ײדיש א־ן ז״ן ,־ייץ א־ז דא םא־נ, נוםח, :ט־ל. דנע װע־טעד הענגען נ־ט אין דעד לוםטן; ז״ האבן דא־צ׳ לען א־נם פאלקםלענן, א־ן דעד םא־׳קםשםדאך. עם העדט ז־ך א־ן ז״ אלע א״ן נ־גון, א״ן דטם - דעד ניגון פון א דור, דעד ־־:: םון א גאנצ־עד עםאנע םוז דעדנע־ דעד, ,דאם װ־ל אונז נאקענען מ־ט די משלים =.־; דעם ״דוננע־ לאפאנטע;״, או־סהיײן א־ן אפה־טן, װי .דײט נא־ :יא־ז רעגלעך, דעם אלטן, פא־צײ־זקן לשו;. מ־ט דעד ה־לף םון *ע: א״נגעשטעלטן נוםח דאלטן מ־ר ז־ך לי־נט געקאנם א־־נעד׳ -'*א:; א־ן יענער םנ־נה, דאו ד משלים דנען צום ע־שטן םאל *׳דאגט געוואץ, און מ־ר דאלטן זײ געהערט אטעמען דעד םולן אנעד ה׳ תשד״ק א־ז נ־ט געגאנגען א־יף אט דעם א״נצ־ק הגט־קן װעג. א־ן א״ניקע משלים טרעםן זיך ב״ א־ס אלטע גוטע ײדשע ידטלעך, אנע־ צו ד ז״נעץ צוגעמ־שט א בך הײנטיקע א־־נ׳ '*'־;, צ״טונגס׳װעדטער, םדעמדע, םםולע שעטנז׳םעדים, װעלכע מאנן ~~ :נױל םאד א געםיש פון אלט און נײ: אונטן אן ארבע׳ננםות "׳; א.״נן א פ־אק... *) זע נומ.;8, ״לים. כלעסער־.