Literarishe bleter · 1926-01-01 · 87 (1.1.1926) · p. Seite 5

5 ליטערארישע בלעטער 87 .זא ייז־ישער װעלט. ער א־ז דער א״נזאמ■;,־ א״נצ־קער, װעלנער טוז לײז־ן און געשלאגן װערן א־ן לענן ז אנטקענ־ ־א־ננין װערט אװעלך אװעקגעשטעלט א אנדער רערט, - א װעלט *־ן סאנטאז־ע, רע־ ליגיעזן ערףמאז און גייסט־קער רא־מאניע, - דאנ א־ז דע־ ױנגער מא־אן שלמה םולכו, װעלנער שסיגלמ א־ן דך אט א־ן א געװיטער מאנ די שטוענונגק ארן ד־ געדאגקען םונם גאנצן ײדישן קינוץ םון ־ענעד צײט. אט די צ־וײ םארשײדנא־ם־קע ,־דעלטן קוםען ױך צונויף, זײ װאלמן געװאלט זץ־ באהעםטן, און אםשר ,װאלט דאן געשאםן געװארן דער אײגנארט־קער יי־ישער טונטעז. ראונני האט םארמיאושט דאש ײדישע געטא, ד,אט מםקיר גע• װען דץ םאטער און מומער, ד,אט מק־־ב געװען זײנע בעשטע גע- םילן און דין געליבטע מאניקא, אנער ניט בבדי צו װערן דער םארט־רער םאר דער ײד־שער רעליגיע, צו ,װעדן א מ־ן םשיח, אין װעלכן םארװאגלמע ײדן קענק געםונען א צײטװײליקע טרײםט. ״ניט ם־ט אותות וםוםתים קום א־ך צו א־יך, נאר אלנ מלחמה׳ מענטש און שליח צו םיק אונטערהאנדלונגק ר קלינגק רא־בנים װערטער צו אלע די, װאם רינגלען א־ם ארוט און א־בעדהויםט צו מולכון. דאם מיםטעדיעזע סונם המון אױ םאר ראובנץ א ניש׳ טיהײמ, דין ציל א־ז א העכערעד: שאםן א געזונט ײדיש םאלק. צודיב דעם צװעק ם־חט עד לאנגע םאליטישע געשםרעכן און אונ- טעדד.אנדלוננק מיטן םױםסט, מ־ט די אנגעזעענםטע קא־ד־נאלן, מיטן םארטוגעדשן ק־ניג. ער שטעלט זיך םאר םאר זײ מ־ט אױם׳ געארבעטע א־ן דער נלומרשטער ײז־ישער מלונה חבור םלחמח׳םלע׳ נער, - און א־בערדאשט אזוי, אז קײנער צװײםלט ניט אין דער עקםוםטענץ םון רער פאנטאםטישער מלוכה םון .װעלנער ער, רא־בני, איז גערןםען, אלם ײדישער שר. אין טיף םון זײן נשמה גיט זץ־ ראונני אם א דין-ותשבון, אז עד באגוצט זיך סיט ליגגט, מימ םאלשקי־ט; - דעד צדועק הײליקט אבער די מיטל: ע־ טום דאם געװיסנהאםט, סיטן במדדן, אז וװרך שקר װעט זיך דץ שליחות ענדיקן מיטן נצחון םוגם אמת. דאס איז ראובני, םון אן אנדער װעלט איז געקימען דער װנגעד מאראן שלמה מולכו. קוץ ײדישע צ־ות עקםיםטירן םא־ א־ם ניט, ער קען ניט םארשטיץ םארװאס נײטיקט זיך דאס ײדישע לעבן אין דעםאדמען. מולט אױ גליקלעך צו דערנעענטערן ױך צום ײדנטום. דאם גרויסקײט םון ײדנטום איז םאר אים אין טים־ע מיסטישע םודדת םון דער גאולה אינם רעליגיעזן עקםטאז, - אמ צו װאם דץ באגײםטערטע נשמה שטרעבט. ער װיל זײן דעד מערט־רער פאר דעם ײדישן גלרבן און דין א״נציקער .װאונטש איז - אומצו׳ ק־מען אין די םויעק םון דער אינקװױיציע. און מולכו װערט די םארקערםערונג םון זײ שטרעבונגען םון דער גרויסעד ײדישער מאםע, װאם לעבט אינם נצחױת םונם משיח-געדאנק, םונב דע.־ליױער, װאם דארף קומען מיט דעד גאולד״ מולכו איז דער טיםער מיםט־קער, װעלכן ראובני, לויט דץ אידעע און צװעק, םוז םון זיך אששטויסן, - גיט נאר צוליב דער רעאליטעט םון ראונניס ג־עדאנק נא־ אויך :װליב םאליטישע אומשטענק, װעלכע װאלטן געקאנט שםערן ,־אוננין א־נם םיק דץ װײטערע שליחות. ראונני איז םארביטערט קענן מולטש אי־םטײטשן אים אלס ײדישן משיח, ער .װיל א־ם איבע־צייגן אין דער ניט׳דיכטיקײט םון ז״נעם, םולנום גאנג, דערצײלט א־ש ואנאר דעם סוד םון ױץ םראכער אםשטאמונג, װעגן דעש אי ס עקם־סטידט ניט קק שום ײד־שע מלוכה חבוד. םולנו איז אבער דעד גרויםער הם און ראובנים באצץנג צו ױך טײטשט ער איים, אז געװים אױ נאך זײנע, מולכוסעם, נשטת ניט גענוג געלײטע.־ט געװאק םון דעו־ אלטער מומאה, אז ד זאל ראוי דץ ארײנצ־ק־מען אין א בא׳ העםטונג מיט ראובניס גײסש. מולנו אױ א קװאל םון א־מבאג־ענעצטעד צניעות, אין װעלבער םיליגט דער ביח םון דץ װײטערן נצחון איבע־ ראובנין, ס־לט גײט מיט א גראדן װעג, דאקעגן ראובני װערט צו אונזערע לעזער אדן פרײנל! עס ד,ײבט דך ןןן דןס גײע יןר. שאפס אבאנענטן סאר די ,ליטערארישע בלעטער״ א 4/נ י$ר — 5 גיל ן. אץ אויםלאנד _ 1 דאלאר• םוײיהײם, וױ םאר א נאבט׳געשםענסט, - װײל םדײהײט אױ אזױ שק, אז אױב מיהאט ד אײנמאל םארװכט, וױל מק זי שױן מער קײנמאל ניט איבעדטוישן אױף עםעם אנדע,־ש!״ אױף די ײק םון םראג קימט אן א גחיסע גזדד. פון גרזש. אין משך םון דבן טעג דאדםן זײ םארלאזן ס־אג און זײעד ד,אב און גוטס איבעדלאז;. אלע ײק זײנק א־ן טח־יער, םאטערם ברענגען אוש זײעדע טעכמעד, אבי וײ זאלן ניט װעק קײן תיב פאוץ שונא, ראש םאלק א־ו םאחטאן אין תשילות און הענית־ם, נאר אק חד קק דך דט אראםלאזן צו אזא שטוםע םון שטילער הכנעה און ךערנידעױקמךט. נאך גחעסער װעחט זײן האס קעגן דעם ײדישן יעטא א־ן בײ א געלעננמלענן געשםרעך מימ זק פאטע־, װעלכער םאםט שוין א לענגעדע צײט, מײנענױק מיס דעם אם־וענק דעם נזד ק השמים, זזגט אים דדז־: ״םאחזקום דארםן מיר שטענױק בעטןז םא־װאם בעטן. בעטןז זאלן ױ אנדעדע בעטן - מיח װעלן זײ באםעלן און זין רחםיםױק!־ אין זדק רעדט א שטןה׳צעד ג״סט - א אםקלאננ םון דער ק־ישטלעכעד װעלט, םון מאניקאם װירקונג. און װען, בנױ צז רא- פעװען ױ םראגעד ײזץ םון גרוש, אנטשליםט ױך ױד צו ברענגק, אלס ק־בן, זײן נעליבטע מאניקא, וי נאך זעלבסט םיק צום מושל םץ דעד שטאט, װעדט מיטאצמל ױדן קלא־ דער פרוש םון ױ דערטער, או ,דיגק זאלסטו גאט מיט דק גאנצן האדצן - מימן יצ־׳טוב און סיטן יצר-הרע״. ױ םױבער ײדן זײנק ניצול געװא־ן, ױד םארהאםט אבעד דאם לעבעדיקע געםענקעניש און צװאמען טיט זײן ״ליבער מאניקא לױסט ער אװעק םון דער ײױשעד געטא , בנױ צו לאזן ױך אין א נײעד װעלט־-קײן עו־םו־רט, װאו, װי דוד האט געהעדט, אױ געשאםן געזזא־ן א װעלט םון םױיעם גײסט און מענטשלענער װעדדע. ס־װארטן אים אבעד אין זק װעג נאך אנדערע אנטרשועק. כאנ־קאן דעם שטארקן גײסט םון םאבט א־ן קראםט, אימםאנירמ שידשער כוח א־ן ױ םארלאזט אים טאקע א־נם ערשטן אויגנבליק, וד נאר ד באגעגנמ אויף איר װעג א שטא־קעק מענטשן. דוד איז דערשלאגן. עםעס אױ אין אים םלוציט אויטגעװאקםן א גױיםער נעדאנק. ניט קיץ עדםורט װיל ער, עד לאזט זיך אץ דער װײטעד דעלמ ארק — קק אראניע, קק פאלעםטינע, בכדי אץ םערצן יאר ארום צו דערשײנען אין װענעױק, אלס אנטשלאםענער צום קאסף, מענטש; אלש נאציאנאלעד העלד, װאם װיל איבערבױען אין דעב-ארמיק דאש גאנצע ײױשע לעכן. ניט אװי האבן אים אבער שא־שטאנק ױינע בני-חױ און ױד ראוגני איז געבליבן אין זײכע כאטן אײנזאס אםילו ױנע מרײםטע אץ נאענטםטע אנהענגע־, װי דעד רא־אן שלמה םולכו, האבן בלױו געזען א־ן אים א משיח,- דעש פאדשםואנענעם גאולה׳שליח און דא אױ דער .שדרש םון ראיננים גױיסעד טרזעעדיע. װו די עדשטע טייל םון בחאדם ״ראובני״ איז א־יסשליסלעך גע׳ דענדם ױ אומשטענדן און דער םבינה אין װעלבן םידאט זיך םא־םעם- ס־קש דאונניס כאראקטעד און א״םגעא־בעט זײנע שט־עטנגק; דאקעגן ד צדײטע טײל אױ א סשינאלאנישע שילדעױגג םון צװײ םא־- דדדנאחטיקע װעלטן, םון צװײ התחלות אינם ײױשן לעבן. ראובני 1י' א װעחט םץ םאליטיק און רעאלן לענן. ער איז םרעמד דער