Literarishe bleter · 1925-12-25 · 86 (25.12.1925) · p. Seite 328

86 .זא ליפעראריעז גלעטער 328 ס׳איז שוין צײט צו באנײען דעם אבאנעמענט אױף די ״ליטערארישע בלעטער״ וױ אװי מיד װעל׳ן דאש דעדגדײכן ב״ די ה״נציקע מציאל׳ע םארהעלטענישן? םארש״דענע ױעגן םי.ק לךן דױם. אםשד בארד חרך א־יסנויק אייגענע £־אלענזא־ישע טעאםע,חנ אדער (אײםקלייבנױק דעחדייל דעש װייטעדן װעג> ת,־ך מעאכ,־אלישע אדױשטרעטונגען בײ ארבעטעד׳ *ום׳שובים. צי אםשד טאקע מיט דער נאענטסטעד א־בעט םון רע׳ םארמירן ױ איצטיקע טעאטערס: צעשטערן דעם בױ-איצטיקן רע׳י פערטואר און טעאטער-סטיל - אםשד װעט אויף ױנע חורבות גע״ בויק װערן ױ נײע, ם־־אלעטארישע טעאטער-קונםט. וױ ואנט ערגדן שנ־צלער: א ,גוטע נאנט״ טיינט תטיד אן אנזאג אויף א ליבט־־ן ״גוט מארגן״. ניט בדענק דאט םאלק מיט מגושמױקע קולאק׳העלדן און אויס׳ געטדאבטע רדבער׳געשיבטן - זאלן דעחוײל אוטגעביטן װעדן ױ בעאטער׳שיחױם, סון װעלבע עם דאװנט ביז איצט א מיליאנענקעם־קע טשעדעדע םא־נארטע טעאטעד־ג״עי־ם און באשאםן װעדן א מא׳ דע־נעד, ,־י־ן-םראלעטארישעד דעםע־טוא־. ־גװ־ן אין דעם אליין װעט דאם ם־אלעטאנ־ישע טעאטע־ געפינען א גענונ שטא־קן אנדאלט. אבעד א״ך ױ םארפ, דעד אוםן םון שם־לן, רעזשיםידן און דעקאדידן מוז געביטן װערן. אפילו דער םטיל פון דער ה־אמע גופא. בײ חלקע, ״זאטע״ אומשטאנק איז צ״ט צו ג־יבלען זיך, ס־לאםא־ פ־ק, אזיםצאצקען יעק דעטא־ל. װען אבעד ״סאבװײס־׳ אין אעדאם׳ לאנען יאגן זיך מ־מ דער שנעלקײט םון ש־אםנעלן און א־דעק װעק געבױק און סא־שװאונק װי בליצן א־ן שטורעס — מוז *עדיעס װאדט באצײבענק א כאדאקטער, יעדעד זשעםט א נשמו־,, יעדער םלעק א גאנק װעלט-טײל. דאם לעבן םולם־רט מיט א ראקעטישץ או־םבליץ, מיט אן אבגעד,אקטן אטעם - מוז אויך ױ טעאטער-קזנבט זק סט-ליזירט-צוגעשם־צט, שאדף, לאקאנ־ש׳שנעל א־ן סיל-זאגנ ױק. זי םוז איבערגק םון םטאטיק צו דינאמיק. יהודה־לײב לעװין (יהל״ל) אין ד• סז-עד יא־.ן האט עד זיך שטאדק םאראינטערעס־דט מיט ױ חטישע ש־ײבעד בעלינסקי און דאבדאלױבאװ. ״לײדנשאסטלעך — שדײבב יהל״ל - האב איך געשלונגען ד־ ק־יטישע װעק סון בע- לינסקי און דאבדאל־ובאװ. איך האב געלעדנט סל־סיק עקאנאמיע און סאצ־אלאגיע, װאס האבן מיך באגײסטערט״. עד איז געװק א שטיק ב;-בית בײ דעם גרו־םן ײױשן גגיר ל. בדאדסק־ און דארט צוגעזען ר מאכט סון קאםיטאל און דעם סאצ־אלן אומדעכט. און אין יענעד צײט ד,אט יהל״ל אנגעהו־בן צו סארעםגטלענן א רי ל־דע־ און פאע׳ ײק, װאס האבן זיך םא־ג־םען טיט ױ םאציאלע םת־ודת אין דעד געזעלשאםט. ער איז א־יך געװען נאענט באםדײנדעט מיט דעם בא• װאוסטן ײדישץ סאצ״אליםט אדק ליבע־מאן און מיםגעאדבעט א־ן ױן העברע־שן סאצ־אל־סט״שץ זשודנאל ״האמת״. אין יענעד צײט האט יהל״ל אויך א־בע־געזעצט אײנ־קע װעק םון לאסאזי א־ן מא־קם א־ן העברעןש. יהל״ל האט אויך מיטגעא־בעט אץ ײדישע זש־ורנאלן און פאדעםנטלעכט א־ן 1876-1875 אן א־טיקל ״צ״ באדארף מען שדײבן העברע־ש?״ װאו ער האט דעדװיזן ױ נײטיק״ט צו שר״בן ײױש און א־ז־בגעט־אטן קעגן א. נע ױקן םא־ זק ױיטשמעױש. םענדעל־נ האט דאן ם־ט צוס־ידנקײט געזאגט יהל״לן, אז ״עם ה״בם דך אן א נ״ע תקיסה א־ן ױן למעראנ־יש־עד טעםיק״ט״• ר לעצטע יארן ד,אם יהל״ל געװאוינט אין גחיס דחקית א־ן ק־עװ. װק מאריס װינטשעװסקי איז לעצטנם געװק א־ן חםלאנד, ד.אט ער באזוכט ױן אלטן ױגנט׳סרײנד אין קיעװ און זיך איגא״נעב מיט אים אדאםגענומק אויף א ב־לד. העכעד 60 יאר ױנען סא־יבעד זיגט יהל״ל האש אנגעשדי:; ױן ע־שט ליד, און א־ן דעס לעצטן ״השלח״ האט דער אכטצ־קיאדיקע־ יהל״ל װידער געסחװט ױן אלטע סעדער. סיאױ אזזעק אײגער סון ױ א־נטע,־עםאנטע ױכטער-קעמםער ם־ו דעד אלטער העב־ע־שער דיכמונג. הנצב״ה: א־ן עלסער סדן 81 יא־ א־ז אין קיעװ געשטא־בן דער בא׳ װאוסטער העכרעלשער ױכטער יהודה לײב לעװין, באקאגט טיט זק פםעװדאניט יהל״ל. ער א־ז געבוירן אץ יאר 1845 אין מינםק, א־ן צו 20 יאר •ה־דז־-לײ: ׳לװײיז (יהל״ל) האג־ עד אב<עדדוקט זק ערשט ל־ד ״פצעי אוהב״. יהליל ראמ רימגעארבעט א־ן ס־ץ סמאלענסקים ״השחר״, אנגעזדיבן פון ע־שטן העסט אץ, און זיך געדעכנט צז״שץ ױנע אנגעזעענסטע מיטארבעטער. מ.