Literarishe bleter · 1925-12-18 · 85 (18.12.1925) · p. Seite 318

85 .זא ליטערארישע כלעטער 318 .־דים דארף דער דראמאט־קער געבן א ,־ועלט א גאנצע, זזא£ קאן אנדערש טאן, רי דדײזן ז• אין שביגל1? עט האבן שוין אנ־־ע,־ע םא־ אשן אװעקנעשטעלט די ײדישע פאט־דיע אין צענטער םון דיער טעאט־אל׳יש שאםן. אזזי יעקג נאדדין. אבער בײ גארדינען איז די משש־זד. נעװען א װירקלעבקייס בײ אשן איז זי א בענקשאפט. ב״ גארדינען א םאקט, בײ אשן א בזח. ב״ גא־דינק א קײט, טין רעלבע מק רײטט זיך, בײ אשן א ־ײל׳יק״ט, נאך װעל׳בער מען גאדט. בײ גארדינען איז זײ סג־בה אן ענגע, א קל׳ײנבירגערל׳עכע, די צוגעד,ע,־יקײט צו דער פאמיליע א גענויטע. בײ אשץ איז דאט מיל׳יע אן או־סער בירנערלענש, א ם.־ײג א־ז די פא־װאקטנקײמ אן א־גאנישע, די בענקשאםט א נאטעידיעבע. ז״ן הארצ־קע צונעבונדנקײט צו זײן װײב נעמט מיט מיט זיך דדר, רען ער גײט ״מוטן שט,ראם״ זובן א נײעם גאט. און װען ער ר,ירט נאך זיבן יא־ צו,־יק, איז דאס געםיל םון זײן װײב ראם אײנציקע א־ן װאס עד גלויבט. קענן דער הײליקײט םון משפחה־געםיל םאר- זינד־קט זיך ״דער וינדיקער״. פון א־בע פינות עולפ קומט זיך צו־ נױף ד־ מיטפחה, קינדער און קינדס-קינדעד, װק אלטע טאטע־מאמע קלייבן ז־ך אין ״משיחס צײטן״ קײן אר*ן-ישראל. דאס שטראלנדיקסטע םון אלע :עפילן, די ,־י־נסטע בענקשאםט םרן כײדלשן צײטיקן קעד־ פעד ױעקט זיך א־ן דער ביבלישער ױנגםרוי תמר צו איר בוזדער ארנון. אין ט־םער הא־צזײטאק פא־געסט די םוטער מאן און זין אין סגיגה א־ן ,־י־סט דך א־ויס צױ דער געשמדטער מאכטעד, װאס ,־אנגלט זיך מיטן מויט. (״אונוער גלויבן״). טוט מק אן דער ױנגער שײנער רגקהלע־ די ״שנירל פערל״ - אן אלטעד םאמ־ליע־ ד,פץ, װאס ג״מ א־בער בידושה צו יעק בלה-ם״דל - װעדט ז• אלט אין נ־א. און ודערט ניצול םון די הענט םון א םולקאװניק בעת דער מלחמה *ן קומט פא־ גאט בקתשה ובטהת־,. םון דער ני- דע,־, םון ט־םסטן אפגרונט בענקט ״מאטקע גנב״ צו דער רײנק״ס םון דער משפחה און דאס בילד, װאס ער חלומש זיך אויס א־ן זײן פאנטאזיע, איז: געא־עמט א־ן אײן האנט די מאמע, א־ן דער צוױיטער ד■ בלר,. א־ן אםילו יענער פא־שוין װאס ציט זײן םרנםד. פון ז־נד קעגן דעד הייל־ק״ט סון דעד סשפתד., *ענקל שאפשאװיטש, װ־ל ניט ז י ך אפראטעװען פא־ן ,גאט םון נקמה״, נאר דץ טאבטער. דאס א־ז בײ אשץ דאס םשפחה-געפ־ל. נאך א־ן דער טיפסטער גלאטע לײבט עס ארױם װי א רײנער בריליאנט. א־ז א װאונדעד, װאס ער האט געםונען דעם װענ צום דארצן פון ״דישן טעאג־ער-עולס? ז־נגען שגח־ם דעס חל־־ן א־ן פאלעסט־נע, און נאך .ױײנ־קעד שטע־ט א־ס דאס צו םאדעק א־ן אמע־־קע קרע־יט־הילף פארן ײרישץ בעל-מלאבה א־ן קלי־נהענדלער א־ן פו־לן. ט־־־גט א־ס אן א־נעוױינ־ק- ד־קע־ר בוח קק אמעתקע א־ן פאלעסט־נע, קײן פו־לן און ל־טע און וױדער צור־ק קיץ אמע־־קע. און דעד א״גענער בוח האט א־ס נעשטופט א־ן ײדישן טעאטע־. ער האט פ־ט יאץ צ־ר־ק געזען די ש־םלות, די אפנעש־טאנענק״ט און װילדק״ט פון דעד ײדישעד בינע. האט ע־ אין זיך דערפ־לט דעס דדאנג צו העלםן, צו שטיצ;, צו גו־ע־ן. נ־ט װי אנדע־ע מיט טענות א־ן תג־עות א־ז ער נעקומען. נא־ גלײך א־יפן א־ט האט ער גענומען טאן. געגן ראס געסטע און דאס שענםטע, װאס ע־ האט געהאט. ער האט ז־ך געװא־עמט א־ן דע־ זון םון םרעס־־ע השפעות, אבעד ד־ ינ־קה האט ער געצויגן פון א״גענער ערד. און ער האט ז־ך ניט םא־שטײפט אין א״ן ,־יגטונג, ניט געו־־נט א״ן ש״טה, ה״נט־קע װ־רקלעכק״ט א־ן ב־גל־שע אמאל־ק״ט, ה־סטא־י- שע סט־לױאצ־ע און םאנטאסטישע ,־ױ־טק״ט, לעגנסנעט־ייער :א- ט־ראליזס און םא־בענקטע ,־אמאנטיק, - אלץ האט ער א־ומגענומען. ער ד,אט פא־ש־טאנק, אז דער ,זעג צױם הארצן םון צוק־קער פ־רם תרך דעס הארץ םון אקטיא־. האט ער ש־־ײגנל־יק ז״נע פ־עס־עס, נ־ט בלו־ז גאהאנדלט פ־אבלעמען א־ן געשאםן ס־ט־אצ־עס. נאר א־־ך א־ן ז־נק געהאט דעס אקט־א־• פ־ן אלע ל־טע.־א־־שע טעא- טער-מחבדיס א־ז שלוס אש דער נאענטסטער דעס ״ד־שן אקט־א־. ער האט געקענט דעס ײד־שץ טעאטע־-עולס, ע־ האט געװאוגט, .ױאס פא־ א עט־שע .ױערטן, ,ױאס פא־ א מאדאלישע בוחות עס דדעמלען א־־פן גרונט פון דער נשמה בײס פשױטן ײק, ג״ס ר־ג ג־״ער א־ן ״תשץ טעאטע־. ע־ ד.אט געװאוסב, װאס א־ס באט״ט: מש־פחה. מעד וױ ל־בע פון ז־נ־־קן חומר, און מע־ ױי געמ״נשאפט םון א־נטע־דעסן. טו־זנטםאב־קע םא־גונדנק״ט, מ־םע םא־װאלדקײט, אר־ גאנ־שע פארו־אקסנקײט. ע־געץ װא־ אץ א דע־צ״ל־נג רעדט אש־ װעגן דער םאמ־ליע, עמעץ ,ױ־זט א־יף די צע־־״טע, צונו־םגעװאקסענע צװ״גן פ־ן א בוים א־ן זאגט, אז ״אזוי א־ז ת פאמ־ליע, אלץ א־ז געװא־ן א״נס, דער טאטע, ת ראמע ת קינרער װי א״ן קערפער, א־ין לעבן א־ן א״ן נשמד,״. א־ז א־ס דאס משפחה-געפ־ל געװאק ת אקס, א־זס ,זעלבער תן דראמאט־שע װעלט ה־ײם ז־ך. די םאם־ל־ע - דאס קלײנע ױעלטל, אין װעלנן ת גתיסע װעלט שם־גלט זיך. ־ערער ה־אמאט־קע־ האט אוא ברענגלאז, ,ױא־ עד באפט או־ף און קאנצע־נטתרט ת שטראלן פ־ן דער װעלט. א־ן ה־״י שעה צ״ט. או־ף עשלעבע מע־מע־ר ידיעות פון ײדישן װיסנשאפטלעכן אינסטיטוט א־יםגאבן. מ־ד ג־עננען רא א פאו־ פונקטן םון דעם ע־ששן קאפיטל, ױאס האבן אן א־נטערעם םאק ברײטעק עולם. 1. ת דעגישטראעיע נעםט אתם: אלע אן אויסנאם ניט םעתאתשע אױסנאין אין דעד ײדישעד שפ־אך, אומאםהענגיק םון דעם אחט, װאו ת ערשײנען. 2. דער מאטעתאל םון ת ׳ פעתאדישע אױסגאבן אין ײדיש װערט רענ־סטריהט לזיט אזוינע םרינציםן: א> ת תניסטדאציע נעמש אתם, אן אויסגאם, אלע ארטיקלען א־ן א־נםאדמאטיװע נאטיצן װעגן ײדישער װיםנשאםט, ליטעראמור א־ן לךנסט. ב> םובדיצ״םטישע א־טיקלען, װי אויך ת בראניק, װעק בדדך- בלל נ־ט ,־ענ־סםת־ט. גרעסערע םאל־ט־שע או־טיקלען, װעלנע האבן א היםטא־־שן אדער עקאנאםישן .זערט, װעדן יא ארײננענוםען אין פילאלאנישע סעקציע ביבליאגראפישע קאמיסיע ארבעטס-םר ינציםן םא־ דער ביבליאגראםישער צ־ ע: מ ר א ל ע. ת ביבל־אג־אפ־שע קאמיסיע ד,אט םארמולירט ת א־בעטס-פ־־נצ״םן ם־ן דער ב־בליאגראםישער צענטראלע בײפ ײתשן װ־סנשאפטלעק א־נסמ־טוט. ת פר־נציםן ,ױעלן װעק אםנעדתקט א־ן םונאנדערגעש־קט צױ ת קא־עספאנדענטן; א נאג־ענעצטע צאל עק- זעמםלארן װעלן קאנען באקומען ב־בל־אטעקן און פע־זאנען, װאס האבן א סםעצ״־עלן א־נטערעס םא־ ב־בליאג־אפיע. פ,־״ז-1 נ־לק. ז־ך װענדן לו־טן אדװעס פון נג װײנ־״ך. ת א־בעטס-ם־־נצ־פן האבן פאלגנתקע אפטײלונגען: ז. דער פא־נעס םון דע־ ,־ענ־סטראצ־ע. ח. דאס ב־ני־אגדאפ־שע קא־טל. חו. בלליס םאר דער רעשיםטדאצ־ע םון נ־ט-םע,-אתשע דדוק-זאנ;. עו. דעגיסטראצ״ע םון פעױאדישע