Literarishe bleter · 1925-12-18 · 85 (18.12.1925) · p. Seite 316

85 .זא 316 ליטערארישע בלעטער דער קומענדיקער נומעד 86 אין דער לעצטער פון הײנטיקן יאד באנײט שײז דעם אבאנעמענט, א 4/ו יאר _ 5 ג לדן. אץ אויםלאנד _ 1 דאלא־־. ־אם קורם-או*ף און אנהפלעקט ז־ך אט-דא און אט דארט, ם־ט דעם יידישן לעק, וואם בייט ז־ינע סא־רען און או־טזען. און ממ־לא א־ז אויך אשט שאםן נישט נזף־ איינה״טל׳עך, נ־שט פא־נאנצט דורך א־ן דודך, און א־ז םול מ־ט שת־רו־, מ־ט א־נעװי־נ־קטטע ל־נט און שאטן. וױיל א נאטדר אזא. וױיל א צײט אזא ו 11. װעגן אמתע שטעט און טײכן. מען זאנט: שלוט אש א־ז סארבל־בן מ־ט ז־ץ ״קאנט־ע װאליע״. אבער סיא־ז דו,־נאו־ט םאלש. אש האט געגעבן די נײע ײדישע שטאט א־ן א־ראפע א־ן א־ן אמע־־קע. מ־ט די אלע דם־ינ־ת, װאס ״רעדי״, ״דער װעג צו זיך״, ״מאטקע ננב״, ״אנקעל מאזעט־׳ א־ן ״רי מוטער״ פא־מאגן אלט ג א נ צ־ ע ר א מ א נ ע ן, האבן מ־ר א־ן זײ גלענצנרע־ ש־לדעתנגען סון דעט א־צטיקן *ר־שן לעבן א־ן דער ג־ד־טע־ שטאט, װאט ק״נעד פ־ן די ײדישע ש־״בער האט אזעדבע נ־שט געגעבן ביז א־טן -און נ־שט נאר ש־לרע־וניק. שלום אש ברענגט א־נז ז״ער פ־ל נײע ײר־שע טיפן, װאט ט־עטן- או־ף א־ן דער ײדישער ל־מעראטור צוט ערשטן מאל. א־ן נ־שט נא־ טיפן. מיר האבן פא־ זיך צ״ערשט א־ן דער ײדישער ל־םעראטור אמתע װירקלעבע ־נוטעט א־ן טײבן און לאנדשאפטן, װאט ביז אשן האבן מ־ר ,דעגן זײ א־ן דער ״ױשעד ל־םעראטו־ נ־שט גע- װ־א־בט. ב־ז אשײ האבן מ־ר געהאט בײ א־נז א־ן דע־ ליטע־אטוד א שײעטל, א שט־אט, א ט״בל, — א שם-בולל פאר ־עדער שטאט און ־עק ט״ך. עט א־ז גע־וען א ם־ן משל פא־ א נמשל. מענדעלע, שליוםיעל־בט און פ־ץ האבן אונז געגעבן אלגעמײנע נעמען פ־ן שטעט און ט״בן און לאנדשאפט;. עט זײנען געװען אלגעמ״נע בא־ גדיםן, אן װאטערע־ ם׳איז אײננט־מלעבע, א״גענע אײננשאפטן: יע׳ ד״־פעץ און ק־ײז-שטאט. און דאט;א־. ט־א־ז געװע־ן דער ע־ק־ דעד ט־מבאל פ־ן א נײעט קאבעױקן צענטער, װא־ דער קלײנשטעטלױקער ט־פ א־ז ארײנגעםאלן און זיך געסילט שלעבט, א־בע־יק און פ־עמד. און ױ שטאט װאלט געקאנט זק קיעװ און ארעט און װארשע און מאטקװע א־ן פעטערבורג. דער שױיבער א־ז צוזאמען ם־ט ױן גע- ש־לדעדטן ט־פ נשתומט און סא־םומלט געװא־ן א־ן דעט שטאט־שן געױ־ש, רעלבן ער ד,אט נאך נישט געקאנט תופט זײן. סיאױ גע- װען דער געס־ל, װי ױ גײ-א־־פגעקומענע שט־יןט האט זיך גענומק א תל צ־ מאבן צוט אמתן ײױשן לעבנב-שט״געי אוןי צעשטערט א־ן צ־עמאלט דעט ײױשץ מענטש. און דעױבער האט דע־ שטאט, װאט א־ז געװען געמאלט דודך ױ פ־יע־ד־קע ײד־שע שרײבע־, געסעלט נ־טח און בא־אקטער און סטיל. און זעט: דװקא דער ״קלײנשטעטל- ױקער״ שלוט אש האט־ דער ערשטער כמעט אגנעהו־נן צ״ ס־לן זיך, ױך א־ן ז״נע ט־פן, א־ן דער נײער ג־ו־טשטאט־שער אטמאבסער א־גאנ־ש און יאטידלק־. ער גיט א־נז אין זײנע נאװעלן א־ן ,־אמאנען אמתע, וױדקלעבע שטעט: װאדש־ע, קדאקע, פעטערבות, *דושל־ט, נ־ו-־א־ק, פא־ײז, װ־לנע. און א־־ך האט ער רער ערשטער געזק׳ געם־לט און געשילדערמ ױ אמ־ע װײטל. ער א־ז או־ף א־ר דער- צ־יגן געװא־ן, זי האט גערעדט צו זק הא־ץ א־ן צו זײנע געס־לן■ א־ן ז־ א־ז א־ן ז״נע ש־לדעױנגק נ־שט טתב א ט״ך, נא־ זײן ט״ך, מ־ט א־־כענע קאל־ק און סא־בן, מיט א־גענעט בא־אקטער א־ן א״טזען. און סיא־ז גזך קק קלײנ־ק״ט נישט. אזו־ לאנג האט שטא־קן שטדאמען פא־פל״צט עד גא;ץ אפט ױן אײגענעט א־ך, ער פא־באפט און פא־םל״צט או־פן װעג זאבן און חפצ־ט, װאט ױנען א־ב אלײן ל־ב א־ן םי־עו־. און ר א ט א־ז אש. אט א ז ע־ ל ב ן דארפן מ־ר א־ט א־יפנעמען א־ב אלק א־ן ױן 25 יעױקן שאפ;, .װאט האט געהאט װעגן און א־מװעגן, װאט א־ז ז־ך צעגאנגק א־ן דער ב־ײט סון א־צט־קן ״ר־־בץ לעבן א־ן א־ן דער ט־ף פ־ן ײר־שער פאתאנגענה״ט, װאט האט ז־ך א־בעתעװארפן ם־ן אק לאנד צװט צ־װ״טן, םון א״ן ײױשץ ק־בו־ן דו־ם, פון שאם־נגט-װ־לן און שא- צ־־מען אן גרענעצץ םץ שפדאך ק״נע צ־־מען פ־ן צ״ט א־ן פוננב-פא־מען. און א־־ך קײנע א,־ן טט־ד. רײל א נאטור אזא. ער האט ג־שט געקאנט ז־צן און װא־עמען א־ן אי־טװא־עמק, צאצקען א־ן או־טצאצ־קען דעט ײדישן אמא־1, װ־ ז־נע פאת״ער. א־ז דאך מענדעלע מובר בפ־־ט געזעטן א דױיט־ק ־א־ א־ן דער גױ־סער שטאט ארעט בײט שטורמישן שװא־צן יט און א־ץ געהאט פאר ז־ך דעט גאנצן הארמאנ־שן קבצנטק מיט גנ־לא- פיאטאװקע און אלץ געבאװעט ױ אמאליקע ײרישע פאדשו־נק מ־ט ז״ער לעבנב-שטי־גער און מ־ט אלע ז״ע־ע פ־טשעװקע־ט. און האט דאך רער גענ־אלער שלוט־על־בט מ־טגעפ־רט זק מ:ח:-מע;דל מ־ט מאטל פ״ט־ רעט הזנט א־ן דער ג־ו־טער שטאט או־ײן און א־ט פא־פ־רט אפ־לו קק נ־ו-־אדק. און ױ ב״רע, פא־ב־ענגענױק א־ן דער שװ״־ן עטלעבע יא־, האבן נאך אלץ ז־ך געצערטלט מיט ױ בת־ילעװעקט א־ן טונע־אדאדקעט אין מ־ט ז״עד קל״נשטעטלריקע געמ״זאבצץ. א־ן פ־ץ, רער גרו־טער א־מ־ו און צו־םען-בדעבער, ד.אט דאך געלעבט מער א־ן אבבטדאקטער װעלט פ־ן װ־זיעם און פ־אבלעמען, געזען רער ע־ק־ ג־לגול־ט פץ נ־גונ־ט און פ־ר דורות-פ־ר צװא־ת א־ן אײגענעט א־וט. שלוט אש אבער האט ע־ק־ געװען םון ״ױשלעבע ױ אמות, םון ײױשער א־צט־קער אטמאטפע־ און זיך געלאזט א־ן דער װעלט. א־ב האט מ־טגעהאלפן דאט, װאט ער א־ז נישט אזוי פעטט װי רי ע־שטע ררײ - געװען םארװאקטן א־ן פא־װא־צלט א־ן ײױשעד װ־דקדעבק״ט, א־ן ״ר־שץ באק, און גױנגעד א־ז א־ט געװען זיך אװע־לאזן א־ן וױיטן. און דע,־צד האט ז־ך פא־ ד־ לעצטע 20 ־א־ או־ך ראט ײד־שע לעבן גופא א שטא־קן תק געטאן פון זײן פאתליװערטקײט און גענומען ױרן, בא־עגן ז־ך און ל״בטער ענדעק זײנע גענגען א־ן א־־גנשאסט;. און טאקע אפטמאל דך גענוסען פדאנטעק א־ן בלאנױשען א־בע־ אײגענע און ם־עמרע ,װע־.ן. און טא־ע אפטמאל געװען נ־ט א־יבגעהאלטן און םול ם־ט סתיתת אץ א־ן דער א־םפעטפולער און מ־ט־ן לעבער־קן לעבן פא־קניפטעד ש־וט א־ט דאט ז־ך דעױבער נ־שט געהאלםן בײ ױנע װא״צלע;, און ע־ א־ז א־בע־תעזעצט געװא־ן א־ן לז־ף םון ױ לעצטע צען-פופצ־ן יא־ א־־ף סא־שײדענע באדנט. אט א־ן א־־ן-־שדאי4, אט אין אםער־קע, אט גא־ א־ן מ־טלאלטער א־ן װ־רע־אמאל א־ן פו־לן און אבער א־ן אמעױקע. א־ן אט ױ ״ל״בטקײטי' פון א־בעג־װאנדלען און אט דע־ מ־־ש סון ױ שטאםן האט געמױט א־ו־פלײגן ז״ן שטעמפל א־יף דעט בא־אקטער א־ן מאנ־ר פ־ן אשט שאפן. און עט םעלט דעריבער ב~ א־ט ק־נטטלערישער אויטת־ער, קינטטלעױשע השלמד,, םאר- גאנצטער טטיל און פאתאנצטע פא־ט. ער א־ז פא־באפט געװען פ־ן געשעע־נ־שן, װאט ־אגן אײנעד דעט צ־װײטן, פון לעבנט, װאט האין ז־ך נאך נ־ט א-טגעק־לט, פ־ן צ־זאמענשטו־סן, װעלנע ױנען נאך נ״טט הא־מאנ־זג־ט װי סידא־ף צו ז״ן און פון שטאף אײף שטאף, װאט ל־גט הו־פנװײז, נ״בש א־נגאנצ־ן םונאנדעתעטײלט און אפ- געטײלט צופעל־קעט פון ע־קדד־קס. אש א־ן ױן שאסן ױנען גע- ב־נק מ־ט דעט א־צט־קן ײדישץ ליעבן, מ־ט דעס ״דישן לעבן,