Literarishe bleter · 1925-12-18 · 85 (18.12.1925) · p. Seite 313

313 לימער&רישע בלעמער 65 .זא אבער דאש האט א־ס ניט געששע־ט צ״ װערן ױ פא־מעריע װיזיטקארטע םון דער ײדישער ליטעראטור. דער אדרעסאט, אזױ צו זאגן. , מ־ט זיין נעזעלשאםטלענרףט - האט ער געװיס פא־לאגגט צו דין סאלקנבדמל׳עך,• אט אזױ װי אן איכעתעטאגענע־ אלידיו רנען און קװיקן דאש שאלק אין זיינע גרויסע נרימן; װי דער שא־- שטעלטעד זקן װאס גרענגט אריין סרײטאג םאדנאנט צוס ארעטאן אין שטוג - חלות, לינמ צוס גענטשן א־ן סיש. - איך װײס ניט אויף װ־םל אשס געזעלשאסטלענקײט האט אנגעצונק בענטש־ לינט אין ארעמע ײדישע הײזער און געג־ײט ז״ערע טישן טיט חלד״ - נאר אויג אסילו יא, - איז, צוס באדדיעדן, נאד דאס, - מער גארניט. א־יף ק״ן גדעםע,־ע השגות ד.אט אשן דער געזעלשאםטלעכעד א־נטטינקט זײנער ניט געטױבן. און א־ן דעס ם־ט איז ער דער- גאנגען נםעט ב־ז צו װאוילט׳עםיקײט. און צי שדײבט ער אמאל, לעצטנס, נ־ט אן א־יך א ראטאן םון װאוילמעטיקײט? דערםאד איז נײ אשן א שטייגער נ־ט םא־אן קײן באצ־ונג צו דעד קולטוד םון הא־ט. דאס ,װאש אין אנדערע ל־טעראטורן איז עס א קולטור געזעץ אן עלעמענטאדע־. נאזונדעדס, בײ שדײבער םון אזא גרויסן םא־נעס, װי אש. ער האט, אװדאי, א זאסטיק טויל און אויף דינע שז־ות םילט דך ניט זעלטן דער טוי םון זײן םרישער לעבעדיקעד ששראך־■ זאםט, םיםילט דך דיער אםט א װא־עטקײט װאט שלאנט םון ז״נע פראסטע װעדטער תרנגעדדונגענע מ־טן אטעס םונס שבתדיקן ײד, אבעד אלם א װא־ט-קינסטלעד םעלט א־ס אבסאלוט דער באזאוםטדין און דער אינסטינקטיװעד חוש סאר קולטוװידן האס װא־ט, פאר װנן ױ אנטםלעקונגען סון װא־ט זעלנסט, אלס אזעלנעס. מיר ד,אבן אםטםאל א־ן דער נעשע,־ע־ םונליצ־סטיק א־ן אונזערעד א מערערע געשליסנקײט, א גיעסערע שטײםקײט אין דער שםראך, וױ אין אײנ־קע װערק ס־ן אשס נעלעטדיסטיק. און צו ױ 25 יא־ םון זײן שאםן איז נאך ניט םעסטנעשטעלט געװארן צײ האט אש נאשאםן םאד ז־ך אן אײגענעס סטיל? צו א־ז אש א־ײנגעװאקסן א־נס ײױשן װ־ארט, װי אן אײננא־נ־יק זא־ט- קזלמור<עװיקס? צי ױנען םאראן שדײבער ,זאס גײען אין אשס ודעגן? און צי האט אש דער גחיסעד ״ױשער שרײבער אזעל- נע װעגן אויכגעטהאטן? צ־ ױ אה־ן, סון װאנק ױ גינן זיך איס פאסיװ אם אלײן.;־ד גײט אין דעד סאתאנגענה״ט. עד מאנט א רײזע אין ױ קאטאקאמבעס םון דעד ײדישעד נעש־נטע און קומט םון דארם א־ו־ס א תדשראקענער א־ן א פא־- ,דאונדערטער װי א ק־נד, און א־נסצענירט א סאר ליטיעראױשע קאנםליקטן מיט דער קאמוילישער קירך, םרײדיקט מאראל, װאס ־איף דד־ט ױן ק־נסטלערישן באנעד ױן זד אנטםלעקונג םונס ײדישן נ־־סט און ױ אפאלאניע פונס ײױשן - - ״נא דנע״. אבער דאס םא־םומ־דן ז־ך ם־טן ױח םון ײדישעד םארט־- ,־אלזע־ע, נײ א פאס־קער דעקא־אטיװ-געשינטלעבעד או־סשטאטונג, העלםם אשן אן שםאס א טראבט צו טאן: - נו, מיט װאס ב־ן איך, אש ניט קײן זעקסטער זון םון ױ חשרונאים? צי דאנט .זיך איס דען ניט, װען ער ק־םט קײן שפאניע, - אז נענוג - אנמאן אן אבײע מיט א טשאלמע און נעמען א־ן דער האנט א סצעםטער און - מ־ט װאס א־ז עד ניט קײן קיניג? - עד ראדף נאד א ביסעלע נעש־במלעבן רעקװיזיט און ער װערמ — *סבי <א ())״״<)).. דאס אלץ נעמט זיך נײ אשן םון ױנע װ־זיטן, װאס ער שטעקט אם ױער אםט דער געשינטע. ¥ םון דאנען שטאםט אויך, א) םםק, אשס געזעלשאםטלענקײט א־ן םאציאלע ם־לגעשטאלט־קײמ. אש האט ניט געקאנט אײננײן או־ף דעס געדאנק - זיך צו באגדיעגעצן מ־ט ױ װעגן װאס ם־ק אין ױ טיםן םון ױן א״גענעד ק־נסטלעױשער אינױװיתאליטעט. און אם-אזוי זיך גרונטעװען און א־ויסבאקומען חרך :־ך ױ אנגעזאמלטע ענעתיע א־ן דעס םאחוא־צלטן װילן םון ױן פאדק, װעלנעם ער פארשטייט מיטן חוש; ױנען אבעד ױ װעגן נײ א־ס םארשטעלט געװא־ן, א־ן םון זײנע אםטע ,־ײועס א־ן דער געשיבטע, - זעצט ער ז־ך שוין איצט ױער ליינט א־יף א־יף ־עדער געזעלשאםטלענן רל־זשאנס, װאם םירן צ־ס ציוניזס, צוס ב־נױזס צו ײד־ש, צו העבדעלש א־ן װאס םארםידן אלץ װײטעד אין —טער םון דעד אײגענעד קינסטלעױשערי אנטפלעקונג - צו װעל-;עד סיא־ז םאראן א װעג א אײנצ־קער. מ ש ה ל ע ס (ס ק י צ ע) ש ל ו ם א ש א־ן בראט, װי מען מוז אלײן נרענגען האלץ צוס גיהנס, א־ן װי דערנאך מונקט םען איץ אין סמאלע און םען װאדםט א־ן גיהנס אדײן, םלענט משהלע םא־קלעדט װערן, דער בײוער געדאנק םלענט א־ס ,װ־יםער ק־םעק א־ן זינען א־ײן. םאיײאגן א־ם םלעגט ם־וװן משד״לע מ־ט אלע ט־טלען,' מיט ארומלױםן, מ־ט אחמשײגעצן זיך. עד םאתעסט עס טאקע. גאר װען עם װערט נאנט, - נײם זון-אונטעתײי, א־ן דעד- נאך בײ דעד שײן םון דעד לננה םלעגם ער װײטער דאס זעלבע קלעק• 1 י נאט איז א גוטער, גאט - האט ער געזען אין דער שײנער װעלט, י חיטע, שײנע, גוטע הימלען םלעגן נ״ ױער א־נ׳ טעתיץ שטענױק מאבן משהלען םא־קלע־ט. נא־ אפט םלעגט ער ױנע געדאנקען פא־יאגן ר־ט שפילן זיך ״אין םערד אין װאנן״. נעװעזן א־ז משהלע אשײן ײנגל, מיט חיטע נעקלעך, ׳נ־־־א־צע הערלעך, חיטע ליפעלעך, בליצנױקע שװארצע אײגעלעך, ז נעלעתט האט ער בײ ר׳ יהודה הירשן. א־ן װעי דעד מלמד םלעגט איס מוסר זאגן, װי דער עוגש א־ז אזוי גחיס און שרעקלעך א־יף יענעד װעלט, װי מען ברענט •) ססהלע וות רער ערסםסר *רויםסרים םון ש ל ו ם ו זו *ין רקר י ייעער ליטער*סור• די םקי*ע *יו ניסס *רײן *ין .*לע װערק םון סלום וז־,