Literarishe bleter · 1925-12-18 · 85 (18.12.1925) · p. Seite 311

311 ■/*. 85 ליטערארישע בלעטער דער אדער *ענעד טעמע. נק. דאש ר-לן-נענ״ *ץ אעה װעדק איו גענו־ט מ־ט זאי׳אשער פלאנטענינךט, ד־ פל׳אנרענ־ק״ט צו גע׳ עטאליק דאנ נאנצע לענן פון דץ דור, לדט ד־ן זועלט׳נאנעם און ר־־ט ױ־ן ק־נממר׳עד־־ק מד״־ת. א־ד האט א־ן א־טנ .לע־ק ־אט עוטעטל א,־ן ד־ ־טטאט. ד־ רא׳ ראנט־ק א־ן דעט ,־עאלױם. דעם א־׳טן דור און דעט ױננן דוד. געגנ׳;,־א־ט און ר־שטאד־ע. א־ר האט פו־לן, ארער־קע, ארץ-־־טדאל. לענן רי שלמה ע־ד - *אנקל שאניטאוו־ט־ט, ־■ נרײטע ״־־שע נאלענא׳ ט־שקי־ט םון ־חזקאל גאנ־נ־נער נ־ז צ־ דער ײדישער אונטער־־עלט פון דער מאטקע׳גננ-םנ־נד״ דער נעל׳מלאנה און ־־ ־ירענע פון הע־־נג- נערערנל. דער א־עמע־ אמעד־קאנעד שנ־ידער און דער ״אלד־־טנ־ק״ אנקל ראזעט, א־נע״ פא־לאני׳מן;־מ־נראנט ניז צום נאנקיר. א־ר האט א־ן אשט לעדק ־אט ־ידישע לענן א־ן אל־ע טא־רען און נע׳ שמאליטן א־ן דער נאנצער צעזײטקײט און צעשםרי־טקײמ. דאט א־ו נ־ט קײן ד־נטדננ א־נט פשוטן זין םון דעם לארט. עט א־ז ר.ער פון דעם. עם א־ז ד־ גע־טטאלטונג פונט ײ־ענן פ־ן א גאנצעד א־רה. טיא־ז דאט טנ־ט טון ־ער פאלקט׳נשרה, ל־ ז־ ־טפ־נלט ז־ך אפ א־ננ ד־נטעלט, א־ן א־ד ד־נטע,־ט װעדק. .דעדנע ק־אפט דא־ף ד.אנן א ד־נטעד צ־ ־טאפן אזא לערק דאט לע־ק פונט פאליק/׳ א־ך קאן שלזט א־טן נ־ט פערזענלעך. מיזאגט, אז עד א־ז א ײד א גינור, טיט דמ״ח אנ־־ט. ז־ין ד־םט אנער ד,אן א־ך ־א. זײן געװאלד־קן ג״טם־קן פוח, לאט ד.אט;ל ז־ך נ־ט ק״ן גלי״נן א־ן דער נאנצרךט א־ן א־ן דעד ׳טאטוננט־פ־";— ק״ט, ת־ץ א־־ן ־טלו־ט על־כמען. און דעדסאד טאקע א־ז ־טלונ א־ט, פ־נקט ל־ ־טלום על־בם, אריינגעדרונגען ב־י א־ן ױ ט־סטט־ע ט־פענ־-ץ פ־נט פאלקט־נאלאוםטזײן. עד א־ז דאט געװ־טן פינט פאלק. דאט גזטע. דער ד־נטעד םונט פאלק א־ן ז״ן דוד. פ־ן ,־עאלן, עדד־שן לענן נ־ז צו אור־טפריננלעכע־ .לא־האםטיקײט און ביז ד״ענסמער קתשםלערישער סאראנטלא־טלעכקײט פונט שא׳ 2<ר. הײנט שמײט סאר א־נז שלוט אשט לערק נ־י־ט םארםזנ־ רעלעט א־ן ײז־־שן לענן לי א םויער, מ־ט א שטא־קן ס־נדאמענם פ.־ן גלרביקײט, ױ־ך אין גײסט נעזעטיקט מ־ט פא־נ און א־נער׳ קדעלנױק םון ליבשאסט צו דעד אוםה. א געטױיער זון, אסשד דער געטױ־טטער, פון ד־ן סאלק. - װי א טורעס, שטא־ק און נאשיצנױק, שטײט שלוט אש א־ן מ־טן םונם פאלקט-לענן און זײן דא־־ן א־ו אפן און סול מיט ל־נשאפט א־ן װײמאנ צד ױ אדעמע ארן לײדנױקע, און זײן נשומה א־ז שטענריק ־אך און גע־טפאנט, שטענױק א־ן קאנטאקט מ־ט דער פא־יקט־ :שמד,, שטענױק וױנױתױק םון לײד און פ,־ײד. מעד םון לײד װי םון םלײד. - שלום אש בו־גט זיך ניט םון זײן הויבק״ט א־אפ צו ױ ב־־א־ם, נאד ער דעדהו־נט זײ צו ז־ך. עד בײזעדט זיך נ־ט און נ־־ט־ם ג־ט ױ נעםאלענע, נא־ פא־ענטםעדט, םא־ט־ױקט. - מ־ט לע־ א״נצ־קעד אין גױ־טער לינשאםט: ײױשקײט, אײגנקײט. אט ױ דאז־קע שי־נע א־ן גיטע םידר״ .זאלטן םיד, ־ונגעל־־ט, :ארא־םט ז־ך אםלעדנען פון א־ם - לטובת דעד ײױשער ל־טעדאט־ד. * ע־ איז דעד ױבםער ם־נם פאלק, .לאם מיל״זט או־ף אים אן מ־טן ם־עעד. זײן ,לעדק א־ז אזױ נ־ײט און א־זםנעםענױק, אז םידאבט דך: לךן א־ינצ־ק וױנקל א־ן ײױשן לענן א־ז נימ םאדנל־ין א־מנאמערקט פ־ן שדים אשס ק־נםטלעד״אר־ג. ױן שאםן א־ז, לו־ט א־ך פיל דאם, נ־ט צופעל־ק. דאם דדםט א־ ־ער שאם־נגם׳דראנג םונם ק־נםטלער זאל פא־באפט לערן םון אין דער ברייט און אין דער לענג ר ק י ש פ־אנלעמען, נלו־ז אוםנאדינגמע נױטלענױק״ט ז־ך :אפ־י־ען, זיך א־־םלאדן, זיך אנטםלעק;. םיד.אט א שלאג נעטאן סון זיץ א־בעתעםילט הארץ, םון ז״ן געלנט גינוױש לי־י, ע־ אױ אינגאנצן נאלאקםן נע־א־ן ר־ט ל־ם־ע נליטן םון זוניקעד לידיק, װי א געזונטע־ נױם מ־ט נדעטעל נאך א ,״ארעמען ם־־ל־ננױקן רעגן. םון א־־ן ױט מענדעלע פון דער צלײטער שליט עײ־:נ, ,לאם האבן חדנגעאקערט געטױי ־י שלאדצע ערד םון ױ*־.־ קלײנשטעטלד־קע־ קולטור, לאט האין זי או־עעמ־םט־קט אין אי־םנעװארעסט און באטרונקען מ־ט ט־■ םון ם־ײד און םון טרו־עד - אין ערגע־ן םון ־עה־ױיטנם דאם געשטאלט- פ,־ץ, וױ א לכטיקע װיזיע. און או־פגעגאננען א־ז אש מיטן ״שטעטל״ או־ף ױ הענט, ל־ דאם ערשטע לױשע גע־עטעניש ם־ן אונזער קלײנשטעטלױ־ קער ל־טערא־־שער קולטור. אזן דא א־ז עד כענליבן. ם׳איז א־נטעדעםאנט צ־ נאמע־ק;, אי ױ ײױשע ליטע־אטור, לאם האם ז־ך נמעצ אינגאגצן אפגעגענן דעם ק־יײנעם שטעטל ל־ צו א געל־נטן ד.אט דאך אץ אלגעמײן נ־ט מנשאפן דאם גח־- םע װעךק פון דער אתנארט־קער שט־ק קולטור לאס א־ז נאצ־־ננט אונמעץ נאםען - £ ר ץ ם א רי יעדעד געזונטער ם־־םיט־דער נ־ח, װאם לײםט :־מ, װי א־ו־ צו םונאנדעדטײלן ענעתיע, לאם ,זײפט ניט װענן פלאנמע׳ ע־־ער או־שלאדוננ א־ן ראט ניצט ניט קק .״קולטוד׳װאנ״שאלן״ נ״ ז־ן אנטםלעקונג, - אװי האט אז־ך אש מיט זײן נאנצער ױנטע־ ױ־שעד ק־אסט און םרישק״ט א שלאג געטאן א־ן דעד הו־ך אזן דעהג־־ינט דעט דיעכםטן ק־נםטלער־שן םונקם צל ,לעלנן עד ד,אט רנ־־ געקאנמ דערגױינן. אט אזו־ וד אן או־םגעױםענעד קלאל, א באפױיטער םון א־נ־ םע־ ־־ער ערד׳לאםט און או־םנענאנגענעד צו ־ענע־ הי־ך פון דעל־ נע־ עד נו־גט ז־ך צוױק אוים אזן לאזט זיך צורק םאלן טז־זנם- ״ש־אר־ק ח־כגעלױבטן מיט סארשײדנםארבןקײט םון זון א־ן לינט. ־א־ט אזיף דעי־ הי־ך האט אש אפגעם־אװעט ז־ץ ױכטע־ ־•"-׳ע תשנה כיט דץ אײנצ־קער גזןלינםער װײםנלענתױקעד ליױק :י';: קדי־נעם שטעמל און גענליבן נײ איר אויף קעםט דאס גאנ־ <ע ״־־טעדױקע ױנטעױשע לעק. זײנע וױיטערױקע קינםמדעױשע װאנדלונגק האנן שױן א נא־ •־ענכ־קונג, אױף אזו־ ש־ל אויף װיםל ױעד אויעאנגס׳םונקט א־ז אט ד ד־ױשע וױיסקײט, אזיף װיםל זײ דינק ס־ן אט דעד ע־שטל־ננ־ ר־שק״ט דעםלעקטידט. געזונט, זאתלאז אן קײנע שום םראגן און