Literarishe bleter · 1925-12-18 · 85 (18.12.1925) · p. Seite 310

85 .יוא ליטערארישע בלעטער 310 קוקט זיך צו צו דינע װערק• םארש״תנע קבוציש יידישע אץ םאױטיידענע עםאנן - דאש װעלן זיין ד• ױנשיקע עשאפן םון אשנ שאפ;. םרלן, ױשלאנד, אשעױקע, ױ ביבלישע דיט , דאם גײע א־־ן־־ש־אל, ח־־ם אין דער צײפ םון םיעפרא קאראםא, כמיעל׳ נ־צק־ש צ״טן, װארמם... עם לעבפ פאר א־פ ױ פאחגאנגענהײט, װי ר געגנװארט. דאם ײדישע םאלק שם־־יט זיך אוים םא־ אים נ־ט א־ן ציימ, נאר א־; תים. ניט דבעצן, נא־ דבעציק מ־ל־אן לעבעױקע ײק םילן אן םאו־ אשן פארשײדענע ,־וינקעלעך. םון דער װעלט. אומעטום מוז ער זק און דך מ־סםױיען א־ן ם־ט־׳ײק און אייםגיםן פא־ אונז דאם הארץ. ױן הארץ טראגט א־ן דך דעם גרדיםן ײױשן םינטעז. זובט נ־ט קײן שכלױקע דעם־נ־צ־עם, װאם אזוינס איז א ײד. נעםט אשץ. אש א־ז א ײד מיטן םולן מויל. אץ םארטײדיקט עד עםעם אן ענין, װאס אױ ײױש, אדער באקעםםט ער א ע־ש־ינוננ, ,װאם א־ז, לויט ױן מײנונג, שעדלעך םאר אונז - זובמ נ־ט בײ אשן נ־ט ק״ן םארטײלשק״ט, ניט קק ױטיקע םנ־ות. עם רעדט אין א־ם דער גתיםער ײדישער אינסטינקט. דעד א״ב־קעד ײד - װאלט א־ך זאנן. און אזעלנע אשם, װען ױ װעק ניט םא־שטײפש אין זײער געזעלשאםםלעבער אדער ל׳־טעדארישער דערהו־בנקײט, קאנען ױ או־שזאקסן צו דער מדדגה םון א םאלקם- געװ־םן• לדט ױן עדצץנג, םראװ־נציאליזם און א־־ניקע באו־אקטעד־ שטריבן ד,אט אש ױ נט־ה םארשטײםט צו ,װעדן אין ױן דעדדירינג׳ ק״ט. אבעד ױן גתישער טעםםעראמענט און נאך גרעםערער אינ- סטינקט דאטעװען אים את־ם םון םאיגליװערטקײט. אין דעם א־ז דער צהאג םון ױן װײמערדיקער שטײגונג און אויםלײטערוננ. װער עם מ־ינמ ערנםט מיט זײן גײםט־קער ״ױשק״ט - דארף זיך צו אשן צ־־העק. מאג ױך א־־ף אשן אדיענטיק. אש װעט מיט םארבונדענע או־גן םיק זיכע־עד, װי אנדערע םיט דרײ םאר בױלן. א גתיסער ײױשער א־נםטינקט. ױנע ק־נםטד־עױשע דערגרײב־גגען? גו יא. א־ט איז א קינ־ םטװ־ער, װאט םאמענטנװײז .־ײםט ער ם־ט, באר־־־טט, םא־ש־כורט ר־עם ל־עז־ער, יױ שעם־עױש־שיכור ־ער א־ז אליץ א־ן ױעם געגעב־ענ־עם מאם־ענט. אבער ד־ערגױיכינג־ען? װאו זײנ־ען ד־ םדרגות? אש א־ז את־ע־עט־אטן א־ן םול־ער ק־נםטל־עױששר רײםק״ט שו־ן א־ן ױן •****יי**•^״ עד ד.אט דץ םעדעד :יט גענראכ;. ניט חרעעמאכט קק?ךנ״ םטל־עױשע;־־אלוצ־עם. איך קאן ניט אשץ אזעי׳כן און אשן אן אנױערן. אוס־עטום און אל־עמאל ױער ז־עלבעד אש. דעם חן םון ױן שר״בן ק־ענ־ען מ־- םון לאנג און ױנ־ען א־ם דאנקבא־ י־ע־״עם דאל, װען ער ט־־עט את־ם םא־ א־נז א־ן ױן םולער אב־ע־ גוט בא־ קאנמ־ער ם־אכט. א־ן װאו אױ אש װ־רקלעך ג־־־ם, ג־וים און שטײגנױק - א־ן ױנע ״ױשײ א־נםט־גקטן. א־ן א־ם, דעם נאך א־צט אמאל — ם־־״־ש ם־אװ־נצ״עק, קאכט און ־־רט ראם בלוט םון אל־ע ״דישע קיבוצ־ם ם־ן ױ פא־גאנג־ענע ־עפאכן ב־ז ה״גט־קן טאג. אש - ער א־ז פאלקם-דענג־עױק. ־ער װאלט ג־ע־ן אין זיך א־י־נגעשדונגען אלע ״ױש־ע ה־ערצע־ פון רער ראםע־רחל ביז טדאצ- קין א־־נשליםלעך, אר״נג־עשלוגג־ען, ז״ א־בע־ג־עשמעלצט און ז״ ױב- מ־עױש או־שעבלט־ר^ט ם־ט ג־עזאנג א־ן ם־ט ל־בשאפה. הערט א־ר דעם א־־םרתק: אש א־ז א גרו־פ־ער ״ד - גלויבט. א גױ־ם ״ר־ש ױבנױק הא־־ן טראגט ער א־ן זיך - אט ױער גת־ם-גום־ק־ער אש. װא־ ״דן װאו־נק - ־א־ט־ א־ז ױן הײם. װאו ״ק האבן געליטן - דא־ט גדז ער דץ און צ״לײגן אן או־־ער צו ױ ,־ײדנױק־ע ,װ־ענט. ק־קט ז־ך צי צו ױנע ,־אנדעתנגען. דאם איז ניט גלאט ק״ן שםא- צ־ר א־ב־ער ױער ,װ־עלט. א־ם גלוםט ויך ױן א־ן םוילן און א־ן אר־ע־ ױקע און א־ן א־־ן־־שראל גלײבצ״טיק. כאטש נעם און צ־ע־״ם ז־ך א־־ף שט־ק־ער. א־ן ױ אלטע ײר־שע שטעט ם־ן דײטשלאנד - ער א־ז דא. א־ן ,ת־ם - רא. א־ן שםאנ־ע. א־ן װאל־ן, בײ אן אלטער שװל האט מ־ק מיר א־בעת־עג־עבן: דא א־ז אש געװיק. ג־עג־יטט־ערט או־ף ױ בו־דעמ־ער. געם־נ־ק ־עםעם א הםץ און ז־ך שטא.״ק געם־־יט. שלום אש-דער דיכטער פונם פאלק ם ו ק ס ־א־ געװען א ױנגער קוטנעד בחודל, װעלבע־ האט שוין געהאט אנג־עשױבן א שײנע ױערצײלונג. מ־ען קאן דך נאך אלץ ניט אם־ לו־בן פונם ,װאינדער-קינד״. שלופ אש איז קײנםאל ניט געװ־ק קיין װאונדערקינד. דער דאד- ז־קער ז־םיעד חל1ם םון ױ קריטיקער מוז אומדערבארעמױק צע- שט־ערט וױעק. עד א־ז םון אנםאנג־אן געװען דער צײטיקער און שטארקער טאלאנט, כאטש ער האט אעעהרבן םא־העלטענישםעםוק ם־י צו שדײבן. אין ױן עדשטער גרעשעדער ארבעט, ״א שטעטלי זעט מ־ק עװ־ן דעם ברייטן סארנעם םון דעם ט־םן עםיקער, װעלכער פא־מעשט דך צו געשפאלטן אין ױן װערק א נאנצע תקוםה םון ײדישן לעבן. און יענער דאםאנטישער װאונדער־קינד-צ״ט האבן נאך דא און דארט ױ בײטעד זיך געשאקלט שמונה עשרה, דער װאלד האט אויםנעזיק וױ א ױנגע בלה, א־ן דער הימל װי א םאטעטן פדוכת אדער א ױדענע חוםה. םיױנען געװען זינרקע בחוױשע חלומות, װעלכע רךיטיקעך האבן אונטערגעכאסט װי אן אבן טוב. םון װערק צו װע,־ק אבער, שטײגערט דך בײ אשן דןום בילר א. ט. מ־ק האמ שלום אשן בײ אונז םא־ש־־גן םא־ א .,װאונדעד•?נד״• אז מען ל־יענט אלטע ײױשע זאמלביבער א־ן זשו־נאלן ט־עםט מען ם.־ן ־ענער צ״ט ארט־קלען א־ן אםשאצ־נגען װעגן אשם טא״ענם, געשר־בן ר־ט איא געױבטן שמן זיתױקן ט־נט, אז :ײ קלעםן י־ך אזש צו ױ ם־גגער םון ז־טקךט. מ־ק ד,אם געמאבט םון דעפ מוין דעםאלט־קן קדעםטיקן און שטא־לןן טאלאגט א ל־בלעך ,.ודא־/דע,־- קינדל״, װאם מאלט םארחלומטע פײזאזשן א־ן מ־ק תאט א־כ גע- קניםן אין בעקל: װאויל, װאויל, א טײנער ױנגעדמאן. זאל ער נאי וױטעד אזר ראלן מ־ט ױן םארחלומטער םען דעם ״שכת אין שמעמלי װעמ שו־ן גומ דץ. מעד דא־ף מען נישט. מען תאט אין דער שט־ל געדאלמ ,װאם-ג־כע,־ אטקידצן דעם ם־אצעם סון דער באקאנמע־ רעגל: דאם װאונדער ואל אװעק און דאם קינד זאל בלײבן. - אין גאך הײנט צו מאג ,װזק דער מײפטע.־ שמײט מ־ט זײנע צװאנציק בענד שױםמן בראש םון דער ײדישער װארט-קונםט, קאן םען א־ם :אך אלין נ־ט מוחל ױן, װאם ער איז צוױק מיט 25