Literarishe bleter · 1925-12-11 · 84 (11.12.1925) · p. Seite 300

84 .יוא ליטערארישע בלעטער 300 א דיכשיקערן און לויטערערן בליק ניט נאר ״םדאסעסיאנעל•׳, ננונע דער צורךנפש פון ײדישער שטראך און ליטעראשור, נא־ אויך פיש א היפש ביטל א געענדערשער און א ליכטיקערער און גלױניקע- רער װעלט־אנשו־ונג - האי איך עט צו פארדאנקען ודיסטזעכלעך אט די דרייצן הדשים, יאט איך האי פא־כראכט אין ראטנכא־נאנ־. - א־ן לש־ף, װי האלט איד, קאן זײן א רײד סון צוזא רענרײדן זיך מיט אנדערע ײדישע קולטור-צענשרען װעגן שאפן א־־ן ליטעראטור-פדאנט? - םיװענדט זיך. םיט װעמען יא א־ן מ־ט װעמען - ניט. א־ר פארשטײט דאך מםי״מא, אז םי״ם ײױשע ליטעראטור איז םא־ ד־טראנר ניט קײן נאנײםטע־נדיקעד פעטיש. טיט גײשטיק-נאענטע קאן און װעט געװימ געשאסן װעק א נעם־ינזאמער פ־אנט. שמועכן װענן דעם פלעגן אפט געםירט װע־ן צװישן די ״םארנאנדישע״ ײדי. שע שרײבער און אונו - לײװיקן און א־ך - די צװ״ ״אנרעריקאנעד״. עש לינן נעװאלד־קע שדו־עדיקי״טן אויף אט דעפ װענ פון צוזאמענ- רײק ויך. א־נעילעכע םארשטײט איד דאך אלײן. נאר אםילו אויםער- לעכע. נערט כאטש אזא, אין םלוג, זײטיקע זאך, װי ײרישע ארטא- ג־אפ־ע... א־ן דאם א־ז שוין פון די נ־ינגםטע ששרויכלוננען. איך גלויב, או סיװעט נאך קומען אמאל צו אן אלװעלשלעכעד ײדישעד קולטור-קאנםערענץ, און ױ איניציאטיװ דערויף װעש ארים דװקא פונם ראטנפא־באנד, אבער דאם װעט רםתרא נ־ט םאם־רן א־ן דעד נאר נאענטער ציק־נםט. טויזנטער ײדישע קינרער און שול-ױננט, װעגן א ,־ײ ײדישע הוינ- שװלן, װענן ײױשע םאק־־׳טעטן און א ױי אלנעם״נע אוניװערםיטעשן, .דעגן אײנעם כון ױ צװײ טינכקער אוניװערםיטעטן, װעלכן מען פלא- נעװעט א־צט א־נגאנצן מיט אלע זײנע סאקולטעשן א־יבערפירן אייף דער ״ױשער שפ־אך... װענן ״רישע אקא־ערישע אינםטיבובן-א״נער אין ר־נכק, און א צ־וײטער א נעפלאנטע־, א־ן כא־קאװ. . איך ב־ן בטבע א שט־ק אפיקורם, א שונא פון היפערבאלישע פראזן .א־ן פון אלץ, װאם שרעקש מיט פארט״ןשער פ־אקלאראציע . אז א־ך בין נעפאק ק־ץ רוםלאנד, האב א־ך פא־מאנט אין זיך גאר א היבש ביכל פפקוה אין רע־ע־װאציעם. אינם ראטנפא־באנר גופא האב א־ך סיך הריד אדורגעויםן און א־ומנעארפעדט, א־ן געפ־וװט אפק־לן ױ צו צע־היצטע און צו נאװהדיקע נעמ־טער, אט די חלאת, װאם איז א־ן ,־לם״אנד גופא באקאנט, ,װי ״קאמנאװדד <קאר.יני- םט־־טע גאװה>. אש א יענע קנאןשלךט, װאם איז אזוי :א־אקטעױ- םט־־ט פא־ םראזעליטן, אבער װעלכער רעגט אזוי או־ף... נאר רער אטעכ-םארכאפנױקער פא־נעם םון דער ראכנארבעט פאר דער ״,■־- ש״עד קודטור - מאג אט א דעד אויםדרוק זק ניט אז־י פאפולעד און באליבט אין ראטג־וםלאנד גופא - האט ריך, צו טק ג־עסטער פ,־״ד, םי־־־ל-כ־ף באזינט... איר װײשט דאך מם־גםא, אז מען האלט מיך פאר א שטיקל פעםיריםט. מײנע ארעױקאנישע שטימונגען זײנען אײך דאך בא: קאנט. איז או־כ איך קעד ריך א־צמ אום קײן אטעדיקע מ־ש א םך ד ע ר ״ק י נ י ד דערציילונג א. ב א ב ע ל *) װאם די נעםט האבן אים ניט נעקאנט. ער האש זיך געפ־עגט א־ בענ־ע רךים. ער האט אפגערוםן בעניען אן א זײש. - הערט, קינינ, - האט דעד בחור נעזאנט, - איך האכ א״ך צו זאגן א פאר װערטעד. ריך האט געשיקט צי אײך חנר פון דער קאםטעצקער גאם. - נו, נוט, - ד.אט געענטסערט בעניע קרים, ר־טן צדנערע- ניש ״ק־נינ״, - װאם אױ עם םאר א םאר װערטעד... - א־ן ״אוטש־אםשאק״ איז נעכטן אנגעקומען א נײער ״פױ- כטאװ״, האש חנה אײך געהײםן זאגן... - כיד,אב געװאוםט םון דעם נאך אײערנעכטן, - האט נע- ענטסערט בעניע קרים. - װײטער?.״ - דער ״פ־יכטא״׳׳ ד.אט צונויםנערוםן רעם ״איטשאםטאקי אין נעהאלטן םאדן ״א־טשאםטאק״ א רערע... - א נ״ער בעזים קערט רײן, - האט בעניע קױם געענטםערט.- ער מ״נט אן ״אבלאװע״. װײטער?... - אין װען ױ ״אבלאװע״ װעש זײן, װײםש איד, קיני;?- - זי װעט זײן מארגן. - ק־ניג, זי װעט זײן ה״נט. - װער האט דאם דיר נעזאנט, בחור? - מ־ר טיעס געזאנט ױ מוםע חנה. א־ד קענט די מומע הנה? - א־ך עקן ר מוםע חנה. װײשער... - ... דער ״פר־כטאװ״ האט צינ־יםנערוםן דעם ״א־טשאםטאק״ אין געהאלטן פאר זײ א רעדע. מיר דארפן דערשטיקן בעניע קױם, האט עד נעזאגט, װי״ל דארט, װאו עם איז דא א קיסר, דאוט עם איז געװען באלד נאך דער חופה, דער רב האט ז־ך אנ־דערנעזעצט אײף א װ״כן שטול, ש־פעטער איז עד ארוים פון צ־רער און דעחען ױ טישן, ױאם זײנען נעװען עעשטעלש א־בער דער נאנצער לענג ס־ן הויף. אזוי פיד טישן זײנען געװען נע- נ,״״ט, אז זײ האבן א־ויבג־עשטעקט זײערע עקן אויף יענער ז״ט טויער, אױף דער האםפיטאל־נאש. די ט־שץ, נעױעקט ״יט םארעט, האכן ז־ך געשלענגלט, װי שלענג, װאם מען האט א־יף זײערע ב״כער אר־יםגעלײגש לאטעם פון אלע,־לײ קאלירן. און די לאטעם פון אראג־ש־םא־בן א־ן רוימן כאטעט האבן נעזוננען מיט געױכטע ששימען. דירוה ו״נען פארװאנדלט געװא־ן א־ן ק־כן. דורך די פא־- דו־בערטע מ־רן האט געשלאנן א פעטער םלאם, א שיבורער, אן אוגעפ־לטע.־ פלאם. אין ױנע רויכיקע שטראלן האכן דך נעכאקט זקנ־שע פנ־טער, װײנע־ש־ע ציכע־נריקע גוידערם, סארפעצכע ברוכטן. א שװ־יכ, .דאם אױ געװען ראז, װי גלוט, ראז װי ש־ױם פון א משונענעם הונט, האט גערונען אינער די םא־ק פון צעװאקםע- :עם, זיט־שטינקענדיקן מענטש־ישן פלײש־. ה״יי סארװערינש, חוץ מ־ט- העלפערינם, האבן נעגרייט ױ חופה-װעטשערע, און א־בער אלע כאו־װער־נס האט געקינינט די 80 יאריקע דיזל, א טראױצ־אנעלע, װי ױ כפר הורה, א םיצינקע און א הויקערדיקע. פאר רער װעטשערע האט זיך אויפן הױף :אװױן א בהור, *) *. נובעל, *יז *ײנ;ר סון די סאלונסםולסםן יונגזל ״דיש־ײםישע שרײנער. ער שסןכט סון *ועס, זוון זינע דערג״לונגען הןןבן *ץ רוסלונו גױיס ערסןלב.