Literarishe bleter · 1925-12-11 · 84 (11.12.1925) · p. Seite 299

299 ליפערארישע בלעטער 84 .זא אז ם׳דינק ארדם די זאסלביבער ״אר^אנער״ און .נײערד״ מיט א גאנץ נאנעדן ליטעחנ־ישן מארםענ, זײנען די גרייט און ליידניניאבס- לעך - וױ אלץ אינם ראטנםא־נאנד - דימץטידט גע,זארן אדף א רײ םא־זאסלוגגק. װעגן ליטעראטור וועדם נבלל זייער א ט־ געדעתז און דיסקוטירט א־נם ראםנםארנאנד. די ליטעראםור שנעל- םה א־נם ראטנםא־נאנד איז לכל-הםחות ניט װײניקער אינטערעםאנט, איידער די לימעדאטור שנכתב. דאט טוז אנער און װעט םירן צו כימשותדיקם. די ײדישע ליטעדאטור און אירע םאטענצן אינם .־אטנ- םארנאנד האלט דך איצט ערשט כייפ אנדדב םון א ג־ויםן םי- נאנדע,־זויגז דך. אמת, אז מען סאחנלייכט דעם אקטיװ םון דער ײד־שער דיטעראטור אינם ראטנםא־נאנד םיטן אקטי־ו םון, לאטיר זאנן, דער ײדישער לטעראשור און אםעריקע, אױ דער םא־נליך נים זם־ם גונסטן םון דעד עדשטער: םיא־ז א םלעמל קעגן א ם״ער, װאם ברענם גאנץ העל. מער ניט: דאם דאזיקע םלעםל דא־ף זיך א־ן װעט זיך װאפ אמאל אלץ םער ם־נאנרע־םלאקעק, אין דער צ־יט, װאם מנחפע ײדישע שרײבער אין אוקראינע פםײזי*( (•ון לינכןם} ו 1. נ^ןזמן, *נתיז חז*י1, י• ײןןל?נמ*ײן ׳קם שטײקן (םון לינקם) ו נח לוריע, 1. םינינםמרנ דאם אניעריקאנישע העלע,־-נרענענױקער םײער טראנט אין דך שדן באאומרזא־קנרקע םימנים םון א נאבאנאנױקן םא־קלענערן ז־ך...- - און, חבר גלאזמאן, מיהאט גערעדט, אז ױ ײד־שע אינטע- לגענץ איז אםימילרט, אין אםולו שוין גערעדט, אז מימ ײױש דאלט שמאל. איז םאראן א צוקונםט םון ײדיש א־ן תםלאנד? װי איז נייטן נײעם ײר? איז נימא קײן מו,־א, אז דער ײנגערער דוד זאל װעדן חשיםיצירט? - סיך װאונדערט אײער םראגע. אויב אזא םראנע קאן גע- שטעלט װעדן בגונע צד אן אנדער לאנד, קאן זי עם ארר״ניקםטן געשטעלט װערן נגוגע צו ראטנםארבאנד. אין קײן אנדער דאנד אץ א־ן קיץ אײן סעױאד אין דעו־ געשיבטע םון דער ־ידישער שפראך, דינק נאן־ דט אזענןעליגט געװא־ן אזעלבע םעםטע םונ- דאמענמן םאר א לאנג-לאננן און חר-דורותר־קן ק־ום םון דער ײדי- שער שםראך און א םא־צוױינטםטער מענטשלעכער קולטור אין אט דער שפדאך, װי איצט איגם ראטנסאדנאנר. באגײסטע־טםטע װערטע־ װעלן רא דץ נליך קעגן דעד .םאעדע סון ציםערן״, װעלבע םען קק דא גױנג נרענגק װענן דער ױזיקער צאל ײדישע שולן םון אלערלי שטוםן, װאם באדעקן, װי א געדיכטע נעץ, אלע װינקעלעך, װאו עס איז נאו־ דא א ײז־ישע נאםעלןערמג, און װעלכע נאױנט הונדערטער םרן תזיםן געקאגט אויםװײזן, אםיל א־ננאנצן אםגעשטעלט. אויך ־י אלגעמײנע, ױ תסישע לטעראטור, האט אינעיגעלענט און לעבט נאך איצמ איבעד א קריזיס. איר םארשטײט אװדאי, או ניט נאר :אטעױעל װעדט דאם אמאלקע תםלאנד איצט איבעחגענויט אויף נ־ע יסױדת, נאר אויך גײםטיק, אידעןד׳אניש. צולינ א ח טעמים, רעלבע מען קאן דא ניט נאריק, װערט איצט דער איבערנוי-אים׳• :•עט םון דעד רעזזאלוצ־ע אינע־געטראגן פון רײנמאטעױעלע נעגיטן א־יף ױ, אזוי צו זאגן, גײםטיקע געניטן: לטעדאטור, טעאטער, •־.•־רװעזן... ױ רעװאלוציע איז ס־יער געװען םארנומען נײ ױ םאבריקן, ע־ר, אײזננאנק... מען האמ געדא־םט םא־ענטםערן ױ םראגע םון עםן און קליד. עדשט א־צט קומט צו ױ ױי צו דער לטעראטור. ם־נונים םון א נײעד און א״גנאחטיקעד לטעראטור ױנען שוין צו :אניערקן. ױ ײדישע למעראנװר גײט איצט תרך שװערע חכל-לדזע א־ך װײס אבעד ניט, אויב, - נײן, איך נץ דכעד, אז נ־ט אין ארעױקע אץ ניט אין םוילן איז נאשערט אזא העדלעבע צוקונםט ר,־ר ײױשער לטעראטור, װי אין ראטנםארגאנד. און עם איז מיין א־נדתק, אז אט ױ דאזיקע צוקונםט קאן גא־ םיל דערנעענטערט לע,ץ, װען צום שטראם םון רער ײדישעד לםעראטור אין תסלאנד, ם־ן װעלכן אזרםיל לטערארישע נוחות ױנק אםגעםאלן א־ן האבן ז־ך אלץ אםגעצאםט, ואלן צוקומק נײע קרעםטן םון ױ םארש״דענע או־ף הינעדשע םיםלעך שטײענדיקע ״אויסלאנדט״, װאו ױ ױנק פא־משםט םאוזועלןט צו װעדן. - און װי האלט עש איצט, אױ םאראן אין .יאטנםא־נאנד א א־נטעדעפ צו ײדישער לטעראמוד? - אין םלג תבמ זיך - קנאם. דאם איז דעדםא־, װײל דאם תכ םא־לעזונגק, אלנטן, עםעזלעבע שכועםן א. אז. װ. ױנק ניט אויף לטעדארישע טעמעם. ױ, װײסט א־ר דאך אנער דעם אלף-ב־ת-אכת אז א־ן אלע מױנות, װאו עם הערשט א םאליםישע ־נאקציע, הע־שט א לטע־אױשער ״רענעבאנם־: ױ ענערג־ע, װעל- :ע קאן ניט אנגעװענדט װעזץ אויף םאלטישץ םעלד, קאנצענט־ירט דך אויף למעדאמוד. קיץ נאענטע נײשםילן דארף איך אײך ניט נ־עננק. דערםאר איז ראך אויך אין אלטן תסלאנד געװען אזא א־־םנל םון לטעדאטור, אין םא־נליך מיט ױ לענדער םון םערנ- א־־־אםע, װאו אין םאלטישן לענן םלעגן נעמען אנטײל נרײטעדע ש:טן. קאן ױן, אז .דעמאקראטיע״ איז גא־ ליט איר עצם א ׳נלנא םון לטעדאםור. אין איצםיקן תםלאנד, װאו אזעלבע ברײטע :־אטן האנן תרכגעבראכן ױ םינסטערע דאמבעם, װאם האבן םאר- כ־ט־עלט םאר ױ דעם זסוטו״יט און דעם אנטײל א־ן געזעלשאםטלעבן ־<־; רלכה-לעבן, איז לקאד, אז דעד אינטעדעם צ־ םראנן םאליטישע אזן געזעלשאםטלעבע, צו םראגן םון קאנק־עטער םלוכה-נ־ױנכ איז אױםן ערשטן םלאן. םא־קויםט װערן אין ױ הונדערסעד טױזנטער עקיערםלאו־ן ניט קיץ דאמאנק, נא־ דװקא ״שװערע״ עקאנאםישע און םאלם־שע ניכעד. אין ע,־געץ האב איך גיט באגקנט אזא מין ערם־נדלעבקײמ צו םאליטישע סראגן םוין דעד גא־ער װעלט, װי אין,־אטנםארנאנד. אן א־דסטרעםונג סון א טשענעערלק, א נר־אן. א :•.*שאלני, א. אז. װ. װעדט אװדאי א םך נ־ײטער און לענעױקער לארענטירט צװישן ױ בחטסטע שיבטן, אויף סאחאםלנגען און גאת, אין הויז און נײ דעד א־נעט, אײדער א לטערארישע דעד- -־־נ־נג. אזד איז עסגעװען בשעח אלע רעװאלוצ־עם, באטש נים א־ן אזא מאם, וױיל ניט םון אזא טיס... איד םא־ששײט אװז־אי, אז ד־אם, װי אלע איבעױקע ם־אנן אײעדע, מוז איך אנױק אויננאױםיק, ־:■.״,־שמעסיק. דאם ײױשע, וױ דאם אלגעטײנע לעבן, איז ניז טיף א־ן װארצל אננעױרט געװארן. און סילאזט דך גיט װעגן אלץ אװי א־י::או*םיק צו ױידן. כגינ אײך נליז אינעד אייבעדסלגבלעכן שױם שין א״נדתקן טיםעדע. דער אינמעדעס צו לטעראטור האלם אנער אין אײן שטײגן.