Literarishe bleter · 1925-12-11 · 84 (11.12.1925) · p. Seite 298

84 ./א ליטערערישע גלעכוער 298 ברוך גלאזמאן װעגן דער ײדישער ליטעראטור אין ראטן-פארבאנד (פון א שמועס) איצטיקן ראטנםארבאנד בלויז אײנע: ױ דעמיעװקער שדל גקיעװ), רעלכע ד,אט עקשיסטידט האלב-לענאל. איז קלאר, אז אין דער ײדישעד געזעלשאסטלעכקײש אמאל-װי זעיך איצט, אין דער ײדישער געזעלשאםטלעכק״ט פון אםע- ױקע, םױק א. אנד. לענדער - םלעגט סען זיך א םך סער א־דסט״אגן מיט דער ײױשער ליםעראטוד װי םען טום עם איצט אינם ראטנםארנאנר. ײדישער ליטעראטור איז געװען - אין איז איצט אויך נאך אוםעטום, װי א זײדן אײדעםל אויף קעמט: - זאל עס ז־צן *ן לעתען... אדער זאל עם אםילו לײריקנײעוײש םוסטעפאםעװען - א זײדן, אויסגעאײדלט אײדעמל בלײבט ענצ.. שװעד און שװיגער האבן זיך געקענט זײן גוטע עם׳הא־זדם, םאד- גרעבמ און םארװנקען אין טסת־ און האנדל און צום דאזיקן ..קול- תורה״ זײנעם דך זעלטן װען צוגעהערט, און עם נאך זעלטענער באמה געדאדםט םאר דך. נאר גארנישט: אן אײדעמל אײף קעסט איז םארט טאקע א שײנער חםץ... א שטיק ציתנג, װאס באשײנמ דאם םארגרעבטע באלעבאטישקײט... ידישע ל־טעראטור אין ראטן-םארבאנר איז ניט קײן בן׳יחיד. ס׳איז בלױז אײן צװײג םון ײױשער קילטור - אין דערװײל טאקע דער שװאכסטער• גיט לפי׳ערך שטארקער זײנען ױ אנדערע צװײגן- ױ, װעלכע ד,אבן םאקטיש ביז איצט גאר אינגאנצן געםעלש אײף דעם, װאט טען תםט מליצהדיק אן ״ײדישן קולטוױבוים־: יױש טעאטער, ר ברײטע געץ-םונם ײױשן שולװעזן... און ױ ײױשע געױכטן, װעםעס צאל עס ,דערט װאט אםאל אלץ גרעסער, אױ ױ ״דישע ארמיניסטדאטיװע א־גאנען-דא־םראטן, ײױשע אדםיני- סמױר-פונקטן און םטעציעל-א־יכגעטײלטע ײדישע ,־איאנק אאז״װ.- דאס איז, לו־ט אײער םוינונג, גיט קײן ײדישער קולטור? גלױבמ מיר, אז װען איך ד,אי אנוטלטן געלײענט אין א ײױשער צײטונג אן אםיציעלן באשלוס םון ױ װײםתסישע םלוכה-אהגאנען, אז עם װע.־ט צוגעטהאטן צום אח־יסגעבן א ױי אדםיניסטראטיװ׳ױױױשע אױם- גאבן אין דער ײדישער שפראך, האט מיר םער דעד אטעם םאר- כאפט, װי װען איך ודאלט געלײענש װעגן דער דערש״נונג םון א רײ נײע ײױשע ראמאנק... איך בין ניט קײן םאליטיקער, איך בין קײנניאל ניט געװען אקטיװ אין קײן שום פארטײ - געהעחט אמאל, מ־ט יאק צותק, נאםינעל בלרז, צו דעד אמעױקאנער סא- ציאליסטישער פא־טײ - םיין געזעלשאםטלעמד חוש אױ אםשד ניט איבעױקם שטארק אנטװיקלט <מען האט מיך םאקע געגוג גע- דדלט דערפאר אין ראטנםארבאנוס - אבער טאקע, נאר װי א ײדישן שרײבער האט אזוינם געמוזש םארשאפן אן אוםבא- שױיבלעכע םתיד: א ײדיש לעבן, װאם װערט געשאפן אויף אט אזעלכע נאטידלעכע םונדאמענטן, װעט האבן אן א־גאנישערע נויט- װענױקײט םאר ״דישעד ליטעראטור, װי, לאמיר זאנן, א ײדיש לענן אין ארעריקע... און ױ ארבעט םאר דער ברײט׳מאםיקער און גתיס׳ מאםשטאביקער איבעדםיתנג פון צענדליקער טוױנטער ײדישע משפחות אויף עדדארבעט, ױ ארבעט אויף אויםבוי פון הונדעד- טער ײדישע לאנחוירטשאםשלעכע ישובים, קאנצענשתרטע אויף סזע- ציעל-אויםגעטײלכדע ױזיקע ע.ײדטאגק - װעוץ אויף אזא אוםן ס־ף- בל׳סוף אויך ניט אויםגעשטעלט םעסטע זײלן םארן בנין םון ײױ- .שער דיטעדאטור אין ראטנםארבאנדז איבער א ױי סיבות האט דך, אםת, ז׳עד װאוקפ םון דער ײדישעד ליטעדאטור אין ר. פ םארלאנגזאםטץאון, װ• סיהאט דך, קײן ־וארשע א־ז איצט געקוםען דע־ בא־ואוםטער ײױשער נא- װעל־סט ב־וך גלאזמאן אויף דין צוױקװעג ק״ן אטעױקע פון ,־אטן־פארבאנד, װאו ער האט םארבראכט העבער א ־א־ צײט. םיא־ז פא־שטענד־יעך, ,־ױ םיאיז גתיס דער אינטעדעכ צו דעם, ,װאס ס׳ב־וט זיך א־ן ראטן־פארבאנד אויפן געביט פון ײד־ישער קולטור א־ן לי- טע־אטור. ס־ד האבן געשטעלט דעם מהבר בתך גלאזמאן עטלעבע פראגן א־ן אט ,לאפ ער האט אונז דערעײלט: - וױ האלה עם םיט דע־ ײױשער ל־טע־אטו־ אין ,־אטן׳ םארבאנד? . - איר שטעלט טיר ױ ע־שטע םראגע ,־ועגן דער ײי־ישער ײדישע שרײכער אין מאםקװע?ם זױנן (שץ לינקם): י. -אכ-שץ, ר,. ליײו■?, ש. סך-יצזר, *. קיןזנ-רןויי. קם שפײזן (שין לינקכ): אױי כא'ית, *. ויץוױארקע, אקסעלרא-, ם. כאשםמזיץוצרןי, ח. לעװץ, ש. ראםץ ליטערא",•,־. איך פארשטײ עמ מיט 13 חדשיפ צוריק, װען איך בין געקומען אינעט ,־אטנםא־באנד, האט זיך מעגלעך אויך בײ מ־ר או־םן ע־שטן פלאן געשטעלט ױ דאזיקע פראגע. װא־עט או מען רעדט בײ אונז און הכדד, װען מען םלעגט רײק - װעגן ״ײױשער קולטור״ - און םיט דעפ ט״ן א־ך אלמענטשלעכע קול׳ טור אין דער ײדישעד שפ.־אך, און מםתמא םײנט איר אויך דאפ זעלי בע - אין אטעדיקע, צי אץ פוילן, צ־ אץ אמאליקן צאנ־יםטישץ רוםלאנד, - איז װאם םלעגט מען מיש דעם מײנק? אבער און .דידע״ אמאל: ״ײדישע ליטע,־אטוד־. און מער פמעט גארנישט. װעגן א ,גוטן״ טעאטעד םלעגט מען בלויז טתיטען, א־ומט־אגן זיך 'אדנ- לאנג מיט ב־אנױעזע פלענער, װעלכע פלעגן םלאצן, װי קאלירטע אוז רעגנבויגיקע ױפנבלאץ (פ־ץ-װייטעד׳פלאן א. אנד.) א מארערנע ײרשע שול, דובה דך, אױ געװען אמאל אץ ױ גרענעצן ם־נם םון זײנע לעבנם-דערפא־ונגק און אנגעקליבענעם ורםן װערק, צו שאםן םון דק תורה שבעל-פה-א תורה שבבתב. ױ ־ױשע ליטעראטור און דער ײדישער מאסן׳לעזער װעלן געװיס םון דעם םיל און םיל געװינען.