Literarishe bleter · 1925-12-11 · 84 (11.12.1925) · p. Seite 297

297 ליטערארישע בלעטער 84 .■/א :וראגן, רײק מטח ל־םעיאטוד - אנשטאט טאן פאל־ט־ר,. א־ן םיאיז געוױם זײן םארדינבס, װאס פדצעם ״גאזידענע רךט״, למעול, ד,אס םאדנוטען א יננוד-קן אדס אין א נונדישן זאטדטך. די טעד בראקםישע םאליסיקעד האנן געװיש אונמע־געםודטלס קעגן דענ. אנעד עד א*ז א האיסער ליסװאק און וױיניק נויגזא:. זײן דיניע האס ער אדודנגעםידס מיס עקעזנות. ער איז נ־שס םון די גרינג אײםםלאקעדנדיקע מאסעדיאלן. א־ס אנצוװאדעדען נאדארף םען א לאנג-דויערנדקע און םעשס-אנהאלסגדיקע סעמםע־אסוד. אנעד איז ער שו־ן דערװאדעמט, הא־׳ט ויך בײ איס ױ היץ יארן און יא־;. עד װעדט נישס גתםעל םון םארבלענדעג״סן, עד איז אויך ני־סס ק״ן נ־וי־נױקעד קװאל. עד א־ז װי ױ געקאלנטע גדונ, װאס זאמלס א״ף און לאזס נײנזס אתדך םון זיך קײן אײן ס־אםן װאםעד. און ער נאט־ינקס דע־נאך זײנע אייגע- נע םעלדער נון ױ אנגעקל־נענע טראםנס, אנגעק־ינן םון לאנגע - לאנגע יאק. און װי וײן דענקען, אװי אױ אויך ז״ן ױידן און שד״נן. אדץ םענט און גרונסאװע אין אן ל״נסע םליסערלעך. געמאססן און געװאו גן. רעאל, קאנק־עט אין הא־ס נײ דער ע־ד, אויכדױקלעך אין אן א״- בער-הנב־ות. עד רעדט שסענדק און ער עזױיבט דאס, צו װאנ עד אליין אױ רעחנאנגען. ק״ן אמונה אין אבעדגלוינן און ק״נע רמזיס און התםעלותן. דאס װאס עד רעדס, קאן װארט אין װא־ס גע׳נזדינן װעד;. ער םא־גאלאםידט זיך נישס א־ן זײן ױיזץ אין שדיינן, ד,גס עד איז אן אוינגעצײננסעד ,ײעדנע־ און נאך נענערעד שױינעד; אין יצרײבן שױינט עד זײן אן אמאליקע אדע־ א שפעסערדיקע ,יעדע או־ באוד״. ער כסענאגדאםידס זץ אלײן פון זײן אײגענעס זנתן. ע־ האלס םעסס זיץ װאדט און םעדעד, עד גיס זײ קק םרײהײס נ־שס. ם״ק א־ן םאלעמיק, אין אן ״עידנא דױתהא״, װען םיס־עס א־ס אן או־ף א םילנױקן ארט, דאן קאן עו־ א בים סאן מיט שא־םע צײן און מ־ט גאל און סיאיז נישס מקנא צו זק דאן דעס קעגנער. ״לא זכית־ נאוד מן ההםק־, אף לא נא לי ניתשה מאני״. (איך ד.אנ נישט זוכה געװק אין קײן לינס םון הםקר, םיאיז מ־ר אױך נישט געקוםק בידושד, םין םײן פאטעד•, - ױ דאזיקע ניא־יקם װערטער, קאן א• ליטװאק זײער דדײםט זאכן װעגן זיך: אל•; ראס ער האט אין זיך, האט עד ערװאדנן אלײן, ערװא־נן מיס געטױיעד התמדה אץ מיט אויםדינטיקן תרשט צו װיםן. און עד-הױם איז עד דער געטױיעד םתפיד־ אץ אױפדינס״קער נאגעדעד צו לערנען און צו גענ־םן. ער לאזט נישס אדודך קײן אײן נײ-װע,ק הן *ין םאצ״אל-םילאםאם־עץ װ־םן אין ד,ן םון שײנעד לי- טעדאסוד, ײדישע און נישס ײױשע, ער זאל עם גישס גרינדלעך אתדנקנעלן מיט אלע דינע מםרשים... - נאך אבט יא־ אתםוואגלק אן א רענצל, װאי געסאגט דאןרט גישט גענענט־קט, םארס ער א־צט קק אמעדיקע און טיר תינטשן א־ן התחבמותן װעלן גישס העלםן. ער גײט םאמעלעך זײן װעג, זײן געדאנקק-גאנג איז א זינערער, םעםסע־, ער װײסט גישט םון קם־צת-הדרך און פון גלגולים און פון התגלותן. כוז ער יעדע זאך ױעדגתנטעװען ביזן סוף, אױםנעםען עם אין זיך שראםנ,װײז און אויסלענן עם בדררגה. שם־ינגען אין דער הײך און אין דער מיף- קאן ער נישט אין,װעט שו־ן נישט קאנען. שט״גט עד אזוי אײף דעם עװאלוציע-לייטעד, װאם פון א״ן טרעםל ניזן צװײטן ליגן חדש״ם און ־אוץ. אזוי איז עד אין םאליט־ק, און אזוי איז עד אויך א־ן קױט־ק. דױעד און אײםדױער, םעסטע■ םונדאמענטן אייף זינערן באדן. אויף :ס־ס זיך נישט םארלאז;, און שטאף-האװטעװ, םענטעד, קײנע םידאגאטן און צײט-םראדוקציע, און אויך קײנע זײסיקע װעגעלעך אין .װעגן. האדט בײ דער עדד, און לויס אלע נללים סון דער לערע נעסישע אדער עםסעטישעי ״הלנה למשה םנוגי״, - און קײנע חידושים םון אן אחרו;. סױק, דעד א־תן א־ז דער ג־רנע־ יר-םמכא, װאס לית מאן דםליג און װאם האס נ־שט קײן מדרהדים נאך זיך. צװישן םאליסיקעד איז ער םא־- װ־גס םאר א קולסו־-,נםע־ן״ אוז ל - סע־אס״ בײ ליטע־אטן אן־ן קולמו - מוער האלס מען איס םא־ א םאל- ס־קער א־ן א בע־.ער-סועד. א עד םא־ דע־ ״ױשעד ארנעטעד-־אך האש עד םיל מע־ או־ננעסא,, ,װי פ־ל אוינגעש־-ו־אנעגע םאל־טיקער ־<־ן ארבעסע -מועד, און םאד דעד ־־דישעד ליסע אסדד און קולס־וד - פ־ל מער װי פיל ל\לטוד-סוע־ און ־יסע־אטן. פאליטיק און קולטור איז נײ א־ס הײנו-הך. עד מיילס זײ נישס פונאנדעד װי, ל־ידעד, פיל םון א־ניע־ע ײױשע סאצ־אליסס;. ײ,־י- שע קול^צוד איז בײ א־ם נישס װי א. ליטוואק שןום. ״דןג?״״ ײןן,*שת׳ דזיקזו 3 פון זײנע חברים א זאך :■<־ א־עמע א־ן װײניק אנסװיקל■ סע ארבעסע־ מאנן. דע־ פרעססהש פון —שעד קולסוד איז נײ אים געװען ועיך נימ נאד איצס, װען י־ד־שע קולסװ־ איז שױן געװאץ אן א־סיקל ״עובר-לסות־״. עד שפילט ױך נ־שט מיס ײױשעד רךלסוד, װי ױ םא־טײ-לײמ: :א־אדף םען ז־ - א־ז מען זי מק־ב, צערטלט דען זיך טיס איד, אלא נישט- א־ז ד םאר די א־בעריק און דעױעםנױק. נאך אײדעד א. לטװאק א־ז אדײן ראשז ותנו א־ן דער ײױשער א־נעטעד-נאװענונג, האט עד שױין זיך ארײנגעטאן א־ן דעד אוים- ק־עתנגם-ארנעט צװישן ת ײדישע מאםן, געװען אײנעד םון ת ג־־נדער (און םםהמא אױך נאגתנדעד) םון ת ״זשאדנאנישע קאמי- כענן״, און שוין אזױ אויף שמענרק אנגעצ״יננט ױן װײטע־דיקן לעינס- ־;; בױ אויף הײנט צו טאג. און נײ דעד אטמאסםעװ, װאס האט געתע־שמ האן צװישן ױ ײדן-סאציאלםטן(יוישע סאציאליםסן לײנען עדשם שםעטעד געװארן•, א־ז עם געװען א גאנץ אומראנק- :־ל-־־ע״ א־בעס. נישט אײגער םון זײנע חנרים מיטקעםםעד האנן א־נ נעהאלנץ םאד א ״בסלן״ און ״לײדיקנײעד״, װאס האט צו =אן מ־ט אזרנע ״נאדישלךטן״, נעת םיױנען דא װינטיקעדע או־ם- גיייגן און צילן. און םיאיז געװען דאן א גענוגנדע אםיקורםית אתמ- צ־סדאגן זיך מים מעשה-ניבלעך - אנשטאט פאלטישע װעדק, :אװען די ײדישע שםראך - אנשטאט צו טראנטן מנוח ם־אנראם- א־ם אין זיץ אלט-נײעד ה״ם א ניסל מנוחה און מעגלענקײט צו שאםן