Literarishe bleter · 1925-12-04 · 83 (4.12.1925) · p. Seite 285

285 ליפערארישע בלעטער 83 .׳וא \ אדאםנעלאזטן םא־ז־א:: דאלטן צע־טנ״־; או; צעג־עקלען א ה־א־ דאט־ש װע,־ק און איועקםטק די װידקונ:. דאט נייטן די דעלאראצ ע װעדט םון א טעכנ־שעד םדאנע א דראדאטודנישע. דעד או־םטו פון די נרידעד ם־אנאשקא א־ז געװען דעד שטארק- טטעד. רעזש־ און אקט־א־ן האין דצדט ז־ך יאמ־ט צו נעבן דאט :עטטע־, װאט ז~ םארדאגן. די אדט־טטן ד,א:ן װיטפ־אנטק־ט םע־זן דעקלאד־דט ד־ט דעד אדעד װײניקער טאלענט. או־::־שוםן דעט ט־םן א־נדאלט םון קלאננ און געםיל ד,א:ן זײ נ־שט :א״־זן. צװ~ פון זײ ז~נען איננאנצן אי־עק א־ן א ז״ט. זעלװעראװ־טשעט טערט־מעט א־ז א־ן דאלטוננ א־ן ר־לצ־ע נעװען נאטודאל־טט־ש, כוטט־אנט א־־ט דאט שטאדק דע־דאנט אן דעם־טטא פון דאקאטאװ. א־ן דעד :א־אלע־ דעקלאדאצ־ע דאט זיך :.לד נעשם־דט רער רטכ צל־שן דעקלאדאצ־ע און געא:ג, איז ז־ נעננעד גע- װען צ־ דעד דוז־ק םון װ־בם־אנטקיט דא־ט. א:עד או־ך די :אד דעקדאדאצ־ע א־ז נע:ל־:ן שט~ן :~ דע־ םא־מעליע־ וײד אין דאד נ־שט נעםדוװט ארו־בצ־ב־ע־ננע־ן דעט ג ע ם י ל׳א־נדאלט־. אד.־״, ד■ דרנט־קע טעאטײד דאדע א־ז א שדנא דע־ עדאצ־ע און קװ־קט ז־ך ד־ט ..־ײנעד פא־ט״. א־ז א:עד װ־בם־אנטק־ אין דעט ם־ט נישט ק־ן דײנט־קעד. אפשד א דא־גע־־קער, נעװ־ט נ־שד קײן ד״נטיקע־. סאראן א סצע־נע א־ן ״אנ־לעיט״, דא־ ד דראדאטישע ק־אםט םון רבטער דערהײבט זיך צו דער דעבטטעד ה־־ך. דאט איז ־ענע סצענע, װען אכיל זיצט או־פן ברענ םון טקאדאנ־ע־ און ר כװאל־עט רו־שן א־ט ז״ן טדאגישן גו־ל. האכן ד דאלער פאד א נרונט- ל־נ־ע גענומען ױ ל־נ־ע םון דעד בװאליע. זי חזרט זיך א־:עד א־ן םאדש־־דענע פא־כ־קע װא־־אצ־עט. או־ף דער ל־־װנט, א־ן ר שטעלוננען פון אקט־א־ן א־ן דעט ר־טט םון אננאדכל׳טצענעט. א־בעד דעד גאנצע־ או־פס־דוננ געװעלט־קט דעד ראלעד־שעד םר־נ- צ־ם. און אם־לו א־ן ־ענע :ילדעד, ,דאט זײנען או־בגערעכנט או־ז פלאטט־שע װ־רקוננען, א־ו דע~ ראלע־־שע־ עלעדענט גו ,־ דעט פלאטט־שץ. דאט א־ז נ־ש־ט א פ־אנע םון :לו־זע־ דעקא אציע, םון א ראט פא־ דעד אױפפ־־וננ. דעד מאלערש־ע־ צונאנג - דאט איז אינסצעניזאטאר־ש־ע א־דעע ױ צענטראלע אידעע, מיט װעלכעד ױ גא:צע או־פפ־־וננ איז דודכגעדרננען. דאלע־יש, ד.ד״ פאדב־ק און צלײנעדאטטיק איז נעזען אל־ן: מענטש־ן, ג־ובעט, קאטטי,׳- רע;, כ־־־ע געננטן, נעצעלטן, םעדד א־ן װע;ן. דאט אל־ן ,די,־קט כלו־ז ר־ט םאדבן, װאט ױנען או־ צונעקל־:; אין איוי הא־דאנ־ש אפנעש־ט־רט, אז ױ דד־קן א־ב ־אט נדונד־געם־ל םון א י״דיר ט־טואצ־ע. 1' און ר ,־עזשײ? זי האט אן בפק א פ־עטע־■ יא־דעע, א־ן דעט םא־ע־ישן :אנעדען ״ו ׳צענישע־ד זי געז־נד־קט, װ־ א־ד ש־טײנעד א־ז, האט ~ א *ו . 1 א:עד :״ט פון דעם ־טנעצאצקעם, ־ע־ן שט־־ך פ־ט א־ , יעק **££ טאן, צו ם־ל דיט דע־ ה־לף מ דאט א־ז א־נ דעש ע־ק־•; שארלדק פוי־ :עת-מעש־;ט. און : נענ^* ־אןא־ן ־ידע אדויברופן ־ט״ האט נעקא:־.־ ון ״אכ־לעי ה*2* ד־ או־םם■ :ד,, װאט ױ ב• א:עד דאט :ע. : מיגױידי, :א־אונדע־ונג, םא־:א ין, אנערקע־נ־ננ, או־םדיכטיקע ט־םע ישע ם,־א:ן;לע•• האט ד :טע־ן - יא;״; םו־זעט :ײ גע דעד מאלערשעד םר־נצ־ם ד.אט נאך א״ן מעלד.. א שט־ק :אראלטע לײװנט קאן מען גיך את־כנעמען א־ן א־יף דעט אדט אדעקשטעלן א צװײטש אזו־ אדוט א־ז דעגלען דעקאדאצ־ע ױדכצום־ק אין א האלבעד ד־נוט > ם־ן א דױ־-ב־נע אר־נצוכ־עננען עטלעכע צװאנצ־; אדנט. א־ן פלדנ גענודען א־ז דאט א טעבנישע י טעאטעד א־ז אזא איאװאט, װא־ טעכניש־ע און ק־ זײנען געקנ־םט און געבונדן. עטלעכע צדאנצ־ק לאנגע םו־זעט װעגן א ײדישער װיסנשאפטלעכער טערמינאלאגיע ב / ו ו י ל נ ע דאדבן ד־ ש־םדאך, ז~ ק־י־ננען פ־עדד א־ן זעען או־ט װי א לאטע א־־ף א נאנצן :גד. ז״ םאדן ז־ך ש־דעד א־ן זא־ן און ראכן שדע־ דעט פראצעב פון גײטעדױקע־ װארט-ב־לװ:;. <אזעל:ע אלטע, א־־נ- נעפ־נדעװעטע װערטער, װ־ טאטע, ראדע, קאטשע־ע. פאדעלע ױנען דאך געבליבן פרכטלאז און ניט גענענן ק״ן אםשטאט, ניט נע־ :־לדעט ק״ן ״רשפחות״). אדת, ניט או־ נ־־ננ :ידנע־ן זיך אײן נ~ע װעדטעד. א לעבעױקע שם־א־, םונקט װ־ יעדעד א־נאז־זט, אט־ר־ד־דט ניט אל־ן; זי קאכט א־יעד נאד דאט, ,דאט עט קען ז־ך םאדװאנדלען א־ן א־ד :לוט אק םל״ש־. נאד דאב איז געדעדט געדארן :ײ א לאננזארען םראצעב, ״ד־שי איז א:ע~ :רעט א־ן דשך םון א״ן דוד געװא־ן א ש־ם־אך פ־ן װעלטלעבעד קולטוד, א ש־םדאך םון שול און .ד־בנש־אפט, א־ן אזא ראדענט א־ז םאדאן א סינד,, אז ױ םא־ד־־וננט ק־אםט םון דע־ ש־ם־אד זאל נ־ט ז~ן צו שװאך. שפודן םון אלו־נע פאדדא־בוננב-םראצע. ן זעען מ־ד שי־ן א־צט, א־כעדהו־פט א־ן דער פ־עבע, א־ן װע־לכעד ריד :אנענענען א־־•- ם־ל נ־ט-ה״דיש־ע קלאנכען, אורגע־ודםעדטע ארכ־טעקטו־ א־ן הא- רעטנע ״אץ״קוצצד־קײטן״. א:עד יעדע־ לע־ע־ דעט א~ך רודה ז~;, אז א־־ך א־ן דעד טעדר־:אל;,:נ־ע פ־ן א־;־;־ד ש־־ל זײנען פאדאן א סך נ־ט-געראטענע װעדטעד, און צ־ -עב ר־ל נעםונען װעדן אן עצד״ עט נ~ט נ־ט ־עגן טענ־ד. צו ױ, דאט האבן ־־ א־צט־קע א. ג א ־ל א מ א״נע *־; ױ ,ד־כט־קטטע םראנלעמען םאד אונ ע־ קולטוד איז: ש־אםן גענו־ע, פ־נקטלע־כע טעדמינאלאניעט יא־ א־יע געביט־ן ם־ן רענטשלעכן װיכן און דענקען. א־בערהויפט נ־־טיקט זיך א־ן טעד• ר־נאלאניע א־נזער מאדערנע שול, און נ־ט אורזיטט איז ד־ ״דישע ־ע־ע־ש־אפט געװען דעד :־אנעד או־ף דעט םעלד. א־ן דער צ־־ט װאט :״ אנדעדע קורען ױ לערעד אױף אלעט נר״טן און דאדםן :אד רפ־טט זײן דאט, װאט .דיבנשאפטט-לײט האבן נעשאםן, האט :~ אונז ױ נו־ט געצוא־ננען, אז ױ לערער אל־ן ־אלן ש־אםן קאר־ט־עט, דרוקן ,״ש־מו־ אין ױ םעז־אנאנ־שע זשודנאלן וברדד״ ױ אננעשטױעננטע אדבעט א־ן רשך םון עטלע:ע יא־ האט געגעבן .דאנ־קע רעזולטאטן; ױ שװל אונזערע, אפ־לו ױ ר־טלש־ל, א־ז ר־ט טעדם־נאלאנ־ע פ־ל-װײניק םארזא־גט. יאדן לערער א־ז דעד ענ־ן טערר־נאלאנ־ע שז־ן ניט אזױ אקטועל װי עד איז נעװען מ־ט א ־אר 6-5 צוױק. עד א־ז א:ער געטליגן אקטועל פא־ דעד ••ױשער קולטור. נ־ט יעדעב .װארט ,דאט א־ז געשאםן געװא־ן א־ז שי־ן מםילא נ־ט. מ־ט טעדמ־נען מוז מען זײן ױע־ און ז״עד םאר.יכטיק. ד־ר ר־זן װעגן און דעשםן, של״םן און ם״לן, קל~:ן און א־־פקל״:;, א־ן אפה־טן ױ ,־ײנקײט םון אונזעד לשון. ניט קײן נעלונגענע װעד- ־<■־ און טערר־נען, ,דען ױ :ירגעק ז־ך אײן, דעדן ױ װי װ־לדע ק־י־טעכצעד א־ן א נארטן, ,־ױ זדלדםלײש א־יםן קערפעד, און םאד-