Literarishe bleter · 1925-12-04 · 83 (4.12.1925) · p. Seite 281

281 לימערארישע בלעםער 83 .זא אננעהױנן און דערטאנט, אז דער ױידע ד.אט צ־ש םאםע פוף םון זיין רענן אויםגעהערט צו רי־רן, צור ק געװא־ן װי אן ע־שט געבארן קיגד. א־ן געענדיקט - שוין אויםן סריזון קבר - האט זיין זון, אויך א זקן, טיט: - עושה שלום נסרופ־ו... םאנען א־ם אםגענן דעט לעצטן ננו־ א־נער א ־ם מ־ט קעם איז געשװאוטען דער ארון. ט־האט זיך אויסגעז־ונמ, אז עש .לעט קק סוף ניט נעטען צו דעד גװאלדיקע־ רעננשן״דאםע, רא: האט םאר- םלײצט די אדעםער גאס;. אויםן נית־עולט האט דער ערשטער גע־ע־ט ת. נ. נ־אליק: ״דער םזרח-װאנט םון אונזער ליטע־אצו־ װערט ל־ד קי, האט ער די קאנדידאטין אויף דעם נאבל־פריז פון 1925 די נארװעגישע ראמאניםטין ויגריר אונדםעד שטאף נײט דעם נײגער ם־ן א םארניינײער ארע־ ל־נהאנע־ זי שטעלט א־ן שם־ל זיך אל״ן, ד שנײדט ם־ן ז־ך םאננװ״ז, ־די צד םין ד־ ש־יר■ ו־נען ׳־ צד נעפ ז־, נד םײנ־קט דע־ג־ץ דעב בור, װאב ידאדםל־צ־רטע ם ל־ 'יז־דט ד; אגאל זי האב נאהאלטענעב ם־ץ. דעש איז אינטעלינענץ, בון א־ר לע־ןי געם־לן- םא־םען םון דער םרו־ב ם־ן א־ר נש־״ר״ אויך ז״ן דערװיזן אין װײנ־נגע־ר אטא ־לאבאף האש דאך דער ם זעי א ש־טא־ז ם־ט אטעםט , ,װאב .געשלעבט און :אראקטערי׳ ר״' :ז: נש ניט קײן ג״בטיקן לע פא־םא ד פת־ ןלעכעד ש־נאר,, אז ק־ענ־ ״ײ סרוי-ואגט ער-א־ו און נלײנט פאר א־נז, רע־נעד, א ״ווחנסזח! 3״?׳, װײל ט־ר קאנען זי ג־ט ניט נאג־ייםן. און ז־ אלײן איז א־יך ניט םע־ק צו גענן װעגן זיך א לאג־שע ם־־ג־שטע- לדנג, זי קאן םאד אונז נ־ט אנטםלעקן איריע פורות, װ־־ל ז־ האט װענן זײ נדעט אויך קיץ אנונג ניט״. װײניננער גדו־נט ניט, ד £־וי זאל קאנען אנשד־ינן א ם־ן ״זית־״ םון רוםא א־ע־ א ט־ן ״דעד דינםטם זון״ םון סטרינ־נעת. ״ד״ל, ואגט ע־, פון דעט דאטענט, װאם זי װעט װעק םע־ק ראט אי־םצוטאן, װעט זי או־ם׳ הערן זײן םדו־ און װעט װעק טאן״. און דאך נאך נײם לע־ן פון דעם ם־ויעןם״נר, װײנ־נגער, האט שװ־ך א־ן נא,־זד.־ע א ־ונגע םרו־ געשר־נן ד־ ע־שטע נ־עט- לעך םון א־רע װערק, װאם שטעלן םיט זיך םאר דעם װ־רו־ םון א םת־, אין נ־ט פון א״ן םרו־, נא־ נבלל ם־ן דעם םתיען-גע- שלע־נט. און אט דער װ־ת־ האט א־ן זיך ם־ל ענטקײט א־ן או־ם״ דכט־קײט. און א־ן דעם נאשט״ט ד ג־ויםע נאד־טוננ ם־ן א נדשעטם װעדק. זי ג־ט אונז דעם םירוש צו דער ם־ו־, װא: א־ר װע־ן זו:ן ר־ר אוםז־םט, וױ־ל ד םאדם נ״ט ז־ך שטענדק, ד,ן א־ן לענן א־ן הן א־ן דער ל־טעראטוד, װאם איר געם־לן לענן דודט אונז א״ם צו זײן אראד אזו־ קאמםל־צ־רט און אטאל א'.־י ם־םט. דעד נאנצער קאמםל־צ־דטער ענ־ן-םרוי װערט נ״ אונדנעט א :אך א םש־טע רעאלע, פא־שטענדלענע און נולטע. די ששארקע םערזענל־ענקײט ם־ן אונדםעט ש״אנט אם דעט ראן א־ן א־רע װערל,. ער טרעט אורעטום נײ א־ד א,־•־: אל־ א שװאנער, אלם א לא־ױציח. פיר האין דא נ־ט צו טאן ם־ט א דאן-זשװאן, טיט א דנע־יר. נײן, דער םאן א־ז נײ א־ר דע־ א יאנאלער, אן אן א״גענעם װ־לן, אן קײן ש־ום ק־אםט. אומזיםט זונן ר־ר דעט םאן, דעם הערשער אין כר־םט־אנען םון ״ײער גד־קלעבער עלטער״, אין טארקילדן םון ״םדל־נג״, א־ן םרערער־קן פון ״ראדאט װאאנע״. און א־ן לינע־־אכן זײנען ז״ אלע נעטלעד, א־עדעלײט, װאב שטרעקן או־ם ד האנט און רא־טן א מ־ו.ק א־יף דעד נדבה. און קײנער סון זײ האט נ־ט דעם מ.־ט, רעש י־ח אלײן ד לינע צ־ נערען. רעד װי אלע אנדערע םענער־ט־םן ד.אט א־נדבעט געשענקם אםטםאל נרענגט א־נז דאם נאשש־םען םון נאנעל־םר־ז א־ט- נעדנטע ם־ורםריזן. או־ך םא־־קן ־אר האט םען זיך שטארק נע- ארםע־ט א־ן דער ליטעראדשער װעלט, װער עב דארף נאקומען ד נאבעל-םרעםיע: טאטאם הארדי, טאקם־ם נארקי אדער א־װאן נונ־ן. כײ אונז האט םען גאנץ םלײב־ק זיך נעםלם־לט, װער א־ז דער װערט דעם םדז: נ־אל־ק צי אש? און דעש ם־יז האט מען ־.־<־ לם־ף גענענן דעש םו־ליש־ן װל. ױיראנט. אויך דאב יאר האין נ־ט נעםעלט קײן השער־ת און ננ־אות, און דער םרױ, משמעות, א־ז שוין נאשטיםט םא־ א נאנתוענ־שער ראםאניםט־ן זגדד אינ־םעט, רעלבע א־ז דעש נרײטן לײענער־עולם דערװ״ל א־ננאנצק אוםנא- ־אנמ. װער איז ד דגתד אונרביעט, און םא־װאב האט ז־ ז־כת געװען צז דץ ד שפאדקםטע קאנדראט־ן <■ א־ן א ס־אנצויזישן זשורנאל געם־נען םיר אן אםש־אצננ װעגן א־,־ע װערק. ד װערק םון ז־גריד אונדםעט צעטײלן ז־ך א־־ף צװײ צ־קלען. רער ערשטער צײקל נאשטײם סון ראםאנען און נאװעלן םון רעד נײער צ״ט, םיג״ען א,־ײן אד,ע,־: ״םא־טא אוליע״ (־190), ״רער גל־קלעבעו עלטע־״ (1908>, ״־ענ־״ (1011) , ״א־עםעי (1912), ..פר־ד־נג״ 1910 , ״א ש־ט־קל םון א םארי־שװםםן שם־גל״ (1917), א־ן ״םד־ל־ננב-װאלקן״ (1921). א־ן דעב צװ״סן צ־קל ג״ען ארײן ד ־די נענד פון,־עב גח־סן װערק ״קריםטין לאװראגש דאטער״ ע־ש־־נק א־ן ד יארן 9122-1020. צ־ב צװײטן צ־קל קאן מ;ץ א־־ך;־־־;־:ענען ״ױ לע־״ענדע םון װיגא ליאט א־ן װינדוש״ (1909), ״ד־ לענענדע םון דעם ק־נ־נ ארטור א־ן ד־ ר־טער ם.־ן קײלעבדיקן ט־־ש״ (,־191> און ,.ד־ לענענדע ם־ן דעש הײל־קן האלװאדד״ (1920). ז־נדד א־נרםעט םירט אדו־ך אין א־רע װערק די אנטװיקלוננ פון דעש פענטשנם נשםד״ נײ םארש״דענע אוםשטענדן און נ־ואנס;, ראב האלטן זיך אין א״ן נ״נן, אננעהו־נן םון דעי ש־אכער רא־צא איל־ע כ־ז צו דעד ש־טארקער, גאנצער קר־םבין לאװראנבראטער, :־ט פאר אונז ת,־ך ד םרו־, אט א געם־לן-צא־טע און אם־לו ,־אנ־אנט־שע, און אט אן אוםיא:,ײענ;־צט-ם־ײע-ד ם־ױ, װאב קוידט א־יםן לענן פון אײן זײט רעאל און נרוטאל, אנער װאב םון דעד אנ־ע־עד ז״ט םאלט זי יעדער .־ױ־לע א־״ן א־ן א וױ־נלעכן װארעםען א־; צאםלדקן א־דעאליזם - ױ םת־, װאב נאשט־יט םון אן א שיעור קעננלעצלעבקײטן. זינריד אונדבעט א־ז ױ ערשטע צזישן אלע שדײנער, װאם ־אט געװ־דםעט א־ר גאנץ לעבן םםעציעל צו שטודירן ד־ םת*. עב ז־נען געװען און סאראן גת־םע שדײנער, װאם האנן געװ־דרעט אין װ־דדען דער סדו־ םיל דירנדע, נאג״סטערנע, ט־ף-םם־כאלאג־שע נ־עםלעך. אנער ת פתי איז םא־ ױ אלע שדײנער נ־ט רעד, לי א טערע. אגדערש איז בײ א־נדםעט. זי גײט נ־ט צו צו דעש