Literarishe bleter · 1925-12-04 · 83 (4.12.1925) · p. Seite 279

279 לימעד&רישע בלעמעי 83 .■וא אז ױין םאטער םליעגט דין אינדערהײם <ער אץ אשט צ־לי־ געשעםטן געװען אין װעג - אין רינע, אין קיניגםגעת>, םלעכן םארקומען נײ זײ א־ן הויז גרוישע מאלצייטן מיט א םך אירחים - קדזנים, מחו־נים, אן אנדערש סאל, געשעםטם־םרײנ־־. נײ אט די םיײילענע און מוםל׳דקע מאלצ־טן םלעגט מען ז־גגען תזגישע אין חםירישע ניגונים, דע,־צײל ןנײם םון דער ,־עלט, ,־ײדן דנרי תודד״.. ד,אט דאם םיט םעםטע םעדים אײנגעװענט יעש שפעטעדדיקן ײדישן דענקער און מוער אין יענער ״מאטעריע, װעלנע טראגמ זיך אינער דעד װעלט א־נטעד דעם נאמ־ען ייד״. אנער ניט נאר ױ דויז׳סבינה חאט מימגעחאלםן דער ײ ד י ש ע ד ע־ציונג םון חײם זשײטלאװםק־: ער איז נעגאנגען אין חדר. <זײ האנן דאן שדן געװען זיך אינע־נעקלינן קײן װיטענטין). םון חדד האט ע־ קיץ נחח ניט געקלינן. אין ז״נע אװטאנ־אנרא- ם־שע נאמיצן שױינט ער װעגן חרר אין א טאן םון י־טערקײט. דער חדר ד.אט ניט א־נע־געלאון אין א־ם יענעם נוטן א״נדרוק, װעלכן ער ד,אט םון זק ק־נדערשן לעננם-םעריאד א־ן הויז םון ד־נע עלמערן. ״א־ך ר.אנ ניט״, שר־נט ע־, ״מ־ט װאם צו דער- ראנען די <די חדר-יארן - 1878-1871> צו גוטן. שמ־צ־קע חדרים, םאנאט־ש־מרוקענע רנײם, ט־וקענע;ם־א מ־ט רשיי און תוםםות, ,.אן א נרעקל םאעזיע״•)... ד.אט ע־ געלעדגט אן חשק. א־ז געזעםן נײ רער גמרא - און רי געדאנקען וײגען געוױען עדנע׳ן אנדיערשזזאו. ד.אנן, מער װ־ די רנײם, א־יף איט געװירקט־ ד־ עלטעק. זיץ ניזםעד אױ או־ך געװען, אזוי װי זײן םאטעד, א געם־ש םון ם־וב־קײט און הײנטװעלטיקײט. דערהויםט אנער האט ע־, װי ענ װײזט, א־נערגענוםען און גע־.־שנט א םך םון ז״ן םאטער. ו״ן פאטער א־ז נעװען נ־ט נאר םתם אד־ א םע־קעח און א םיל- זײטיקער מענטש. ער א־ו, װי ד־ר זשיטלאװםק־ רעחנ״לט, גע-ען א ״זעלנשטענדיק דענקענדער קאם מיט אשא־םע־ לאגיק און קלארן שנל. א טעו־קוױע־ד־קער מננ־ר מיט א םא־ל־נע םאר א־לוםטר־רנ- דקע משלים, מוזיקאליש און םאעט־ש נאנאנט״. ער האט גע- האט, אלזא, א סך םון ד־ מעלות, װעלכע האנן שםעטער דך אזוי םונאנדעדגענליט אין ױן נארמטן זון. ער ד״אט דך ניט נאנוגנט דערמיט, װאם ער האט נעשידט דץ חײמען אין חדד. ער האט געדונגען או־ך א גו־־שן. לע־ער. װעלכער האט געלעתט טימ זק װן ,״־ום״. אין דער ־עלניקער צ״ט האט דער ױנגעד זשיטלאזסק• אויך צוגעקראגן נײע חנרים א־ן נ״ע וױרקונגק דנען צוגעקומען אין זײן לענן. זײ האנן ז־ך דאן א־•׳ נעתעקלינן א־ן דער ״אדםטאק־אטישער״ גאם <״שלא־-גאט״>, און דארט זיינען געװען שד־ן ײדשע ײנגלעך, דאט ז״נען געגאנגען אץ גימנאזיע. ױ גימנאויסטן האנן או־סנעלערנט אונזער חחר-תגל נײע גויןשע שסילן. צו יענער ציט געהערט דער ערשטער םרזװ, װאם זש־טלאװםקי האט געמאסט, צו שדינן <ער אױ ראן אלט געװען אן ערך 12-11 יאר>. אין חחר האט מען יעדן טאנ אםגעגענן א שעה אויף ״שדינןי,. ד,אט זשיטלאוזסקי אויםגענחנט ד שעה אויף אינערציגענן םיט ז־נע אײנענע װערטער אויף לשון-ק־דש דעם אינהאלט םין ״אנקעל טאםט קל״ן הײזל״. דערנײ האמ עד נאגוצט <א דמז או־ף זײן שיםע- טערדיקן *ױשיזםן> ױ ײד־שע נאא־נעטונג םון נ־השער טטאום װערק, װעלנע עם האט געמאכט א. ם. דק. *) זע *:ין ז-נע ״עראינק־ונגעו דקגן ס■ *נ-סק־- ווין .די 1-ס-, ניו י*רק, סון 19<םן נןװעסנער, 1920• װען איז נאך געװען בײ אונו אוא מין געלעגנה־יט, צו םארשאםן ויך דאם בעםטע און שענםטע, װאם דיײדישע ליטעראטור פארמאגט םאר אועלכפ ביליגע םר״ױן? טונגען ״הצם־רה״, ״הקולי, ״הלננון״, דעם ײרישץ ״קול לעם״ אדעד ־צחק-װאל לינעצקים ״טשולדת״. א־ן דעפ גרו־םן אלמעד םם־יש, ־אט איז געשטאנען א־ן הוױ, האט טען געקענט נעםינען א היבש י־טל ,גצ־יף-םםולק״. אין דעם זעלניקן אלמער דאט ז־ך געװאלגערט א םעקל אלטע נתב־םז דאם זינען געװען ד העב־ע־שע ש־דם, ־אם ר׳ ױשף, זשימלאװםקיט םאטער, האט אליץ םארםאטט, װען ער האט נעלערנט אין װאלאזשין. װי עם םאםט םאד א ױנגנמאן א משניל און אן עלוי, האט עד זיך געשניטן אויף א מחנר״ אנער ער אױ קײן טחנר נ־ט געװארן, ער א־ו נעװא־ן א טוחר. דעם שםעמערדיקן שאציאליםט און רעװאלוציאנער, חײם זש־ט׳ ־אװםקין, איז באשעחט געװען אויםצוהאדעװען זיך אין א :אלע- :אט־שן חםודש-נגידשן הויז. ״אונזער הו־ז, שד־יבט ד״ד זש־ט- ־אלםקי אין דעם םױער ציטירטן ״נלעםל זנחנות״ - ״אונלער ד״־יז א־ז נימ געװען קיץ גב־דש הו־ז. מ־ין םאטער, א ױנגער װאלױ כ־ת־, ,װעמען עם אױ געגאנגען נ־מ שלענט - איז געװען ניט דער װי א םא־מעגל־ענער באלענאם, װאט האט ע,־שט אנגעז־ויבן אד־פצױאדגעטן זיך אויף א נגיד. אנער או־ך מיד האנן געלענט א־ן ־ענער האלנ-נאטודעלער שםע, אץ װעלכער עם לעבט א ם־טעלער סר־ץ אץ שטאט, װעמען דץ ״הויף״ שטעלט צו פנל טו:. אויך :״ אונז אץ הויף אױ געשטאנען א גרויםער שם״נלער, אנגעלאירן ד־ט נל-המיני עםנװאת. אםילו א םערטל אנקער םארטװיץ פון ױגע האט ניט געםעלט, און א געדויכערטער לאקם <אויך םון דגע> אױ געהאנגק אין נרעטלעך םון נאלקן. און װיגטעד-צײט פ״עגט אלעמאל ארו־םםא־ן א שליטן או־םן הויף און ג־ענגען זעק ר־מ געםדוירענע םיש, םון ד קלענםטע טנ־טקעש נ־ז ױ קלאםטעד- דאננע קארםן און הענט - - - און אן אנדערש מאל, א־ן אנה״ב װ־נטעד, םלעגמ דער ואל םא־װאנדלט װעק א־ן א װאר- שטאט םון ת־כװאת, װאו דער ״םקאדנ־אק״ םלעגט םון א נלאמען װעלף און טכו־ר און םוקם און ס־־נל א־ן םײ צושנײק א װעג-ם־טער א־ן א שטאטס־טעד םאק טאטן, א־ן א ״םאלעפ״ מיט א סי־נלנעם קא־נער פאר דער מאםען און ם״ענע םוטערלעך םאד דאם קליינ- אץ אט דעם נאלענאטישן, שיר ניט םדצישן, שםע, װא־ עת ־,אנן דך אםט אנעד געהערט ק־עכצן, בקשזת און ,תחנוניט פיץ א־עמע קחוכים און סתש א־עמע לײט - האש זש־טלאװסקי נעק־אגן דנע ערששע אײנדדוקן םונם ײדשן לענן, םון דיגע סא- '״אלע שתירד.ם און םאציאלע נויםן. אין זײן םאטערס הוױ האט ער ניט א״נמאל געהאט אויך א נעלעגנה״ט צחנוקוקן דך צו קהלשע אס־םות און באקענען דך מ־ט 1״ קתלשע ״םאראנחקעם״ םון יענער צייט. נ״ זײ אין הו־ז ױנען 2א־נעקודען אםט סעודהם םון א ״סױם התורה״ און אסיםהם םון ־נרת ״גמילת חסדים״, װאם דין םאטער האט ד ט־םר געװען *ן א־ז געװען איר נאמן.