Literarishe bleter · 1925-12-04 · 83 (4.12.1925) · p. Seite 278

33 ליטערארישע בלעטעו־ 378 סון דעם פאט־לרס צד איז ער ״אי־נגעטונקט אין יתוס״. זיין פאטער האט אגב, געהאט יחוס עצמו, ניט נאר יחוט א;.-ת אל׳י׳־ן. ער האט ױנגערהייט געלערנט אין דער בארימטער ראלאוינױנער יעזיבד, און געיטמט םאר אן על)״. םון געבורט א־ז ער געװען א רתנגד, אבער אין דער סביבה םון ױין ם־ויט םאמיליעי, די װיינעטיינש, װעלכע זײנען געװען דעט לױנאװיםשער רנס מקודביב, איז ער גע- װארן א ל־ובאװיםשער חט־ד. עמ װאלמ אבער ג־עװען א גת־שער טעית צו רעבענען, אז חײם זשיטלאװטגין• איז געבויק און אויםגעצויגן געװא־ן אין אן אט- ראםםערע, װאו עם איז מער גא־ניט געװק װי םאיצ״טיקע חםיױשע סרורקײט און חב״דישע דבקות. נײן, אין דעד װאנט םון חםידות אױ ־טוין, א־ן דעד ליטע, געװען םונאנדעתעעםנט א םענםמער צו יענער זײט, םון װאנען עם ד,אבן גענומען בלאזן ת װ־נטן םון ה־טבליה. עם א־ז שו־ן נ־ט געװען דאמאלםט אזא תהום, װ־ םריער, צװ־־טן די צװ״ פײנדלעבע מחנות. עם האבן זיך שוין גענומען ציק בד־קן א־בע־רן אםגרונט םון אײן בדעג צום אנדעק. ת ״חם־תשע ים־דות״, שתיבמ דייד זשיטלאװסקי אלײן אין תנעם א ״בלעטל זברונות״ י> - ״ת חם־ת־טע יםו־ות םון דעם ײדי־ק לעבן האבן, װײניקםטנס בײ א־נ־ א־ן דער ליטע, זיך גענומען איבערבויען לויט ר־ גתנט-פר־נצ־פן םון ת משב־לים. םון דער שטורמישער רעװא- דוציע םון געדאנק איז גע.װארן ת שט־לע רעװאלוציע םון דער װירק- לעבקײט: ״השבלד,״, װעלטלעכקײט, מענטשלעבק״ט, זײנען געװאדן ,װאבעתקע זאבן, אנצוטרעםן במעט אין יעדער ײדישער, אם־לו תער סתמער זהו־יז; ״הלבנון״, ״הצםירה״ א־ן אםילו דער ״המליץי, - ״בלעטער״, װאם מעץ לײענט א־ן רעד חם־תשםטער קלו־ז. א גע- םלעטע העמד מיט א שניפם או־ן קי,־צער געשא־ענע םא־ת - שו־ן גא־ניט קײן סתירה צו דעם ברײטן תדענעם גארטל אום שבת און ױם-ט,יב; א קערטל און אם־לו אן אװנט א־ן טעאטער שדין א־ש עבירה אין א ברעקל ניט קיץ שטער צו דאװנען שת־ית, מנחה און מערב; א ברעקל גיט קיץ שטער צו דעם תענית, ערנםט און םרום אםגעפאםט... װאם פאר א װאונדעדלעבע צונויםםאתנג פון קולפזדעלע ערשײנונגק, װאם מיט א תר פתער װאלטן ת בשום א־םן נ־ט געקאנט הויזן אײנע םיט דעד אנתע־ע־ ז ,װאם םא־ א זיס- זו־עדע א־תליע םון ״אטונה״ און ״השכלה״, װאם גײען ״שלוב־ זרוע״ (״האנט א־ן ד,אנט״>, וד װעגן דעם האבן פאנטאזירט ת מ־טלמעםיקםטע פון אונזערע משבילים״... זשימלאװשקים םאטעד איז אלײן, װי עם וױיזט, געעװן א םא־- קערפעתנג מ־ן אט דער ,,װאונרעדלענער צוג־־םםאו־ונג״ ם־ן חםירות און השבלד״ פון איץ תט אױ ער געזזען א חםיד און םון תר צװײטער זײט - א הײנטװעלט־קער סוחר, װאם לײענט השכלה- ב־בלעך... אין דער לוםט שװעבט נאך תר ניגון םון ״אתקיג• פעודתא״ שבת בײס טיש - און אט העדן ױך שױן טענעד םון אן אפערע-מעלאתע. ת װעלטלעכע און כלל ניט ם־זמע מעלאתע באדקעט-אונטער דער זעלביקער רי ױםף, װעלכעד האט זיך נא,־- װאם געדבקדט א־ן ת חם־תשע זמיתת... א־ן זשײטלאװשקים םאטעד, אין ױץ הוױגעױגד און אץ ז־ן גאנצץ דור ד,אט שוין געלעבט, וױר זעק, ת םעיקײט צודים- צ־פארן איתען, װעלנע זעק אוים צו תן םרעמד צװישן זיך, - יענע םינטעזירגתקע םעיקײט, װאם שפעטער האט זי זיך אנטפלעקט מ־ט אזא גלאנץ אץ דעם דענקען און א־ן דער גאנצער שיטה סון ד״ר זש־טלאװשקי. ת חםידישקײט האט דעם סאטעד םו־ן חײם זשיםלאװכקי ניט געשטערט םארצולייענק פאר ת ק־נתר י. ל. גארדאנם ״עולפ כמנהגו״, סמאלענםקיס ״התועה בדרני החײם״, ת העברעלשע צ־י־■ *) ״װי *זוי *יך נין נעװןרן ו .ײויעיסס״, — .רי זניוישע ןךןלם־״ װילנע, יוגוזר, 1914. כערק־יט און שטאל•;. ער האט פארמול־רט א־ת פאלימישע און געזערשאםטלעבע פארעתנגק. ער האט א־יםגעא־בעט א־ר פרא-;־אם״ כדי או־םצומאלן אזן אפשאצ;, װי געהעריק אױ, אט ת אלע א־־םטיק םון ד״ר זש״טלאװםקי, װאלט םען געדארםט געבן א בילד פונם פאליטיש געזע־לשאםטלע־כן און קולטורעלן מצב א־ן בוף נײנצנטן און אנהײב צװאנצ־קםטן יארהונדערט א־ן תםלאנד, א־ן תיטשלאג־, אץ עסטת־ך. א־ן גאנ־ן טערב-א״,־אפע, א־ן אמער־קע. אבער נ־ט נא־ דער דת־כנ־־קער פארנעם ם־ן ד״ר זשיטלאדםק־ם מער װ־ םערצ־ק־א־־קן געזעלשאפטלעכן און ל־טערארישן שאםן א־ז אזוי בר־־ט. אויך תן א־נהאלט א־ן תנע או־־דר־קםמ־טלען תנען תער ת־ך און פארש־רנארט־ק. געש־כטע, פ־לאבאם־ע, ־אצ־אלאגיע, םעלקער-פם־כאלאג ע, פא- ליטיק, ליטע־ארישע ק־יטיק, ז־גװרנאל־זי, איבע־רועצױנג־ען, עתנע• תנגען, רעראקטא־שאפט, את־בגעבערײ, פראפאגאנדע און א־יפ- קלעתנג, שר־פטלעבע פאלעמ־ק און מ־נדלעכע דעבאטן, רעדנער- קונשמ, פארט״-קאמף און געזעלשאפטלעבע ם־רערשאפט — אז־ף ׳״ד זשיטלא־סקי א =ך אנדע־ע געב־טן איז די אלע און פון ת ־ונגע יאק אן נעװען פראתקט־װ, או־םטוע־יש, שעםעריש... גײ ־אץ נעם ראם אלץ אתם א־ן א זשורנאל-ארט־קל; ראם װאלט ניט געקאנם טאן אפ־לז ־א״נער, װאם םילט זיך געגוג צו׳ געגרי־ט און פע־ק צו א־א ג־ויםער או־םנאבע איך װעל דאם א־דא־ און אױרא־ ניט קענען טאן. .דעל א־ך ת אלגעמי־נע, םאצ־אלאגישע, ה־םטאתש-פ־לא־א- 1 רע־מאנען. און נא־ א־־ף ־ענעם טײל פ־ן תן װיםנשאםטלעך-ליטעראתשער, פזבליצ־םטישער און גע- טאםטלעבע־ אקט־װ־טעט, װעלכער א־ז שײך צו: פ־שע א־ן אנתע־ע־ א־בעטן םון ר״ר ושיטלאװטקי גאר א־ננאנ: .ט.. דעל אנתרז; א־ז ■4*444'<י 4^44^4 ־ן יע-ו זעל־ ע־ קולטור, װעל א־ך ז־ך אפשטעלן א־־םם־ר- לעבער. א־ך .דעל ג־ט אפשאצן - א־ך װעל נא־ פתװן א־־םמאלן אם דכטע **1 ײ | פ־ן תן לעבנםאדבעט. אבער פ־־ער דעם ה״ ז־ל א־ך את־נפ־רן ת לעזער א־ן םון זײן לעבן. עם א־ז נאך נ־ט געקומען רי צײט - און עם א־ז נאך ניט או־פגעזאמלט געװאדן דער מאטער־אל — םאר א פולער און אמתעד ב־אגראס־ע פון אט דעם ם־רעח םון רע־ מא־ע־נער ײדישער קולטור- באװעגזנג. אבער א קורצע םקיצע םון תן לעבנםגעש״כטע מעג און קאן שוץ א־צט גענעבן װעק. סאר אזנז א־ז באזונרעדם װיבטיק די געשיבטע םון תן ־וגנט. ז־ קאן א־נז געבן א ב־לד פון דעד םב־בה, װאו ער א־ז געבוירן א־ן אױםגעצ־־גן געװארן. ז־ קאן א־נז אפשר װײזן אזיך א טײל םון ת קװאלן, ,װעלכע האבן גענערט און נעק נאך עד-הױם תנע שארםע א־נטעלעקטועלע כוחות. חײם ־ש־טלאװםקי א־ז געבוירן געװא־ן אםרו חג פםח, 1865, א־ן דעם קלי־נשטעטל אושאטש־, װיטעבםקער גובערנ־ע (רזםלאנדי. פון רער מוטערם צר שטאמט ער פון א משפחה בעל-מלאבהם און םורר־ם. ױץ מוטערם םאטער, משה װײנשט״ן, א־ז אץ תער ױגנט, .װ־ מ׳ואגט, געװען א בלעכער און ערשט שב־עטע־ אױ ער געװארן א ,־ײכער םוחר, װאם האט געהאנדלט מיט פלאקם אין ל־;*>• די *ון זלע װײסערריקע ידיעות זײנען גענימען מײסטענס םון ד״ר זשיםלאװםקיס (הענסשריפסלעכע) א1יס$בי$גר8עישע נןסיגן. 8 גרויסן ד*נק קוםס סון מיר ד״ר זשיסלןװסקץ ס8ר ןײן דערלױבן םיד עו ב^נוען ןס די גי8סערי8לן.