Literarishe bleter · 1925-11-27 · 82 (27.11.1925) · p. Seite 271

271 ליטערארישע בלעטער 82 .זא ם&רל&ג ח. ב ו ש א ז >ז, װ*רשע״ לעש;$ 27 ס׳אױ ארויס סון דרוק ד>זם ב&רימטע װערק םון סטעפאן זשעראמםקי ערב־פרילינג (״1£א105^\2£0מק״) ר$ם*| *'ן 3 *ײלן ןןװטארױירסע איבערזעצונג םין יצחק טורקןןװ .ערנ-םרילינג־ *•ז *ינערנעזעזס *ויף )*יםײדענע ׳מרזכן *ון ם*ױ• ט*רײט געװןרן *ין הונדעיטער םויונטער עקזעםולורן. ״ערנ״םרילינג׳• הןס *רויםגערוםן * גרויםע *ןלעסיק *ון סס*רקע חילוקי׳דעות 430 זײטן סרײי 8 גילדן ביזן 1*שן דעצעםבער נ$ר 5.30 גילין *ןרםן נןך 50 גרןסן• אויסשליסלעכער םארקויף 36 סחב1.63 ,¥8ל328-ו8^\ ,8חו)1ם£|.>1 .8 :־קס, זשודנאק, לעזע-ציםעק, א נינליאהעלן, סערזענלענע ינין שדיםטלעכע אגיטאציע םאר דער ײדישער קולפור און ליטיןראשרר. כ׳איז אינטערעםאנש, אז אין ױ ערשטע םא־ יאר םון זײ; עקסי־ סטענץ א־ז םאר די אנםירעד םון דעם םאראײן גושא נעזוען ניט קלאר זײנע צילן און אויםגאק, הגם ם׳האט עקםיםטירט אן אויס־ נעארנעטע קאנםטיטוציע םיט א םראנראם. רערםזא־ נעםיצט מען פארצײבנט, אז צו האלטן רעםעראטן םאר דעם םאראײן דינען אםט איײגעדאק געװארן אזעדכע, װעלנע האנן ניט נא־ ניט געקענט רייק ײדיש נאר האנן לחלוטין ניט געהאט קײן נאגריף םון דע־ ײדישער ליטעראטור און קולטור. אםילו די ערשטע םעק־עז אק םין דעם פאראײן האנן קויס נעקענט שדײנן א רינטיקן ײדיש זק האנן ארויםגעוזיזן א קלײנעם דדך-ארץ סאד דעד שםראך א־ן זיך נא- נוצט מיט אומצײליהע אנגליציזמען. ם־איז אין עתעץ ניט םא־- צײכנט, אז א םיטגדיד, אדער דער קאטיסעט, זאל האנן םראטע־ םטירט קעגן דעם טשונהדיקן זשארגאן םון די םעקרעטאק־. אנער װאס װײטער װעק די אויםגאנן םון דעם םארא״ן אלץ קלערעד םאר די אנםירער: צו םארשםדײטן די ײרישע ל־טעראטור און ײדישע שםראך — װז*ם װערט אזוי לייכט םארניטן ׳.זויף דער עננלישער שםראך. לאנגזאם אכער ענערגיש װעק געזאמלט םאנק םאר א נינליאטעק, װעלכע װאקכיט מיט יעדן יאר און תוך װעלכע א םך מענטשן נאקענק דך צום ערשטן מאל םיט די וערק םון םענדעלען, םרץ, שלום־עליכם, א. אז. װ. אין 1915, אונטעד דער השטעה םון אײניקע אינכעליגענטע ױננעלײט, װעלכע זײנק םיט א קורצעד צייט םריעד;זנגעקוםק אין לאנד, נאשליסט דער קאטיטעט ארויסצוגענן א חודש ׳זשורנאל. דער ע,־שטער טמעד םון דעם זשורנאל - ״דאם נײע ווארט־־ - איז עדשינק ױלי 1916. דער אויםטו םון ״זאם נײע װארט״ איז, װאש ער איז ארוים אינגאנק םיט לאקאלע ׳ןרעםטן. ז;נער טיט יעק נײעם נומער איז דער ענמו־זיאזם םון דעם ענגן ק׳ײז ענטו- זיאםטן און םארערער נעװארן אלץ שדאנער. די ג־מערן 6-5 (או־ך די לעצטעז זײנק א־ו־ם דעם 81-טן דעצעמנער, 916נ. ״זעד דנװר- נאל גײס אונמעד״, שדיינט ״א םיטגליד םון דער רעדאןציעי אין אן אםשײד ארטיקל ״צום לעזעדי, ״װײל עס סעהלען די לי- מערארישע און נאך טעהר רי םאראלישע נוחות״. דער אונטעתאנג םון ״דאם נײע װארט״ האט ניט זוז געשױאכט די ענעתיע םון דעם הײםעלע אינעתעגענענע קולמװ ארנעמער. צײט אױ דער ״יאגן ז־ך״ נעװארן דער עיקר אין דעם לענן םון דע׳ם היגן ײדן. כױ צו גענן א נאגריף, װי שװער עם איז תרכצונרעכן די נלייבגילטיקײט םון היגקײדן, װעט ױן נענוג איבערצוגענן א טרו- קענע רשימה םון ױ צייטונגק און זש־תאלן, װעלכע זײנק ער- שינק אין װ־ום-אםױקע םא־ ױ לעצטע סנ יאו־: ״ױ אםריקאנישע אירשע נאזעטן״, װאכננלאט, רעדאקטאר נ. נערמאן, 1896-7; ״דעד עקםםרעס״, װאכננלאט, רעד. ש. םאגעלםאן, 1898; ״הכוננ־, װאכננלאט, רעד. ז. טתינ, 1908-1903; ״די ױדישע םאהך, װאכנ- נלאט, רעד. נ. ז. הערש, 1913-1909 <דעם לעצטן יאר א־וים טעגלעך>; ״די ױױשע שטימע״, װאכננלאט, רעד. חנינשטק, 1910; ״ױ נײע צײט״, אחיסגעגענן םון א קאלעגױם שױסטשטעלעױ, 1912, עדשינק 6 נוםעק, ױ ערשטע צוויי םאנאטלעך ױ לעצטע םיד װאכגטלעך; ״יאהאנעםנותער טאנענלאט״, ערשינק דױי נו־- מעדן, 1912, רעד. א. רענדעל; ״ױ נײע הײם״, רעד. י. ש. אדע- לאװיטש, עקםיםטירט דױי חדשים, ערשינק פיק־ז םאל אין װאךז ״דער צױניסט־, ײדישע נײלאגע צו דעם אםוציעלן צױניסטישן אר- גאן אין ענגליש; עדשינק ת־ײ חדשים, 1911,־ ״דער אפריקאנער״, װאכננלאט, ערשײגט זינט 1211, םױער אונטער דער רעדאקציע פון ש. םאגעלםאן און הײנט אונטער דער רעדאקצ־ע םון הײםאן םאלסקי. ,,דעד אםריקאנער״ איז הײנט ױ אײנציקע ײױשע צײטונג אין גאנץ דדום אםױקע. ״דאם נײע װארט״, חורש׳־תװרנאל, ארויס- נעגענן םון דעם ײדישן ליטעדארישן םארא־ן, 1916, ערשינק 6 נומעדן; ״דדום אםריקע״, זצדש-זשזרנאל, א־ויכגענעבן םו־ן דעם זעלנן מאראק, 1923, עדשינק 9 טםעק. אחוץ ױ דערטאנטע צייםונגק, װעלכע ױנען אלע ע־שינען א־ן ־אהאנעםנות, ױנק ארוים אי,׳ קײםטאן: .הא־ר״, ״דער ױױשער העראלד״, ״דער א־ױשער טעלעג־אף״, ״ױ איױשע פאלקםצײטונג״, ״דער אםרקאנער״ <מאנאטשריםט> א־ן ״דער אירישער אדװאקאט״. א־ן דער צײט םון דעם נוק-קר־ג 1002-1899, איז אין קײםטאן ע־שינק ״דער קריגם שטאםעט״, א טאגנלאם, רעד. תד נאלד- בלאט, װעלכעד איז אויך געװען רעד. םון דעם ״איױשק ארװאקאט״, <ערשינק םון 1911-1904>. ױ אנדערע צײטונגען אץ קיםטאן ױ- נק ארוים אונטער דער תדאקציע םון נ. ד. האםםאן.<ױ צײט םון ױעד ערשײנק ניט קלאר •>. דער ײדישער לימעראױשער סא־אײן איז נעגױגדעט דעם 27-טן אקטאנער 1912 און האט זיך געתםן ,,דער ױדישער ליטערארישער דראםאטישעד פאראק״. ױנע אײםגאנן: ״צו םארשםרײטק ױױ- שע ליטעראטור און דדאמע; פא־ם-צו-םירען ױדישע םיעםק, װעל- כע האנען א ליטערארישק װערט; צו ענטװיקלען ױױשע נעזאנג און מוזיק; אײנצושטעלען כארען, װעלכע װעלען אתיםטרעטען װי אפט און מעגליך םיט ױױשע שיױם און געזאנג; הענרעאיש ואל פארנעמען א נעוױסען םלאץ, אויב מעגליך. םיטלען: אײנצוארדע- נק םארזאמלונגק, גענען לעקציעם, האלטן ליטערארישע דענאטען, ־וױשע דעקלאמאציע, א םאלקם-נינליאטעק, טעגליבע צײטונגען, או־ך ענגלישע״. <םון דעם ע־שטן םדאטאקאל>. סיאיז אינטעדעסאנט: הגם צו ױ גרינדונגס-פא־זאמלונג ױנען :עקומק ״אן עדך 80 דאטען אונד הערק״, איז ױער צאל א םך פא־קלענערט געװארן דויכף נאך דער גרינתנג םון םא.־אק. ר טעטיקײט םון דעם ײױשן ליטערארישן םאראײן א־ן משך סון זק דרײק-יאריקער עקםיםטענץ אויף דעם קולטורעלן געניט איז םיל און םארשײזץ: רעםעדאטן, קאנצערטן, דענאטן, םאר- ק־זונגק, לענעדיקע צײטונגק, פארשטעלונגק, םוינן-פאםט, סיק- *) די ידיזדח וזזנגן די *ײרונגון גזנומן סדן *ן *יסיקל *ין .דןס :ײז װןרם״ סון י. *. ױדןלוװין.