Literarishe bleter · 1925-11-27 · 82 (27.11.1925) · p. Seite 270

82 .זא ליטערארישע ברעטער 270 האב ניט נעעקנט עדװארטן דעש קלענםנון אנגר־ף ט־ן דין דיט. איך האב אין דעם דעדקענט די נענישע האנט פון לױבען, װעלבע האט נעקענט אזוי גוט איינשטעלן ױ יאציוננען צװישן אונז דדייען טיט איר תלקעד קלוגשאפט. אין אײגעפ א פריםארגן דיגען מיר פאחעשן בײט סרישסאק רער װי געודיגלעך. דאם איז נעװען א טאג סאר מײן אװעקסאק. איך בין געזעסן, דך ציגעד,עדט צו לױבעם רײד און די גאנצע צ״ט שטארק געװאלט, אז לױבע זאל דערמאנען יענע נםיעזע און טי־ן װאונטש איז עדפילט געװארן. - איך דערמאן מיך אין יענער נםיעה - לױבע האט ניט דער- טאנט, נאר אלץ גערעדט מיטן מילדן שטראם םון אירע רײד - און א־ן ױין שטײען אנטקעגן םײן טענסטעד זצן שפעטעד ד״ן ארײנגי־ן צו ריר אין װאגאן, און שפעטער, און שפעטער. און קאמיש איז געװען, װען דער צוג אױ אײנמאל פלוצים שט״ן געבליבן, און אלע װאגאנעים האין זיך א טױיםל געטאן... און מים א באװעגוננ פון אירע ברעמען האט זי פארענױקט ױ געשיבטע. דעדנאך איז זי אנםשװיגן געװארן, אנטשװיגן געװארן - און םלוצים האט ז• דך געװענדט צו מ־ד און געזאנט: - און אזוי האבן זיך דאן אינזעדע םוגגעד צונויפגעפלאבק. לובע האט אירע פונגער אױינגעטאן אין ם״נע און ת־ק-וױ־ק נעװיזן װי אװי די האבן דך דאטאלםט צװאמענגעפלאבטן. און אז איך האב זיך אויף איבערטארגן אורגעקערט אהײם, זיך א ב־סל באפרײט פון טײנע שטוביקע, בין איך א־ײן אין םײן צ־טער און זיך גענומק שפאנען מים אן אפגעמאםטענעם טױט הין אזן צוױק. און אזױ האט זיך םיר געטראכם: ..לובע אױ םיר :דיעד, לױבע באשײנט מײן לעבן-גאנג - םארוזאם האט זי געדארםם װעדן וױגדערם םרוי און ניט טײנע? צי נאד צולב דעס, אז אײג- ײאל אין א משך םון עטלעבע יאר זאלן מיר, איך און לובע, ציזאמען זק עטלעכע טאג און דאם ואל אונז דין ז־ם בױ ציטער, בױ פא־ג־ץ? - אםשוי; אםשר צולב תם אלין; װײל מאמער װאלט עם געװען םארקערט - אזוי האב איך אין דך נעטראכט - ״אלטן אםשר אױך אזוינע עטלעכע טענ קײנםאל אין לעבן ניט געװען״• ם י ף ״לובע האט דך ניט געענדעוש, ניט געענדערטז און זײער גום, װאס מ־ר האבן זיך ניט דערװײטערט אײנעד פונם צזײטן ר אזױ םלעג איך סראבטן, זיק און זעטיקן מײנע או־גן. עם האט מיך געצו־גן איר גאנצקײט, איר פשםות, דעד פארשטאנד אין א־רע אייגן, און מער פון אלץ - איר קלגשאפט. דער בלץ םון אירע שװא־צאםל האבן שוין מער ניט געב־ענט טיץ סנים, נאר געגלעט און נעצערטלט. עם האבן דך צוױק באנײט יענע שפראך פץ װינקק און האלבע װערטער אין יענע דױי לכטיקע און שײנענדע װײטע טעג, אזן מיר האבן א םך, א םך נערעדט. עם פלעגט אױינקומען א םיר-יאריק מײדעלע, שײן װי ױ סאטע און דם ט־מ איד געלאל׳נקײט; אריינקוטק נאןװ-קינדערש און ערקלערן; - מאמע, איך גײ אין דדויםן ׳. און לובע פלעגט אויםשטיץ ארויםבאליטן זי אין דדויםן און דע,יװײל ,װארםן צו םיר א בלק, װי נעזאגט: ״קלוג א־ו ד םיין טאבטער, װײל מיץ טאכטער איז ד־. םלעגט לובע ארױםגײן, און איך םלעג אויך אײםשטיין און שםאנען א־בערן צימער אפגעמאםטן, טראט-בײ-ט,־אט. און איך פלעג ט־אבטן: ״דא אױ מיר גוט, איך האב רא הנאה, װאם האט לובע געדארםמ װערן װיגדערס װײב און ניט םיינע? צי נא־ צולב דעם, מיר זאלן זיך געפינק אייגסא־8 אין א צייט פון עטלעבע יאד אונ- אונטער זרץ דאך, און דאם זאל אונז בײדן דין אזוי אנגענעם, גוט? אםשר, אםשר צדלב דעם: װײל טאמער װאלמ געװען םאױקערט - אוױ פלעג איך ט־אבטן — װאלטן אזױנע עטלעבע טעג בײ אונז אויך ק״נמאל ניט געװק״. איך בין געװען גוט געשטימט. ױ םארנאכמן און רערנאך - ױ אי־פדערנאבק םלעגן זק םאר מיר אן אמתער םאתעניגן. דאם ױנ םלעגט לובע ױידן און איך האב געהעדט. מ־ט א םילדער פלס־קײט פלעגט ד רײק און דעותרילן, תרצײלן און ױיזץ, ד פלעגט צ״טגלײז אנריק אועלכע זאבן, װאם דער אויסררוק פון אירע לםן פלעגם עדות-זאגן, או אי־ בין דער אײנציקער װעמען ד לאוט דאם הערן. פארשטײט זיך, אז אויך אין מיינע .יײד זײנען געװק זאכן, װאם נאר איר דער אײנציקער האב איך דאם געואנט. װיגדערס אנװעזנה״׳ט האט דך כטעט ניט נעפילמ, אויך איך ײדישע קולטור־ארבעט אין דרום-אפריקע י• מ. שןרראן / יאהאנעםבודג קורצע באםערקונג ױ עננלשע טעגלעכע צײטונג און אין גאר װײניק פאלן אױך א ־ױשע צ״טונג, ואג רב ר ״אידישע גאזעטען־ םון נױ-יארק. אבער אויך אין ױ שטעט, און אין דעם נרעסטן ײריתץ קיבוין פון החים-אםױקע, יאהאנעסבית, װאס צײלט א ײױשע באפעלקע־ונג פון מעד װי 22 טויזנט, אױ אזױ מיט דעד קולשור-ארבעט. דאס איז דערםאר װײל אהער, ק״ן דרוס-אפריקע, אױ געקומען דעד *ד פון םיטלשטאנד - דעד קלינשטעטלדיקער קרעםער, הענדלער, מעק- לער, א. אזי. װ., װעמענם קולטורעלע הצטרכות איז קלץ און װײנ־ק. אהער איז ער געקומען מיט אײן געדאנק און אײן באשלזס.• ״מאבן״ נעלט. און אײדעד נאך ער האט דעתױיבט צו ױ ברעגעס םון אםריקע. האט ער שוץ באװיזן אראםצוװארפן םין דך דעם גרעסטן זזיל טן ױ טדאױצ־אנעלע קײטן און לעבנסגעוויינהײםן- עס זאל זײן גױנגעד דעד יאגן זין נאך דעס םונגב םיט דער אין דעד ײד־שער דױט-אםריקע אױ נ־טא קײן ב־ײים םעלד פאו־ אן אינטענסיװע קולטור-טעםיקײט, - קױם א סטעזשקעלע צו גיץ טױט נײ םױמ. דעד ״ױשע־ ־שוב אױ ־א א קלינער, ס״ה א םוםציק טוױנפ נפשדה, צעשפד״ט איבער דעם גאנץ ג־ויסן שטח פק ױ פאראײניקטע, דרדם-אםױקאנער שטאטן. א ידז־םעד צאל לעבם אץ עהטער, װעלכע זײנק וױיט םון א באועצטן צענטער אזן אהוץ ױ אײגענע עקאנאמישע א־נטע,־עסן, א־נטערעס-ט א־ם מער כךץ זאך נימ. דאס דעלבע אױ א־יך אמת בנוגע יענע ײדן, װעלכע לעבן שוץ נעענמעדצו, און קימען אין אפטער בארירונג כיט ױ גרעסערע ײהישע קבוצים, װ־ יאהאנעםבות און קײפטאן: ױ עקאנאמיש־ע א־גטעתסן פאתעטען זײ א־נגאגצן און צו ױידן מיט ױ װעגן תחנױתױקע זאכן, צי אגיטידן זײ םאר קולטיד און לטעדאטור איז װי זײען אויף שטײנער. זתר ג״סט־קע שםײז איז