Literarishe bleter · 1925-11-27 · 82 (27.11.1925) · p. Seite 272

82 .■וא ליטעראריעע בלעטער 272 ״דער גולם־,, ״םשד, נאדיר׳, ״ײדן אין דער מעדיציך, ״א. דאנאי־ , ״בעד באראכאװ־׳, ״דער נביא ישעיה״, ״םאטירע בײ די נביאיש•׳, ״י־טעדאטוד און שונד״, א. אז. װ. דער אינטערעם צו די אװנמן איז געװען א גװאלדיקער, און דעד קאמ־טעמ איז געװען געצװאינגען צו זוכן א גדעםעדן לאקאל, די יארנלאנגע מי און ארבעט םין דעם פאראיין איז ניט געבליבן אן רעזולטאמן. דער פאראײן האמ אוימגעקעמםמ, אז די יאהאנעםבורגעד שטאמ״ ב־בדיאטעק זאל ארײננעמען אויך ײדישע ביבער. די םארװאלםוננ םון דער ביבדיאמע? האמ דערװײל באשטיממ א געװיםע סומע געלט דערםאר און קירצלעך װעלן אויף די םאליצעמ םון שמאמ-ביבליאמעק זיך געפונען אויך ײדישע ניכער. דעדװ״ל ד,אמ דעד םאדאײן גע׳ שאנקען דער שטאמ׳ביבליאטעק אלע װערק םון מענדעלע און שלוב׳ עליכם און געעפנט א פאנד צו קויםן נאך ביכער, אלם א אנער׳ קענונג םון דעד ײדישער נאםעלקערונג. אין 1924 האט דער קאמיטעט באטראנט די ם־אגע םון נדינדן א םאלקם׳שול אין יאהאנעםבורג און האמ אתיסגעלאזן אן א־ים- רוף װעגן דעס ענין. אבער װײטער דערפון איז ניט אװעק: דעד היגער ײדיימער עולם איז נאך צו קאנסעתואטיװ פאר ״א ײױ׳ שער דאדיקאלער ׳עול״. א־ן 1923 האט דער פאראײן ארויסגעגעבן א ב־כל לידער םון ־ט. קארמון. דאס ביבל רופמ זיך ״אויף ת װעגן םון עלענט״. דער פא־אײן האמ אויך געשטיצט מאטעריעל די םאלקם׳שולן אין ליטע.- אמ א־וי לעבמ, ארבעט און שאפט אין דרוס אפריקע דער א״נצ־קער ײדישער לימעראר־שער פאראײן - דער םארא־ן, װאס עקסיסטירט אן אן אוגטערבראך שוין גאנצע דדײצן יאר. און הגם נ״ע נוחות ז״נען נ־ט ציגע־יםען, ציל־ב די מלחמה, און א ט״ל פ.־ן ת אלמע האבן אתיסגעװ־זן ס־מג־ס פון מ־דקײט און אפאטיע, א־י ת א־בעמ פ־ן דעס םארא״ן דאך נ־ט א־נטעתעבדאנן גע״א־ץ. א־ן 1022 האט דע•־ קאםיטעמ װ־דער באשלאסן ארו־סצוגעבן א ח־דש׳זשורנאל. דאבנדיק ד־ ערםארונג פון ״דאס נ״ע װארט״, אז מען קען נ־מ את־סגעבן א זשורגאל מיט לו־טער היגע שרײ׳ בער, האט מק אײנגעלאדן שתיבער או־ך םון אײדאםע. דער גײער זשודנאל האט נעה״נן ״רתס אפ־־קע״, דער ע־שמער גומער איז ערש־נען א־ן דעצעםבער, 1922. אחוין לאקאלע ש־ײבע־ האבן אין ״דרוס אפ־־קע״ געשריבן: בעל׳דמי־ן, בן׳אדיר, נסתר, ל. קװ־טקא, ם. קולבאק, ש ג־לבערט, ה. יעװין, א. אנד. ת ארמאג־אםיע א־ז א מאדעדנע, תער דרוק א ,־י־גער א־ן נמעט אן פעלערן. אבער סיזײנען םער ,װ־ 9 נ־םערן נ־ט ארו־ס: פא־ דעס תרנשניטלענן ״דן א־ז דער זשורנאל געװען ־צוםיל ליטערא־יש דער פא־א״ן אבער איז שמאל־ן םיט דעס א־יפטו: םיװעלן גאך םארבײ ם־ל ־אק, א״דער דא װעט ז״ן םעגלעך אתיסצונעבן מיט ע־פאלנ א־א זשװר׳ נאל, װי ,דרוס אפריקע״. א סך א גרעסעק ערפאלג האמ דעי םא־אײן מימ ז״נע װעננט־ לענע ליטע־ראתשע א״גנ־ן. עס ,װעק א״נגעא־דנט סע־יעסװײז פא־- ט־אגן, רעםע־אמן מ־ט דעבאטן, א. אז. װ. יעדע דרײ חדש־ס, א״ן מאל א װאך. ת ע־שטע םעריע האמ ז־ך אנגעהו־בן דעס ו.1׳טן דעצעמבער 1923. א־צט גײט שו־ן ת זעקסטע פעריע. ־־ מעמעס זײנען םא־שײק, װי: ״א־נסמינקמ און שנל״, ״דער חס־דיזס ב״ םדצן״, ״סמותעם װעגן דער ג״ע־ ײתשער ד־נמונג״, ״ת ראלע פון ד־ דתזן און מעגטשן״, י. ל. פדץ״, ״שלוס אש״, ״אםאמאשװ־, די װאנדלונגען פון מאטיא פאםקאל״ א נײער ראמאן םון ל. פיראגדעלא ה ע נ ר י ך ם י מ א ן געזעצלעך דעגיסםרידטן לעבן. ע־ לאזט װײטעד אםװאקסן תן באדד און נאך צװײ יאר פון אפװעזנחײט, ק־טמ ע־ צותק אהים, שוין מיט ז״ן תכמיקן נאמען. אבעד דעװ ג,־,־ל חאמ א־ס דערװײל אפגעמאן א נײ שפיצל. ז״ן פתי האט חד״ונה געהאט מיט זײן ױגנט׳םרײנד און געבויק א מײדעלע. אס־לו זײן לעצטע האפענוגנ, אז זײן םאמ־ליען׳לעבן װעט דודך דער בײזער שװיגעד געשטערט װעק םונקט אזוי, װי םריער בײ א־ם, לאזמ דך אויס מימ גא־נימ. אלע זײנען גליקלעך, און אלע נעמען אױף •דעס צ־תקגעקומענעם טויטן קערםער װי אן אומגליק. ער קאן אם־לו מ־ט דער זדלף פון דעס געזעץ צעשײדן ױ גײע פאד. אבעד עד איז שו־ן מ־ד םון ת אלע מא־נע א־נערלע־ בונגק, גײמ ער אװעק צו אן אלמן קתב, װערט װײטעד װ־ אמאל א געזדלף׳ניבליאטעקער און אויף א םאדשלאג פון דעס קרונ, בא• שרײבמ עד תן אויבעתעװײגלענע געש־כנע פ־ראנדעלא ד,אט א גת־םע נײגונג צו ״גײסטער אין דער טאנ- מענלעכקײמ״. ער װ״סמ, אז מיר םא־לאזן ו־ך ניט א־ן א־נ־ער לענן או־ף יינע׳ניסש אכער ת נ־ס־ם, דאס אויסעתעװײנלעכע, ר־ננלט אונז שמענתק אתמ און נא־ װײל אונזעדע קלײרעד לאזן נ־מ אדו־ך קק װאסעד, און ת לזפמ־ד־עד א־ז טעמ־ק, האבן מיר דעמ פאל־שן אײנדחק פון לעבנמױכערקײמ. ערשמ װען דער נורל צװ־נגט אונז צו דערם־לן די םאנטאסטישע, אויםעתעװײנלעבע תט פון לעבן, דעיבן ם־ד אן צו םארשטײן, װי טט איז צו האכן א א מענטש דע-־צ״לט זײן נעשינטע. םץ א חעסל־עכע־ אומ׳ דעימדעגלעכעד סנ־בה דײסמ עי זיך או־ף א פאד מעג א־ו־ס א־יף תעד ־ פ־ײ. נײ אן א א־מ׳שפיל פא־נה־עסערמ עה ז־ין קל־ינעם סנוס געלט, װאס א־ז א־ס םאדבליכן פין דץ םאסעדס גאנצעי יתשד״ <דעס םאטעדס םא־װאלמער ד״אט באשװ־נדלט זק משםחהי. או־ף צזתקװעגס אה״ם, לײענט ־עד איב־עד א־ן א צ״סזנג, אז ר־ען האט געםינען וק טויטן קעװפ־ע־ א־ן א מילװאסע.־, און או תן םרוי און קדוב־ס האבן באשטעטיקט, אז װאס איד עד, און אז ד־ שטאט׳לײט באת־עק שטאדק זײן טזיט, װאס א־ז ־ערקלערט געװאק אדס א זעלבסםםא־ד. עד באשליסט או־סצונוצן ד־ גיטע געלעגגדדמ אין או־ף א״ביק את־סצזדײסן ז־ך םון ז־־ן עננעי סנ־בד״ ער גאלט אם :ק באדד, און אלס נײער מענמש, םיט א נײ־עמ נאמק, הױבמ עד אן א נײ לעבן. אב־ער ע־ מוז ז״ן ז״עד םאד־ ז־בטי־. ז״ן גאנץ ,װעזן שטרעבט אײגצו״ארצלען זיך אין תעס :־עס לעבן, אב־ע־ פון רורא פאװ פא־שײװענע אמט׳ל״ט, פא־ייצ״, אין שטעגתדעד נװ־א, או דער אמ־. װעגן א־ס זאד ניט אויםגעדעקט;ן ם־ן װעלבן פ־״יט אױ געשטעדט. תעד א־מדו ־דעו ****** ********** ׳- <^ װעק, מ־ז ־עד דך מ־ט אלע כ־־ונ אפצ האלנ שתט. זק אומעװלעסע רו װ־עװט אזױ אתס בדעננט דעדצו, אז ער כאנט א סוף מ־טן תדך א ם־קטיװן זעלבסטמאדד. און א״ד־ע־ צו תן א ם ײער, אנע־ ת־בן נעזעין נימ קק אנעידקענמע־ םענמש, באשל־סמ ע־ בעם־ער צו באגנונענען זיך םש ד־עס באנרענעצטן, קלײנביתעדדעגן, אבעד