Literarishe bleter · 1925-11-27 · 82 (27.11.1925) · p. Seite 268

82 .זא ליטערארישע בלעמער 268'ר ייד. אלע דעםיניציעם אין דעם פרט װעלן אנער גארניש זאגן. אין אונטע־-נאוואוםטזיץ נעשעט עםעס אגדערש. און דא רירט-אן הונערטאן א םא־וױיטאנט פראנלעם םא־ א סך ייד־שע קינטטלער, והאם שאםן ניט א־ן א־נעטן ניט אין דער םב־נה פון די ברײטע ײדישע םאלקם-טאםן: - א אט־ריל־דטעד ייד, צ־ א נאציאנאלעד ײד - װאם רעט שוין ארויםקוטען דערםון, אז איך װעל אײך א־־י־זאגן די אדער יענע נאצײנענוננ. װאם זאל א־ך םארט טאן, אז א־ן טײן שםילן נין איך, א םוילישעד ײד, א םך נעענטעד אםשר צו א םאליאק, א ק־יםט װי למשל צו א דײטשן ײד, און איוי איז נמעש מ־ט אלע ײדישע קינםטלער, װעלכע איך קע;. םא־אן א ײדישע־ קאפםא- זיטאד עדנםם נלאך, אײנער םון ד• נ־עסמע ־אטפאז־שא־ן םזן דער א־צטיקער צײט. ער נאט־אנט זיך םאד א נאציאנאלן ײד. זײנע װערק האט ער א טנע צו גענן הע־־ע-שע נעט־ען. איך ד,אנ גע- שם־לט ז״נעם א פידל-קאנצערט אונטעק נאטען: ״נ ע ל-ש ם״. םאראן דא־ט א מאנץ. נלאך זאנט, אז דאם א־ז א ײד־שער, א חםידישער טאנץ. אנעד א־ך האנ דעם זעלנן טאט־װ נעםונען א־ן - ר־טענישע םא־קם-לידער. זעט א־ר, דעם דאז־קן פלאנטער װאלט טען געדארםש םונאנדעד- _װ־קלען: אויפלענן, וױדער נאשאםן דעם אר־ג־נעלן, אוטאפהענ- ג־קן ײדישן טיפ. אזױ האט נערעדה הויערמאן. אץ א פא־ יטעת אדם ר,אש עד נעשפילט ־אד־ף- דער קאנצערט-עםטדאדע. דע־ װעם א־ז נע- װען א נעװאלד־קער. עם איז שװער צו אנטפלעקן דעם םוד: װאם נאצױנערש אטמ״םטץ א־ן ה־נעדטאנס װאונדערםולן שםילןן זײן ײדישער םונק, װעלנן עד אלײן דאז׳ש אוטנאװאוםטז־ניק םאר פארלאשן, ז״ן נאונות אדע־ — אםשר שוין יענערטינמישער םאן-אײדאםע־שערמאטיװ, װעלנער נאזעלט אים איננאנצן?... פאן-א״,־אפע װעט א.־ײנב־עננק א נײעם לי־ט-טאטיװ אין דער קוננט: דעם פאן-אײראפעןשן מאט־װ, װאם װעט אויפם־ישן די קונםט, א־ר נענן נײע לעננםדךאםט, ז־ נאםרײען םון דעד איצטיקער א־נער- גאנגם-הקופה. אט אזו־, זעט איר, םא־נ־נק ט־ר, קונםטלע־, ד־ נ״ע אדדענוננ א־ן א״.־אפע ט־ש א־ר נ״עד צוק־נםטיקער קונםט. ם־ד ־ואם ז־צש פא־ א־נז מיט דע נערטאן, ־א, אנער א־ן האנט, און װאם א־ז ם־ל ט־ט דעם א־־ם־־כט־קםטן גלוינן אז נאנליקן נאנ־ן איי,־אפע און * איז ארױף אױפן ליכסיקן ױעכ פון לע א־רע םעלקער, א־ז - א ײד, א נענוירענע־ א־ן ײשענטטאנאז. װאם טראנט ער װענן ײדן, װענן זיך אלם ״ד א־ן װאם פאר ראל שפ־לן די דאז־קע טחשנות אין זײנע א־נערלענע א־נערלע- ינ־שן, א־ן זײן א־דעע װענן פאן-א״,־אפע, א־ן ז״ן קיננט״ערשן ז׳■ שאם ,ק-פראנע. •* ־ ,יױיניק םפעציעל מ־ט ד ׳ך נאשעםט־ק זין — א' יראחע א־ז א־דעע םון פאן׳אי גוטע הענש. סיץ : אויך א־ן ד אזױ ד א יאנן: א־ך;ײך : איך קאן א יראפע. און ױ ײדן אין א״ בױ*ל או־ך -,אנז אלע ין•״* ײךן א־ך בין א װאם *נױה׳ ן * <׳ -י , ב־ז פארװאס. זאגן א״ך נאלד א־ך װעל י ז״ן. טטאײ־ן צ■ ,לא^ * ם־ז ד־ אלטע פיו־ למשל, דעד שטאל־ן דען, געסס ױך װאנעז *ו ק״אל פין נ״ם או ז״ ו״נען ל ז״ ם־לן, :;? װי־■ ־״ססאקדאס ־שע א: ןװאל פון ם ל ו״נען נ״ ם־ר, ײדן, אויך ראנש. איז ליסן ״־ז א״ף צאל פא־העיטענ־ש םון דער רעי און מאנט. לויט װ־ם; דער װעלט צו דער אלנעמ־־נער צאל םון ױ צונעהעריקע צו דעד װײםער ,־אםע םא־טאגן ט־ר, ײדן, אפטמאל א היםשץ םראצענט פון ד• נעלערנטע און קינםטלער אויף דע־ װעלש. און מיר, ק־נםטלער, האלשן, אז ר טאנטהאנער א־יף דע־ װעלש ז״נען ד־ טענט־שן פון װ־םנשאפט און קונםט. ... ם־<־ ט־ר א־ז אנער ניט קלא־, װאם פאר א נאצ״נענוננ א־ז א גענויערע: ײרש םאלק, צי ״רשע ,־אםע. א־ר װעט מ־ך םרענן, צ־ איך נאטראנט זין פא־ א נאצ־אנאלן . ד ר י י מ א ל•) 7 ד ע ר צ ײ ל ו נ ג מנחם פאזנאנםקי / תל־אניב שוז דע:וזיש ׳. ם. װ־ א־ך האנ ז־ך פריעד םאתעשטעלט. א־יף א־ר פנים א־ן א־ן א־רע אוינן א־ז שו־ן ניט געװען ר־ חנעװױקײט ס.ין םר־ער. א־ן צ־מער איז נעשטאנען א נופעט, און אז לױנע אױ לענן א־ם גע- שטאנען און א־ר פנים א־ז געװען א־־ינגעששעקט אין א״נעם םון רנע שאפקעלעך, םלענ א־ך זען אירע פלײצעם פא־דעקט טיט א שאל אין נשעת-טעשה טראכטן, אז פ־נקט א־ן דער מינוט נענעצש לױבע מ־ש נ־ויס תענוג ארײן א־ן דעם חלל פון דער שאםקעלע. דער ױננער מאן א־רער, אגנעיטאן א־ן עפעם א כאלאט, א־ז געזעםן און נאר דעדװעקט נ״ טיר א״ן פראגע: צולינ װאם האש דער צוםאל אים צוגויםגעפארט מיש לױנען? - א־ך האנ זיך געװאונדערש - אץ ניש םון קנאה. א״נטאל. נײ :זײן װינקל טיש בין איך נעזעםן ז נ״ם צװײמן װ־נקל אנםקעגן איז ער נעזעםן. אויסנעצויגן, די הענט אויפן טיש. לױנע איז ארײננעקומען פון צז״טן צימער און נעםרעגט: - וױגרער, אםשד וױיסטו, װאו זײנען ױ שװענעלעך? און לױנע האט או־ך ש־עטעד נ־ט א״פגעהערט ט־ד צי שױ־נן, נאי ױ בר־װ א־דע ז״נען נעװאץ װי פארערע. איך האנ דע,ײןענש, אז ױעד א־נהאלט װערט װאם אטאל נלאםער, און דער חן, װאם א־ז נעװען א־ינגענאםן א־ן ־עדער או־, פון א־רע נ־יװ, װערש םאר- שװאונדן. פארשראינדן או־ף א״נ־ק. או־ האנ א־ך דעמאלםט נע- טראנט־: או־ף אײנ־ק. ,װענן איר געל־נטן פלענט זי שרײנן טיט די זעדנע, זעלנע װערטער, װאם אלע פארל־נטע ש־״נ;. ער א־ז נעװען, לו־ש װי זי האט נאשד־נ;, ד־ט א ,־ײן-קרישטאלן הא־ץ, א לינער, אנשװיקלטער א־ן ״א־נטערעםאנשער י א־ן דעם ״א־נשע- רעםאנטן״, אנטװיקלטן, טיט דעם ױץ-קױשטא-1; הארץ, האש ז־ לינ און קושט, קושש און לינש. אנט חדש־ם נאך א־ר חתונד• נ־ן א־ך נאנאטאל נעװען נײ א־ר א־ן שטונ, דאם הײםט, נ״ ז״ אין שש־נ. אלץ א־ו דא־ש נעװען, •) וע -ליס• בלעט.״ 81.