Literarishe bleter · 1925-11-27 · 82 (27.11.1925) · p. Seite 267

267 ליטערארישע בלעטער 82 .זא םטעפאן זשעראמסקי געשטןןרבן בײם שליםן דעם נוסער האפן טיר באקוםען רי ט־ױעריקע ■ד־עד״ אז דער נרויםעד טוילישעד ש־ײבע- םטעעאן זשעײאםםק• איז ט־ײטאנ דעם 20*טן נאװעם־ער נעשטא־פן• אן אפשאצ•:: װע:ן דעם נרויםן שרײפעד װעלן םיר נעפן אין רי װײטע־דיקע ירעד. ״ליט. בלעטער״ :וםערן. - דעדלויבגז נײר איצש אריבערצונײן צום ״ײדיזון טײל״ םון אונזער געשםרעך. - ביװאלוט אינערדעיםנו װעגן דעס ניט געװאלט דײדן -;ינפםערם מיר זשעראםסקי - די ײדישע םראגן אין פוילן אױ םאר :ייר איינע םון ױ אנגעװ-פאגטםטע. איר װעט דאך מודה זײן, אז םיאיז שװער ארויסצוזאגן זיך װעגן דעם אין א קויצן נעשם־עך. און םראנמענטאריש װילם זיך ניט װעגן דעם צו וײידן. אוינ כ׳װעל ד,אבן גוח און נעזונט, װעד איך דך אויף דעם געביט או־ויםזאגן;דינדלעך און אויםשעפנדיק, װי איך האנ עם געטאן ננונע אנ- רערע װיכמיקע ם־אנלעמען נװן אונזער לעק... זשעדאטםקים ששימע ־עדט װזמ אמאל שזואבער און טידעד. זײן קאם יויגט דך טיף אראפ. איך האב םיך דעדינער םיט אים אםגעזעגנט און ארויס א שעה מיט בראניםלאװ הובערמאן פ ע ר י 1 ריבער זאנן טיר, אז מיר, קינםטלער, האבן ד• מאכמ אינער די םאםן. און אין אונזעדע אינעדלענע איגעדלענענישן און עםםינ- חננען איז םון שאםן, שםילן און באצזינעק די מאםן ניז צו םירן די םאפן נאר-אײן טדיט. מיר קאנען זיך אזעקשטעלן נײם רח־ער םון דער װעלט. יא, עם איז נים קײן צוםאל, װאס םאדערעװםקי, דער גתיסער םיאניםט, איז געװארן א םאליטיקער. ... ־א, זעט א־ר, אנע־ ד נרײטע מאםן קוסק גיט אויף אונזערע קאנצערסן. םאר זײ, די ארעמע, זײנען געשלאםן די טיק םין ױ גרויםע קאנצערט־זאלן. און שאקע אםשר דאם האט מיך אה־םגעםירט אויף דעד אידעע פון סאן־אײ־אםע. דע־ גע־אנק דאצ זיך דעיװעקט אין נדר, בעת איך בין געװען אין אטעױקע. איך ד.אנ אויסגעםארשט ױ םיבה, םארװאם באזובן דארט יא די נרײשע א־נעטער-מאסן מײנע קאנצעדמן און דא, אין אײראםע-ניט. איך האנ נאװסט ױ גרויםע אינדוםטױ-אונטערנעמונגק און האנ זיך איבערצײגט, אז א ארנעטער םארױנט אין אמעױקע מיט 10 םאל מער, װי בײ אונז, אנער גלײבצײטיק איז ױ םראתקציע םיט 4 מאל נ־ליגער, װי בײ ימנו. דאס הײםט, או אץ אמעױקע לענט זיך מיפ 40 מאל נעםער, װי נײ אונז אין א״.־אםע. םאחזאם? דאנ םאד ענמםערט זיך מיט צדײ װערטע,־: םאראײניקטע שטאטן. נ־טא קק גרענעצן, ניטא קײן צאל-אםצאלן, ױ דעצזמת םארק םיליטער נא- לאםטן ניט ױ םלובה-נױדזשעטן. דארף םען אײנםיק אזעינע םאר- אײניקטע שטאטן או־ך אין אײראםע, אששאםן ױ ג־ענעצ;, א״נםיק א מאםן-םראתקצ־ע, שאםן א טאםן-אםזא׳ן-םא־ק, און דעטא־יט װעלן מיר דערגױיכן צו די זעלנע לעננם-נאדינגונגק, ר־ א־ן אמעריקע. ... איר מײנט, דאם אױ א םאנטאזיען נײ;, דאם איז דאך א־א םשוטע זאך. א־ך ד,אנ דאס נאגרינדעט אין מק נראשור ,.ם-ן װעג צו פאן-אײדאםע״. איך האנ שוין אונטערד,אנדלט מ־ט מאק- דאנאלדן, מאםאױקק. או־ך אין װארשע האנ איך ׳ןװין אםגעהאלטן קאנםעדענצן. א באאמטער אין אויםעק־מיניסשעױום װעט מיץ ברא־ שור איבערזעצן אויף םויליש. א־ן מא■ םאר איך םםעציעל װעגן דעם ענין קק לאנדאן. ב־.ױ צו קאנםעױרי ם־ט אנגעזעענע ענגלישע םאליטיקעד. ... איר םרעגט םיך װענן דעם אײנםלום םון קונםש אויף םאן-אײראפע. דא איז םאראן א געגנזײטיקע השפיעד״ געװים ױנק מיר, קינסטלער, ױ אײנציקע, ,װאם םארשםױישן אםשטא־קםשן שלום און םארנרידערונג צװישץ םעלקער. אנער ־ער עיקר אױ דאם, װאס א. א ־־ א אױגינעלער אינטעתוױ: דער קינםטלער איז ױ גאנצע צײט געזעסן םוט זק ם־דל אין האנמ, מי קראםםדאםט זץ־ אן אים אנגעהאלטן, אץ אין אוא סאזע האט ער גאר ם׳תב גערעחט װעגן- י-אױטיי4 א אינטעדעסאנטע קינםטלעױשע אינחדויתאליםעט. א אנגע- שלאםענע װעלט םאר ו־ך. *ן אין דץ התנורדות ט״נט דער םידלעד- װדטואז הובעחםאן, או אט-אט איז עד אין ױן נאכט,־אכטן אץ :אנדענקען דעחגאנגען צו א םעכטיקן ײדעאלן סלאן, װאם נאר ער קק געװנם םאכן ױ אײביק-קראנקע אײראפע און דארף, לויט ־,־נערםאנם קאנצעםציע, שאםן א גן-עדן םון דעם םאים״לטן װעלכ- דער םלאן הײםט - םאן-אײראםע, שאםן א־ן א־ראפע א־עלבע פאראײניקטע ששאטן װ־ ױ, װאם עקםיםטירן אין אמעריקע. עס אױ אינטערעםאנש, װי אװי איז אש דער גת־םער קינםטלער נעקומק צו דעם רעױן און װי װײט באאוםרויקט ער אים אץ מיר דארםן ניט לאנג װארטן אויף דעד םונאנדערװיקלונג סון דעם םלאנטער סון קונםט און פאליטיק. הובעחםאן לאזט זיך אױך ניט לאנג בעטן. עד עדקלערט אלק-. - ױ אידעע װעג; פאן-אײדאםע נײטיקש ויך אין אםאםשאלן. און א־ך דאב ויך דער ערשטער נעשטעלש איר צו ױנםש. איך האלט, אל דאס אױ א פשוטע זאך, אוץ נל״כציישיק דעד נאטירלעבעד װעג צ־ י־לק *ץ װאוילבאשטאנד אץ אײדאפע. שן עד לאזט דך אריץ אין גאר לאנגע חקיתת. קענטיק, א־ ראס איז איצט זק אײנציקע םחשכד״ און עם איז געװען אינטע- ,־עבאנש צו העק, װי אור ער האט גערעדש װעגן דער א־דעע, מים ״ע־נערי עד אטעםט און לעבט אינגאנצן: - אײך װעט חיתשן, װי אװי איך א קינסטלער, א םידלער, קינ צו-סאלםיק, האב םראקלאםיחש א אידעע צו באגליקן נאנץ אײאפע םיטאמאל. איך ערקלער עם מיר אלײן גאנץ םשוש. א־ן ײנ־ קינםטלעד, ברויזט א גאנצע אינערלענע װעלט, און נא־ אונ- אינעדלעכע איגעדלענענישן, אונזער װעלט-אנשוױנג דעצ־ױרן רעם װעחש םון אונזעד שאםן. און הערט איר א מודקעד שסילן, ײנם נ־ט, אז ער נעװינט בײ אײך םיט ױן בריליאנטענער טעכניק, ד־ יק הרכער אויסגילדונג. נק, מימ ױן גאנק אזױ-סארשײדנ- *״'קן טראכטן, איבערלעבן און םילן יאר צענדליקער םאר דעם קאנצעחש אץ אין ר הײליקע םיטטן םון דעם קאנצערט. און דע-