Literarishe bleter · 1925-11-27 · 82 (27.11.1925) · p. Seite 263

263 ליטער&רישע בלעטער 62 און שוין גאר מאתע, אומאנגענעם אדץ:א״.ת-םארדדשלעך דינק ױ ,־עי־םער גראד םון דעם ניט״םאליטיקע־, דעם דיכטער י. דאברושין וראש וױל דין םויםםטלעכעד װ• דער שויםםט), אז ״וועכן דעם ל־יו זיננט נײ אונו דעד חכר ראםטי א לידל ״האט נעד,אנדלט און גע- האנדלט, אי געדאנדלט״. װארעכ אט דער םוזניער לאםעד־װאל האט זיך את־כגעוויזן, דאדף בײ אונז שטא־ק יױרא האכן םאק סינאינטםעקטאר״... (א שםאגל־נײע ״קונטט-טעא־ע״ ח און ״חב־ ל־י- ,ליק, עט א־װ םאראן א״ן לעג, ,זאם םא־א״נ־קט ארנו: דאט איז אײער ״ט־נ־תר װעג״... און אויף רעם דאז־קן װ־עג קאנען ר־־ ז־ך א־צמ נאך אמאל נאהעםטך... <א ם״ן םוזט-בעטל םא־ לייװ־קןס. דאט װאונדערבארטמע אין דער גאנצע־ ג־ויסער דענאטע איז, .זאט ק״נער כםעט פון ד־ טאסקװער שר־־בער און ד־כטער האט ני5 נאװיזן אץ נ־ם דערצ״לט װענן די ק־נםטלער־שע ,־עזולטאט;, װאס ױ ״ד־שע ליטעראר־שע מאםקװע האט דעת־ייכט און א־ן נאמען םון װעלכע ד םא־לאגגט א־צט ניט אנדערש װי ױ העגעטאנ־ע איבעו דער גאנצער ״דישער ל־טעראטור. ל״װ־ק האט אין כוף םון ז״ן שלום-,זא־ט געזאנם: ״איך זע נ״ אייך אן אויםקום םון נ״ע םאעטן, םון גא־ נ״ע ניט נעדאכטע פאעטן, םון גאר םר־שע-און דאם א־ז א םרייד. אבער םיא־ז ערשם א קל״נער אנה״ב און װ״ניק. און עם טאר זיך ניט א־י־נכאםן צ ידיך ױ שלאננ םון צוםרידנק״ט״... דעם ועלבן איינד־וק האט ליי- זיק, ,זי מ־ר װייסן, ארויםגעטראגן אויך םון זײן באקאנטשאםם מיט ױ ױנגע ײד־שע ױכטער אין װארשע און מ־ט ל״ערע שאםונגק און ער איז דא אויך נעװען אויםגעטונטערט א־ן גליקלעך םון דאם נע ם־ישע. אין םארװאכ-זשע דאלן מ־ר אומנאױנגט װעלן בדען איין צענטע־ ־ון ־ױשן שאםן או־ף ױ ת־רנות םון דעם אנדע־ן? םא־װאם זאר '־־ודער צענטער גל״ך װעלן ם־עטענױ־ן נ־ט אנדעדש װי אויף הע- נעמאניע א־ן אויף נענאציע םון ױ אנדערע? אויך ױ םריע־דיקע ״ױשע ליטע,־אט.־ר םון מענדעלע, שלום- על־כם און םר־ן איז ניט געװען און ניט געקאנט ז״ן קיץ ר״ן־לאקאלע לטע.־אטור און ז־ ד,אט פארשםו״־ט א־ר השםעה און ג־םט װ״ם איבער ױ גרענעצן םון זײער אלטגעזעםענע־ ה״ם, הנם ־־ שדיי- ,נע־ האבן דורכאו־ם געלעבט און ז־ך או־םנעלעבט אין דער עננעו אלטע־-ה״ם אטמאכםע־. ױ א־צטיקע ײױשע ל־טע־אטור איז שוין וױ־ניקע־ םא־װארצלט און םא־אנקערט א־ן איין באק און זי א־ז דער־בע־ מער אלװעלמלעך, ציט און מוז ציען ינ־קה םון ר םארשיידענע ״דישע לעינם און קולטור-צענטרען (ק־לט־ר אק דעם גאד ברייטן און םולן זינען, װי נג ל־טװאקאר םארשט־ם עס) און דעריבער טוז נ״ן ױ בלוט-צירקולאציע פון א״ן לאנד צום צװײטן, און עם װעט אוטמענלעך אוז א־טנוצלעך ־״; דאם אומאו־פדיע־לעכע א־בערהאקן ױ ארעק לו־ם ױ נ־ענע־ן-כל־םעם. װײל װי םען װעט ניט װעלן םא־ש״״נן צולינ םא־נר־דענע כיבות גאר ױ א־יגענע בערגעלםאן, נםתר, טארק־ש אול אויד ױ א־- בעױקע ״םרעםדע״ שרײבער םון װארשע און נ־ו-יא־ק, - װעט ױעד השםעה און ,ז־רקונג ױן ניט מינדער אין קלענער, װ־ אמאל א־ן 1917 ױ השםעה םון קל״ן ביכעלע ״ױנגע ״ױשע ױכטויננ אין ארעריקע־־. און אז מען האט דך צערעדט, האט שו־ן דא- ב־ושין זיך דאך דערדעדט, אז ״מיר האין דא א־ן 'ראטן-דוםלאנד און גראד אין דער לעצטער צ״ט געהאט א מין ליױױק-שט־אר.... י אונזער ױנגע רכטונג רעכנט אםילו ל״װיקן צ־װ־כק אי,־ע לערער און םאדגענגער־־. און װק םיזאל נאך און נאד רײדן און זיך װעלן דערױיק, װעט מען נעז־ם א־ן געװ־ם קאנען אנ־וםן נאך שט,־אמק <און װעגן ״א נמתר-שט־אם״ ,זײזט יזן אויך דאברושין) און מ־װעט קאנען אנרוםן נאי און נאך נעמען םון ״לעדער און םארג״ער־, קלארע אױסרדזקן, וױ צו כאראקמערזיק ױ באצלונג םגן מאשקװע צויאונז. ער דערםאנט ױ מ־נםקער לעדער-קאנםערענץ, ״װאי עס ױנען מ־ט דער נאנצער ערנםט באד.אנדלט געװןךן םראנן םון ײױ- שער קולטור-בוױנג״, ער אםער־רט םיט ױ ׳שזלן םון אלערלײ שטוםעם־, װעלכע ל״וױק ד,אט געזק. ער דערמאנט ״ױ מאסן, זאם ױנען אױ*ערודערט״ חרך ױער או־בעט, און ױ אנשטאלטן, זאם פאדערן ל־טעראטור״ און ער םרעגט, צי ״איז דען אין דעם נישא <ךן פאטאם?־־ און װעגן אט דער זעלבעד ערנםטע.־, ביז גאר שװעדער קולטור-ארבעט אין םױלן זאגט עד־. ,גיםם פ.ק איצט א־ז םוילן ײױשױצדשע שק-זיתדיקע התםעלות איבער ״ױשע לימע״ ־אטור״. און װײטער דערצ״לט ער, אז ״מען קומט מאםגזייז קל״בן נחת םון ליױויקן, הגם מען האט א־ם ניט נעליענט און מק םארשט״מ א־ם ניט, וױל דאס הײסמ סקײם ױן מצװת ״ױשיזם״.... מיט אײן מאך מיט דער ד,אנמ מבטל געמאכט ראם אלץ. ,זאם װעדט בײ *נז מיט אזױ םיל א־בערםענטשלעכער טי און איבעד- נעננקײט געשאםןו האבן םיר דאך אױך געהאט דא שול-צוזאםענםאק, לעדעױ■ קאנםערענצן, קולטור-באראטוננען, אויף װעלכע עם א־ז א־יך ״מיט דער גאנצער ערנסט נאהאנדלט געװאק םראנן םון ײדישער קולטור- ב־ױנג״. און שװעדער, ם־למאל שװערער איז נ״ אונז ױ אדבעט. װאם מיר מוזן ניט נאר נאהאנדלען םראגן םון קולטוד-טיען אין אלק דערנאך מיט א״גענע בוחות (א, נאנץ שזואכע״ ארויס- םראגן דעב ײױשן קולטור-בויען, אן םארט־קע מל־כה-נױדזשעטן, אן רעגױזנגס-אםיגניתנגק. און םיוח לײענען און םארשםײן ד״וױקן סין םארזזאם נאר ייױױקן?), װעגן תם קאנק דעחנ״ק ױ טו־זנטער עקועמםלארן םון ליװיקם .גולם״, װאס ױנען אין א קורצעי צ״ט םאדשפרײפ געװאק א־ן ״נישטיקן״ ״ױשן פו־לן און ױ צענדליקער א־טיקלען אץ םאױםראנן און ריםםוטן, װאם ױנק ג״ אונז גע- ־ױקט, געהאלשן און דורכגעםודט נעװאק, נאך איידער דיױױק א־ז נעקורק צו אנז. זין אדנ שױן ר״ק נאר גענוי, נאדארף מק צונעבן, אז קעגן ױ העכעד סססנ עקז. םון לייװיקם .גולם״, װאס ױנק דא אין םױק םארשפר״ט געװארן, איז אין רוםלאנד ,-תד גולם״ .גע״ ־.אנגק״ נײ א 100 עקד. און םאתע קוםט אויס, װאם אויף תס זעלנן אװנפ האט י. נזם־נאזז אזױ סעסם און דכער ״םעסטגעשסעלט״ אז ,גױר [דאס ה״םט חםלאנד] ױנק געװארן תר הויסט-םארק םאר אםזאץ פון ״ױשן נוך םון פויק אץ אמעדיקע״. װאש געהער צו אםעױקע, האט אמעריקע דאם װארם, און װעגן סו־לן - םאכט אױם תר א> זאץ םון ײדישן נוך םון פויק אץ חסלאנד, ל״דעד, תרװייל קויס- קוים םזן * ביז נ סראצענט (און דאם אויך נאר םון א םיל ,געקלינענע־ ײדישע ניכעו־). אזױ באװײץ ח אביעקטיװע ציסעדן ח זאך, װי ױ איז. >ק דלדאי זאל װאם גיכעד י. נוםינאװ דץ נעענטער צום אמת. אדדגא ז און גראד קעגן תר ״ריבטיקער־ אויםטײטשדננ םונם .גילם־ ײ.ק ױ מאםקװער קאלעגן איז ליװיק אליץ געוחזן שטא־ק אויםגע- ב־אכט און עד האט געזאגט: ״או־ך קעגן תד נאצ־וננ אײעיתו־ צו :ד־ן םאעמע .דעד גולס־, װי צו א װעדק, װאם דארף ניט אויםגענוםק ייעזץ דאי װייל םיאיז נעשדינן בלוטרשט ניט אץ הםכם םיט ח א־צג״קע קאמוניסטישע תװאלוציאנעדע מענדענק - או־ך קעגן תם - 5־אכעסטיר איך מיט מײן גאנק הארצן. א״ער באציונג איז א עדיעכטע אץ אן אומגערעבטע. איר האט ניט םא־שטאנק, זאג *יך׳ תם אמתן דדאנג *נם נוך און תם אטת םון םיץ שטימונג, יי״ל א־ד האט דך געלאוט םארםיק פץ ױטיקע קלײניקײטן, װאס ־אבן מיט תד פאגמע נארנישט צו קק״...