Literarishe bleter · 1925-11-20 · 81 (20.11.1925) · p. Seite 255

255 ליטערארישע בלעטער 81 .זא און עםעמ אזא הייליקייט עם דרינגמ אריין אין מיד- גענענטשמ זאי דין דאס סעלד און אלץ װאכי דא איז דא ר (זײמ (.׳.■). םיװאלט אויך געװען כדא• איינצודײדן אזעלכע שםראך-אױש- דרוקן, װי: ״באשםדענקלטדיקע״, ״םיד.אט טו״גמעד גליקן געקעניגם״. ״צור אדבעט״, ״רי געזאנגען... דעדצ״לט״ יאנשםאט דעו־ציילן) וכדומד,. __ _ __ אהרן ם*ײו ניט ארוים םון א געװיםער האדסאנישעד גאנצדךמ, װאם זײנק ניט קײן גױטװענדיקייפ. עם פעלן אבער אויך ניט קיין הארציקע, ארוים• געזונגענע שותת, װאס זײנק גאנין און הא־םאנ-שנ ״און כיפיל אין יעק ט־אט אן אײפיקײט םון ת, א ציטערדיקע כ— א־ן יעק הוא־ך און ױר, ידיעות פון ײדישן װיםנשאפטלעכן אינםטיטוט אויבן ױ שטאט, דעם קרײז סאװיאט) א־ן ד• ט־אװ־נ•;, װא• א־ר האט דאם םאדשױנן. ג) אויב דעד מאטעױא־1 אד געהערט םון א צװ־טן, זו־ײכט צו אונטן םון .װעםען. גא־ אונטן שד״נט אן ד• דאטע ארן א״ע־ נאמען■ ■ ד) שױינט א־מנאױנגט נא־ אױף אײן זי־ט םאם•־. סו> תד אד־עם םא־ אלע ש־קונגק םון דע־ עטנאנ־אם־־טעד קאמיפיע איז: ד״ר מ. .װיערייך, װילנע גסםאהולאנקע )1. ־•= ״דישע לעגענדעם - עדעזטע עטנאגרא4־״״־ע אנקעטע. נײם ״ױ״״ץ פאלק א־ז ז״ער םאדשםרײט א־ן באלינט א םםע- ציעלער םין ״םעשױת״, װאם דערצײלן םון גרויםע מענטשן, םון קיש־ים װאם האנן ײדן א סך צרות אנגעטא;, אדעד פאדקערט, םון ײדן ױיכע, קלוגע א־ן קתנ־ם למלכזת. ױ אלע געש־כטעם זײנען שדן הײנט ,װײט אװעק םון דעד װירקלעכקײט, אנער דאם םאלק נאהאלט אין זײ וײן נענקשאםמ נאך נעםערע צײטן אדע־ ױ שדעק םק דעם כ־ױזאסען נעכט;. אט האט א־ר א םאד ם־אגן און פאט־װן, בדי א- ־אלט וױםן װאם צו םארשױיבן אדער אויף װאם זיך נאכצוםדעגן. צ• ,װײסט איר םעשױת: 1) םון ױ הײליקע אבזת, װי אזוי זײ העלםן אויס ״ק נעת צרה. 2) םון אליהז הנניא, װי עד באװ״זמ זיך םלוצלונג םארשטעלטעדהיט אדגייל. 3) ק־כױם <װעלכע>, צאק און אגדערע העדשעד, װעלכע האבן געדדיקט ײדן אדעד זיי טובות נעטאן. 4> םון נאםאלעאנען. 5> םון :רו־םע גב־ױם נעלי-צדקות סינטע, ראטשילד). 6> םון משד. םאנטעם־ארע. אויב איר .װײםט לידער אדעד װעדטלעך אױף ד• זעלביקע טעמעם, פא־שרײבט דאם אויך. אויב א־ר זױיסט אדער איר װערט געװאויד געשיכטעם װעגן אנדעדע גרויסע מענטשן, װאם םיר ד.אבן זײ דא ניט דעדמאנט, פא־שױיבט דאם אזיך און שיקט 'אונז צו. פע־אגאגישע םעקציע דעם ג-ז־טן אזן נג-טן נאװעמבעד זײנען א־ן בעדלין םא־נעקוםען זיצונגען פון דער םעדאגאג־שער קאמיםיע ם־טן אנ- טײל םון ל. א־אנםאן, אםתר נעדגער-גוטמאן, ר.' גאלדבערג, ־ח. טװעדסק•, ,־אזע םיםכאװיטש, ח. פ־ענקעל, ב. קאצ־ן, פ־אם. ר־ד £ שניאזדםאן אזן ױ םאדשטײעד םון א־גאגיזיר־קאמיטעכ א טשע- ד־קאװעד א־ן נ. שטיף. עם איז באהאנדלט געװאדן ד־ םראגע װענן דעם אדבעטם-םלאן םון דעד קאמ־כ־ע. נאך לענגע־ע דעבאטן איז אנגענוםען געװאק דער םלאן װעלכן עם האט פאדםול־דט ר. םימכא- װ־טש: ױ םעדאגאג־שע קאמ־םיע א־ז נ־ט א־םשטאנד צז דעקרעטיק םדאבלעמק און נעבן מעטאק. מיטאד ניט איגנאױק דעם אזמשמאגד, װאם ױ ײז־ישע םעדאגאגישע םארשונגם-אדבעט װע־ט םאקטיש שד־ן געפי,־ט אזיף ױ ערטער. מי־אדף זיך דעױבעד װענדן צז די עדטער כיט אן אנװײזונג, אז ױ קאםים־ע איז ג־־יט צ• העלפן ױ אײנצלנע עגנ גראפישע (םאלקלאריםטישע) קאמים־ע בללים פאד זאםלעד םון עטנאגדאםישן מאטעריאל. 1) א־ד זאלט קײנמאל נ־ט מ״נען, אז איד פאדשפא־ט צו םאדשדי־בן עםעם, װײל ״סיאױ שוין געװים םאו־אן״. האט אין ז־גק: נעםעד צו פ־ל, אײדער צו װיגציק. סיקאן זײן, אז ױ זאך אױ שז־ן טאקע םאדצ״בנט, נא־ א ב־םל א־ן אן אנדער נוםח: און חזצדעם א־ז פאר תר װ־םנשאםט װ־כטיק םעםטצזשטעלן, װי װײט עם ג־ײכט דע־ שטח װאו אן עטנאגראפישע ע־שײנונג איז םא,־שפ־״ט. 2■> ר־טטײלן דאדף םען קודם-בל דאם, א־ן װאס מען איז א־נגאנצן זיכעד. אז־ב םיאױ בײ א־יך גזפא א םםק, גיט צ,י: ״דוכט דך״, ״לײט זאגן״, ״דעד און דער זאגט״. או־נ איד ענטםע־ט אויף אן אנקעטע, לאזט תרך אלע םראגן װעגן װעלכע א־ד ,לײםט גא־- נ־ט. ס דעם מאטעױאל שיקט בעםעד צו ביםלעכװײז. אז־ב םיאיז אײך עפעם ניט קלאר, םרעגט ז־ך אן. 4> פאדשדײבן דא־ף םק, װ־ װײט םעגלעך לו־ט דער ארמ־קער אויםשפראך, ניט ״לימעראױש״. אויך װערטער םון העבדעלשן אם־ שטאם דארפן געשױבן װעק לויט תר אויםשםראך. 3> פאדלאזט זיך גיט צו שםאדק אויף אײער זב־ז;. א ג־טעד זאםלעו־ האפ אלעמאל בײ דך א בלאקנאט מ־ט א בלײםעדעד א־ן םארצײכנט באלד, אויב ער הערט עםעם א־נטעתםאנטפ 6> ניט-אנשטענױקע, נדאנע זאכן דאדפן אויך םארשדינן װערן. די עטנאגראם־ע קוטט ניט מיט קק עסטעט־שער טאס אזן םאר- צײכנט אלצו־ינג ,ױאם עם איז דא א־ן םאלקס-לענן. 7) פארשױיבמ װאם פינקטלעכער: װא־םט נארניט ארױם, ניט גארניט צו. םען דארף גיט װעלן מאכן ״שענער״; מען דא־ף גע־ טרײ איבערגעבן אלע װענתנגען און װערטלעך אזוי װי טען האט נעהעחט. 8> אזיב איר בדקגפ םאלקם-װערטער, װאם זײנען באקאנט זאד אין אײעד געגנט, אדעד א־ן תר ליטעראפזד װעדן וײ באנוצם מ־ט אן אנדעד םשט, שד״בט וײ אויף אויף באזונתרע לןװ־טלעך און נ־מ אונטעד דעם צו ױ ערקלערונג. ס ױ עטנאגראפ־שע קאמיםיע דארף א־נערקוקן א םך מאטער- יאלן, און איד םוזט זק װי װײט מעגלעך א״נצ־שםאק איד א־בע־־קע אדבעט. ױט דך תױבער נוהג אזו•: א> יעטװיתד ע־שײנוע (ליד, גלויבונג, םעשד.) םארשױיבט אײף א באזונדעד בלאט כאםיד; בײ קלינע םאדשד״נלנגק ג־צט קװיטלעך 11x9 סאנטימעטעו־ <א פערטל םון א ש־־בהעכט-בלעטל), בײ נדעםעדע - מאםעלע אדעד פ־דםאכיקע קװיטלעך. ב) װען איר הײבם אן שױיבן, טרעט אם םון או־בן אזיף א נניזגער ױ בױיט און לאזט א פ־ײען בתג; תרנאך שדײבט אן