Literarishe bleter · 1925-11-20 · 81 (20.11.1925) · p. Seite 256

81 .זא ליטערארישע בלעטער 256;עהאלמן א ס־אפאגאנדע־רעדע סא־ די תלמ־דעש ם־ן יעם ײדישן לעדער-פערינאר און פון ״א־בעטער-דנג״-לערעד-קורסן.־ צ־ דער נױ־■ ־ארקער סעקצ־ע פון דעט ײדישן װיטנשאסטלעק אינסמיטוט נעדזערן רעחזיל: ד״ר י. בלאך, י. ב. בײלין, נ. צ. נאלדבערנ, ד״ר א. נינזבורג, ד־ר ב. האםמאן (צבױן>, ד״ר א. יא־מולינםקי, יהודה יפר,, י..ל. נהן, יעקב לעװ־ן, ל. לערער, ד״ר ש. רארגאשעם, ק. רארמאר, יעקב םיקי, ד״ר א. דעריםאן, ש. גינער, יצחק ױװקין, ד״ר יעקב שאצקי, ה שוים. די ײדישע פרעשע אין אםעריקע האט פא־עםנטלעבט דעם אוים- ,־וף פון ארנאניזיר-קאטיפעט, און ביםלעבװײז װאקםט דארט דער אינטערעם צוט אינםטיפוט. =♦= עםמלאנד. אין דעם נרעסטן ״דשן ישוב םון לאנד, רא־פאט, האמ זיך לעצטגם א־גאניזירט א פאו־אי־ניקמער קאר־טעמ םאר דעם ״ד־בץ װיבנשאפטלעבן אינסמיטוט; דער אחט־קער ״י. ל. פ־ץ־ פאראײן״ האס צוגעצו־גן ־צו דער ארנעט דעם ״אקא־ער־שן סא־- אײן פאר ײדשש נעש־כטע א־ן ליטעראטור״ בײם דארפאטעד אונירער- םיטעט. בבד צו פאפולאדזיק דעם ײדי. װ־םגש. אינםט־טוט איז רא־כ או־ף א ״לעבעדקער צ־טוננ״ געהאלםן געװאדן א ,־עפעראט ,דאם האט באקאנט דעם גרויסן עולם באז־בער מ־ט דער אידעע פון דעם װיסנשאםםלעבן צענטער. דער קאר־טעט ד״אט זיך נעשטעלם אין פארב־נדוננ אויך םיט אנרערע שטעט אין עםטלאנד; עם דנק אויך געראכט געװארן שדט א,־״נצוציען דעם קולטור-פא־א״ן .ת נ. ב־אליק״, אין רעװעל, אין דער ארבעט םא־ דעם ײד־שן װיםנש. אינםטיטוט. =*= װילקאםיר. א נדופע ײרישע דטודענטן אין װיללאםיר (ל*טע> דאם חב אביטור־ענטן פין ײדישע שולן, האט לױט דעד א־ניציאמיװ פון נג בלאט, א. גאלדבערג און נ. לודע געמםלס צד־שן זיך און צונעשיקט דעם ארגאניזיר-קאטיטעט אין בערלין 10 ראלאר ר־ט זײער א װאדעםען ב־־װ. =*= ראנהײט ד סארדאדטונג םון דער ״רישער קולטור• ליגע אין מאנהײם האט אויף איר אלגעם״נער םא־זאמלונג דעם 14-טק אקטאבער אנגענוםען א ,יעזאלוצ־ע, װאם ענדקט דך םיט ד װערטע,־; ״מיר גיבן אייך א הא־ציקע נרנה בײם שאסן האם נ.־ויםע װערק: דעם ײדישן װיםנשאסטלעבן אינסטיטוט״. טוער ארער נ־ופעם ,לאם א־נטע־עם־רן זיך לויט א״גענעם אירפולם ר־ט געװ־םע פע־אנאנ־שע פ.־אב-ערק; ד םיטהילף פון דער קא- מ־םיע דארף דץ דרך אינפא־םאצ־עם װעגן סעדא־-אנ־שער ליטע- דאטור און,װענן רעם, װאם ער װערט בנונע ד געהעדדע פ־א־ן געטאן א־ן דער אײ,־אפ;״שער שול-און רעדצ־ונגס-באװעג־ננ; װ־טע־ דא־ף ד קאםיםיע סאראײניקן אין סא־א״נהײטלעבן ד םא־שװננם-א־בעט, .״אם װערם געס־רט אץ סא־שײדענע ערטער. ד קאםיסיע גופא רארף קלא־ םאבן ד ראמען פון רע־ פראבלעם פון קינרער םא־שוננ א־ן צ־נו־סזאםלען ד נ־יטיקע םאטעדאלן. םיא־ז באשלאםן געװאק צוצונדיטן; 1) א װענדנג צו ד לערער. ב> א בד־ צ־ם פעדאנאנ ס־אפ. באםאװ. 3) א פארטראנ אײף דער טעםע ..״ אקטועלע פע־אנאנ־ש- ־־םנש. פראבלעםען א־ן דער ײרישער שול-װירקלעכקײט — פ־אפ. פ. שנ'או,־םאן. 4> אױםשדיבן ד נ־ט־קע ל־טע־אטור. נאברעם האט ד קאםיםיע או־םגעהעדט ר־ רעםעראטן פין ה. טװע־םק־ װענן רער שפראך-אנטװיקלונג פון קינר און פון א. בער- גער-גופמאן װעכן רער ק־נ־עד-פא־שוננ אין דער א־בעט פון פדאפ. באםאװ. ארגאנױאציע * ארעריקע רעם זז-טן אקבאבע־ איז פיף־נעקימען א־ן נױ-־ארק א נדנרוננם-פאחארלוננ םא־ ־עם —שן װיבנשאפטלעבן אינםט־טוט, װעלבע האט דארט ארנאניז־רט א ״םעקצ־ע״ (לאנר- קאר־טעט>, ם־ט י. ל. בהן, ש. נינע־ און ד־־ר ־. שא־צק• (םעק־עטא־) ב,־אש. נאך א לעננע־ער דםקוםיע האמ רען אננעג־מען א־א א־נאנ־זיר-פלאן: ד ״שדפכן״ רא־פן ארויםג״ן * ראל ־ערלעך א־ן ד ריטגלירער באקומק ד אוםזיםט. דער ר־טנל־ר-אפצאל איז 10 דא־א־ יע־לעך. ד־ ארעדקאנע־ פ־״נר םון דעם ־דשן װ־םנשאפכ- לעבן אינםטיטוט פ־איעקטיק אינגאנצן צו נעםען א״ף זי־ ד הוצאוה פק רעד ם־לאלאנישער םעדע ״שר־פטן״, בע־ך גז-סג בוינן א יאר. ר״ד י. שאצק־ האט אפגעראלטן א קאגסערענץ ריטן נ־ו-־ארקע־ ײד־שן לע,־ער-,־אט סון ד ״א־בעטער-רינג״-פאלקםשולן א־ן אויך װעגן דער צענטראלע פאר ײדישער ביבליאגראפיע םטיטוצ־עם דאם דארף אויך ױץ ד א־יםגאבע סון דער צענטראלע אין א־רע קא־ע־םפאנדענץ-בױרא־. ד ביבליאגראפישע צענםראלע א־בעט אוים א קא־עםםאנדענמן־ם־םטעס זי דארף דך שטע־ן אין פארבינדוננ ריט ד קולטו,־עלע אינםטיטוציעם אין ד פארשײרענע לענדעד, זײ זאלן אײסן יםוד סון ױ אפ־ציעלע יד־עות צונויסשטעלן א־יף קארטן א רשירה פון אלע דדוקן אין דעם געגעבענעם לאנד. אזא מין קא־עםפאנרענץ׳ם־םטעם האבן טיר בײם צונויסשטעלן די אינטער- נאציאנאלע ב־בליאנ,־אפיע סאר עקזאקטע װיםנשאסםן. די צענםרא- לע איז ד לאגדאנער קינינלעבע נעזעלשאפט ןו־״ס5 31[ס יעדעם לאנד האט א באזונדער בױרא, װעלכעם רעגיםטױרט ד דארכיקע לימעראטור, דערנאך װערן ױ קא־טן איבערנעשיקם גךץ לאנדאן װאו מיקאנטראלירט זײ נאבאמאל דורך און דערנאך ג״ען זײ צום ־דק אין דעם אסיציעלן קאטאלאנ. ד קארעםפאנדענטן פון דער ײדשער ביבליאג־אס־שער צענטראלע דא־פן זיך םארשטענױקן מיט ױ אםיציעלע רעגיסטריתנגם-אינםט־- טוציעם אדער מ־ט ד ביבליאטעקן, װעלבע באקומען ד סליכטם- עקזעםסלארן און צונויסשטעלן ד רשימות אויסן יסוד סון אט ד א״נע םון ד װיבםיקםטע ס־אנן, װעלכע דער װיםנשאסטלעבער א־נםטיטוכ האט אדיסגעדקמ, איז ױ ג־ינרונכ םון א ביבליאג־א- פ־שער צענטראלע. איר גײטװענדקײט רא־ף מען ניט רע־,דײזן. דער ױננע־ ״דשער װ־םנשאפט איז נ״טיק א ־פעצ־על פא־ איר געשא- פענע־ ב־בליאג־אס־שעד אבא־אט. ד װיבגיקםטע א״דנאיע םון רער צענט־אלע װעט זק צױ .־עניםטדק אלע ררוקן אין ״דש און אלע ד,דקן, װעלכע דנען נונע ״רן אין אנ־ע,־ע שפ־אבן. םון װאנעט אבער װעט ד צענטראלע ־ג־עפן א־.־ע ידעור״? או־ף פדװאטע־ איני- צ־אט־װ קענען מ־ר זיך ניט פא,־לאזן. קײן צ־םעליק־טן טאק ניט רערדאזט װעק. ד א״־בעט ס־ן דע־ צענטראלע דארף אװעקגעשטעלט װעק אױף פעםכע ־בודה. אומעטום םארנעמען זיך מיט דע־ רעג־םט,־א- ציע פון נאנצן דרוק-װעזן ד טלובהשע א־״״אנען, ראם א־ז א״נס ם.ץ ד ר״״פט-צװעקן ם־ן ד א־וי געדםענע: םליבטם-עקזעםפלאק. פדװאג־ע־ פעדאנען, צי אס־לו אינםג״טוציעם קענע ראם נ־ט אויס- פ־ק, נאר ד מ־ובה האט ד מענלעכק״ט רו־בצ־פיין אן אלגעמ״נע רעג־סםדאצ־ע. ד טל־בהשע ,־שימוה דנען אבע־ רױער מאטעדאל, װעלבער רארף באא־בעט װעק דורך םפעציעלע ב־ב־״אגראפישע אינ-