Literarishe bleter · 1925-11-13 · 80 (13.11.1925) · p. Seite 239

239 ליטערארישע כלעטער 30 .זא שםילן. און ראלן, װעלכע דינען םיד נאענש, האב איך ליב, איך לײד׳־מיט מיט ויי, איך לעב זיי איבער. דאן פארנ־עס איך װענן םובליקום, כאטש איך װײמ, או איך שםיל מאק םובליקומ. נאך א פ.־עס־ע.־ע, װק איך שםיל א רא־*ע, דאם איז מ־ד נאענט- א, דאן מארגעם איך ינװ־ן װענן שלאףז גאנצע נעבמ און טעג ב־ן איך ױ ועלבע, װאש א־ן ם־ץ ,־אלע און די א־בערלעבונגען מ־ן מ״ן ראלע לאון םיך ניט אם. א לאנגע צייט בין א־ך אונטערן רושמ םון מיין ראדע און א־ו־ לאנג, װי ױ איבערלעב־נגען זיינען פ.־יש א־ן מיר, קאן איך זיך אין לעבן סון דעם רושש גיט באםױיען. יא, או מישם־לט א לאגנע צייט די זעלבע ראלע - שםילט שו־ן ױ חישין, אבעד ױ ערשטע צ־יט בין איך אינגאנצן מ״ן ראלע. שם־לן א־ז פאר מ־ד ניט א זאך לשמד- א־ך װײם, אז א־ך שם־ל פאר אן עולס. און א־ך ס־ל דעם עולם. דער עולם האט א השםעד. אויף מײן שםיל ^ב״ מ־ר ז״נען אםלאױםמענטן - םארדינטע - אן אײםרורערונג און םא־שטא־קונג םון ד־ א־בערלעב־נגען, סיגיט מ־ר צו ש־ואונג. און דאם שלענטע םא,־האלטן ז־ך אין זאל מצד דאם פובליקום, דאם קולטודלאזע םאדהאלטן זיך - איז םאר מ־ר א שעפל קא־׳ט דאםעד אויף א צעה־צטן קאם. איך זע בזזוש, װען דער עולם לעבט-מ־ט ם־ט מיר - און דאן שם־לט זיך אנדערט. פא־ א לייױקן זאל, א־ן װעלכן סיגעסינען ז־ך א םאר םערזאנען, װעמען מײנע א־בערלעבונגק וײנען נאענט (און דאם ס־ל א־ך שו•;)- שםידט זיך בעסער, װי סאר א םולן זאל א־ננאראנטן. דערםאר קאן טרעםן מען זאל זיך בעםער ם־לן און בעםע־ שםילן אין א קדײן-שטעטל, אויף א קלײן יבינעלע, ב״ א דושנעם זאל - װי אין א גרויםן שי־נעם טעאטער. װײל מענטשן, װאם ם־לן ױ שם־ל- דאס א־ז דער עיקר פון טעאטער. טעאטער איז םארן ע־לם, אזן ױ מיטפימנג סון ע־לש - א שטוים-קראםט םאק אקט־אד. דאם ם־ל איך מ״נע אלע יאק, װאס זײנען געװען יא־ן סון טעאטער-לעבן,- א־ך ס־ל, אז םויל־קום אױ דאס בלוט םון טעאטע־. צ־ כיראלט געקאגט אװעקנײן םון דער נ־נע? נ״ן. ב״ ױ בעסטע באד־נגזנגען װאלט איך ניט סארלאזט ױ ב־נע. א־ך נין צוכ־ל א־יגכערא־צלט אין נינע-לעבן, סיזאל מ־ד אם־לו קזמען א מחשנה װעגן סארלא־ן ױ בינע. א־ך קאן װעלן םארגעגע־ן, ענדעזץ, אבער אװעקװאדפן - דאס א־ז סאר מיד אוממעגלעך. און דאם א־ז;־ט דערםאר, װײל מיד איז ק״נםאל ניט געװען שלעבט בײ טע- אטער <ד. ד- חלילו־. ג־ט, אז א־ך זאל האנן װײניק צ־ות גע׳ ליטן>, דאם איז דערסאר, װײל אן טעאטער שטעל א־ך דך ניט סאד מײן לעבן. אויפגעגומען דורך ב. ט. םאםק או״ף אירע גאסטראלן און ״ארײנגעכאסט א שםיל•׳. כיהאב נעבענקם ױ גאנצע צײט צום טעאטער - צום שם־לן טעאטער. זק לאנג האבן ױך געצויגן ױ 6 יאר, ב־ז א־ך האב װידער געהאט ױ מעגלעכקײט םר־י אױםצומרעטן. איצט שו־ן-אויף שטענ׳ ױק אן איבעדױיט אין 1915 יא־ האב איך אגנערו־בן צו שםילן א־ן דער אםערעטע. פארדואם האב איך אעעהויבן שסילן אין דער אםערעטע? א־ך האב דאן אויף דעד ײדישער נינע גיט כעוען קײן אנדע־ע ם־עסעם, װי תר מאמעס רעסערטואר. נעםער צו שםילן סאר דער םאמק - ד.אב איך זיך ניט סארגעשטעלט. קאםיק האב א־ך נ־ט געװאלט. אױ מ־ר געבליבן אײן ואך - ױ אםערעטע, װא־ איך האב םױי געקאנט שם־לן. ױ ע.־שטע צ״ט בין איך נאך ניט געװק זיכעד צ־ כ׳סארבלײב אן אחט־סטקע. סתם אן א־טיסטקע האב איך ניט געװאלט דץ. נין א־ך - שםילנױק שו־ן אםערעטע - גלײנצײטיק א־ײנגעטדעמן א־ן אוניװערס־טעט אלס ס־ײיע צוהערעױן. אבער נאך א געװ־סער צ־יט האב א־ך זיך דערםולט זיכעד א־יף ױ בינע-בדעטער א־ן כיהאב שזין סארװארסן יעק געדאנק אװעקצוגק םון דעד בינע. איך נ־ן נעװארן שטארק באליבט בײס עולם, מק דעמאלסט־קער בענעפים אױ סאר װאדשע געװען אן אמהע א־נע־אשונג, צוליב דעם גראנדיעזן דערםאלג - אבעד ױ אםערעט־ע האט מ־ך ניט באסרידיקם. איך האב אנגעהויבן צו זוכן סאד זיך א תיקון און געםונען: דער םא׳ דעדנעד אײראםעןשער רעפעדטואר. איך האב זיך אל־ין גענוםק אי׳ ב־ערצוזעצן םיעסעס, אלײן ױ א״נגערעזש־ס־רט און דארט געשםילט ױ דעיסט׳ראלן. דאן זײנק םײנע קינפטלעױשע אמביצ־עס געװים־ער׳ מאסן באס־ירקט געװארן און - איך בין ׳נװין םארבליבן בײ דער דדאמע. אמת - אין װארש־ע האב א־ך, שפילנױק דדאםע, קײנמאל ניט געד,אט אזא דערסאלג, װי א־ן דער אםעױעטע (אין ס־אװינין האנ א־ך דװקא יא געהאט א גתיסן רערסאלג*, אבער דאם האט מיך באין-א־סן ניט באװאויגן װ־דער זיך צו נעמ־ען צו רער אםערעטע. דראמע האט מיך צו זיך געלאקערט ם־ט דער םא־שײדנםארב־ק״ט םון ױ איב־ערלעבונגען - און דאס א־ז דאש שטא־רןםטע, װאס םאר- ב־נהט מיך טיט טעאט־ער. װאס זײנק סאר טיר ראלן? - גאר א םארס, אין װעלכ־ער איך גיס אױץ מײנע איבערלעבונגען. י־עדע ראלע סאס איך צו צו זיך. יעדע העלױן שטעלט זיך םיר סאר, װי איך װאלט זיך גע׳ סונק אין אזא און אזא םיטואצ״ע. און ױערםאד זײנק ראלן, װאם ױנען םיר םרעמד לז־טן כאראקטער, ניט ליב און איך םוז ױ פריינדלעכע פאראדיעם ד יער סון י. אפאט^שו נקעלער הגס דו ביסט א העלד, מ־עגסטו כאן אלץ, װאס א־ך װעל ר־ד היסן. - ״ראד סטא־אטס־אר - האט מ־דכי א־יםנ־עשדיען - װאם כאפוילסמו? - איך באםויל, מ זאלסט תתינה האבן - האט אםאטאשו באםוילן. םרדכ־ן האט אסילו דער שידוך ניט געשמעקט און, אגב, אין פוילישע וועל ד ע ר ט ו מרדכ־ איז גיעשטאנען אין ם־טן ױ םוילישע װעלדער טיט ױנע םארחלומםע או־גן, געקײט שװארצ־ע יאגעדעס, און ניט געװאוסט, װאס צו טאן: צי סאק קק קאצק זינדיקן, צי כאםן א שיקס־ע און לערנען ם־ט איר זוהר, צי גק םיט א סדאצ־עסי־ע סון דער '״מאםק־ע באזקע״, אדער גאר נעםק א ביקס און מאכן אן אויםשטאנד. נאר דא אױ אננ־עקוטק י. אםאטאשו, איס גענומען בײ דער האנט יאץ נעואגט: - מרדכי, םרדביז סון הײנט אן ביםטז םק .העלד״. און