Literarishe bleter · 1925-11-13 · 80 (13.11.1925) · p. Seite 238

80 .■וא ליטערארישע נלעטער 238 ױ־פל ד,אט יעדערער זיך געחקתט און געפלטולט אין די אסאל־קע יאק בײם קאטף פון די םארטייק בנוגע דער רוסי־גוער אג־אר״ ט־אגע װעגן דער נאר־מטער ״אנשטש־נע״, א־ן נעת בושאזאװסקי שילדערם דין העלד ברענאיןז;, װעלכער פ־ד.ט דך נאציען סקעם- ט־ש צו די פויעדשע באגייפן װעגן דער ערד א־ן גל״נצײטיק דאך פא־פאטן לויב-לידער לכבוד דער פויערשער ערד״נעםינשאפט, דער ״אבשטשינע״, קומש די א־בעחעצערין און פירט איבער דעש גאנצן געדאנק און יעדן זין םון דער כאראקטעריסטיק, פא־טייטשנױק די ״אבשטשינע״ <בײ בזשאזאװםקין - ,,גמיגע״) אויף נעזעלשאפט, א־ער אפשד גאר קהל׳ד,... <ז. פו־לישע א־יכגאבע דיט 109; ײױשע- ױט 176>. אגכ האט זי, װי שוין גיט אײן םאלי אין בוך, דורכגעליאזן דעפ װארט ״א־נזע־ע״, װאם פארדױיט װידער דעם געדאנק. א־״פארשטע־נדל׳עך דינען אויך ױ איבערזעצונגען פון א־נ־- קע פוידישע װערטער און באנריפן, און ם׳באק.־מט זיך בל׳ויז קור- יאיז• ״סשאש־סטא״ זעצט זי איבעו־ סטאש־סט, בעת אין ר באשרעפנדע ערטער םון בוך האש דאס װארש אזוי איבעחעצט קײן ביעקל׳ ק גיש און דאם װאו־ט דארף גאד באטײםן .םאלייט־קער״, ״דיפל׳אמאשן״, ״מליוכה-מענער״... <ז. םוילישע א־ישגאבע ױט 9 און 76; ״ױשע- 21 און 126). ״כאמי״ איז בײ דער איבעחעצערין גאר עם-הארציס, עפעס אזא מ־ן פאראײדעל׳וגג... <ז. פויל׳ישע אױסגאבע זײט 155; ״ױשע 247). ״דתגיע צעפאו־סטװא״ הײסט גיט ױ צײט פון דער צאק- ,־עגיחגג, נאר ױ צ־יט םון דער צװײטער אימםעריע אץ םראנקר-ך, ױאס א־ז עפעס גאר אנדערש... <ז. םויל׳ישע אויסגאבע דיט 176, ײױשע-281). נו, און ״זשמוח״ הײסט אויף ײױש זאמ־ט און ניש ״זשמודזש״... <ז. פוילישע אויסגאבע ױט 86; ײױשע — 139). בנדל׳ איז דאם בוך איבעתעזעצט גאר ניט שלעבט, ערטער- װײז אפילו ױער גוט, און ניט כױ ״אחנטערצורײסן״ ױ איבער- זעצונג ױנען דא אננעװיזן או־ף א־ינ־קע פעל׳עק, נאר פארקערט, כר ױ ױגגע א־בעחעצעױן, בײ דעד פול׳ער אנערקענונג םון איר א־בעט פון אונזער ױט, זאל׳ זײן נאך םארזיכשקער און פל׳ײ- ס־קער און דעתרײנן בײ אירע איבערזעצונגען צו דער של׳ימות, או־ף װעליכער מ־ר קענק זיך שװין ערל׳ויבן בײם מצב םון אונזער ײד־־טעד ליטעראשור. עם האט געזאלם הײסן <צול־ב א״גנט־ם'רעכט>, אז ױ אוים- גאבע פ־ן שלום-על־כםס ״יאד־ד״ א־ן א״דאםע, אז אש די א־יסנאבע טא־ ניט עקסםארט־רט װעק, געק־יפט און םא,־קויםט װעק א־ן אמעױקע א. אז. װ. 6 דאס וײער א־גטעױעסאנטע א־ן םערקױע־ד־ק א־־פר־כשיקע ,װעדק םזן סטאנ־סלאװ בזשאזאװסק־ ״פלאמ־עג־ע״, װאס א־ז אגנעשטעקט פ־ן דעד גרויםעד רעױאלוצ־אנערער עפאבע, װעלכע ם באשױיבט, א־ז נ־ט לאנג ע־ש״נק אין פאדלאנ פון ש. ־אששקאױסק־ <װאדש־ע, ב192) א־בעהעצש פון פויליש אויף ײדיש פ־ן נחמה עפשטײן. צו דער פלײס־קעד איבעהעצ־ננ םון ױ ״םלאםען״ דארםן מ־ר צונק מ־ט גדעסערע פאדעחנגען, װי צו ױ געװײנלעכע פאבױצ־רטע ..:אארבעטוננען״ און ״איבעחעצונגען״ פון ױ .ראםאן״-םא־לאנן. א־ן אלנעטיינעש א־ז דאש גרו־שע װע,־ק <אין דעד ״דישער אויסגאבע - צלײ בענדער, צוזאמען 753 ױטן:) א־בעחעצש נע- װיכנהאפט און ם־ש גחיס ההמדד,, אבער םיהאבן זיך דאך םא־- ננבעט א ױי שטארקע פעלעק, װאס םען מוז פא־ױכטן. ערשמנס, זײנען א־ן דער ײױשע־ איבע־זעצוננ דורכגעלאזן גאנ- צע זאצ;, אפ־לו צו עטלעכע ם־ט אמאל, אמה שװעױע צוס אי- בעחעק, אבער זײער כאראקטעױסטישע פא־ן װערק <װי, לםשל, ד־ עטלעכע זאק, װעלכע הײבן זיך אן אין םויל״שץ א־ינ־גאל: ״איבעד מײן בעש א־ז נעהאננק״, ױש 37 פון ערשטן באנד, צװ״טע או־פלאגע, פון פאו־לאנ בעדנא־ד פאלאניעצקי א־ן לװאױ און װארשע 1921 א־ן האבן געדאדפט ױן א־ן דער ײדישער א־יסנאבע א־ן עדשטן באנד, ױש 69>, שו־ן ג־ט רײדנױק װעגן א־ינצלנע װערטער, ױאס װעק חרכנעלאון גא־ אפט. סיא־ז אויך גיט פא,־שטענ־לעך, למשל, װ־ אױ• האש עם נחמה עפשטײן געקענש איבערזעק ״סמאק״ אויף ״לעםפע־ט״, בעה ־עדעש ק־נד, ,װאש לעתט םויליש, װײס, אז םמאק איז א דראקאן א־ן ניט ק״ן לעמםעדש?! <ז. פוילישע א־יסגאבע, ז״ש 43; ײױשע, זײט 77). א־בעחעצנױק אזו־ דעם װארט, װעק אראנק דע־ א־בערזעצעױן מ־טאמאל 'םא־שװאונק אזוי םיל םאנשאשטישע מעש־־ת און סקא־- באװע לענענדעש! נאך עתער א־ז מ־ט ה־שטארישע א־ן עקאנאם־שע או־סדדוקן פון יענער עפאכע. יידישע ארטיםטןוועגן זין * 3. אידא קאמינסקא טורנע א־בער חסלאנד, האב א־ך שוק אויך געהאש גלענצנױקע ,־עצענױעס איך געדענק ניט קלאד, װען איז געװען מײן ע־ששער אויפטױט. כינעדענק נא־, אז כיהאב געשםילט אין חד םינסקים ״מוטער״ <ױ ע־ששע א־יפםיחננ אין װא־שע), אז כ׳האב געהאש א שטארקן ראםםע-ם־בער, אז כיהאב געשםילט. אזוי האב איך ר יא־ צײט אפגעשםילט מײנע קינד־ער-ראלן. און שװעו־ איז מיר געװען זיך אװעקצוױיםן םון שפילן - אבער כיהאב געםוזט: בעת איך בין געװק אין ג־טנאזיע, האש מען םיר פארבאטן אויפצוטדעשן. האב א־ך זיך יעדעש יאר חרכגעמאטע־ט די לערן-צײט, און אויף ױ סעױען נין איך סיטגעפארן מיט דער װי אזו־ בין א־ך געװאק אן א־ט־שטין? װאס האש מ־ך גע- שטויסן דערצו? - אזעלכע פ־אנן קוםען ם־ר אױם מאדנע. בײ מיר אלק האש זיך קײנםאל ניש געששעלט ױ פ־אנע: ״װאס װעל איך װעק?״ פאו־ ם־ד איז עס געװען א זעלבםטםא־ששענדלעכקײש, אז כיװעל זק אן א־טיסטין. ס׳קומש מ־ר א־יס א ב־סל ס־מבאליש: ניט נא־ שאטע-םאםע ױנק געװען אקט־אק, נאד כיבין אפילו געבויק געװאק אין א טעאטער-האטעל - ״שעאט־אלנא־א נאסמינ־צא״ <אין אדעס). מײנע ק־נדעד-יארן ױנען אדורך ארוש ט־נאשער. פ־ן אנהײב- אלפ פ־צל קינד, שםעשער שוין - אלס ״ארשיסמקע״. םון םײן 4-טן לעבנס-יא־ אן האב איך שוין געשפילט. א־ך ב־ן געװען א שטעק צװישן ױ קינדעד-ראליסטן און בעת דער םאמעש באדימטן