Literarishe bleter · 1925-11-13 · 80 (13.11.1925) · p. Seite 235

235 לימערארישע בלעטער 90 .זא טיט איר צד רייק װעגן א תכלית א.־ן םיש גוטן. זי א־ז געװעזן אװי ר־ד םוגם יעצט־קן שלאםן, אז ד האט נ־ט געקאנט א־ינשטײן אויף ד פ־ט, אװעקנעםאלן א־־םן אײזערנעט נעטל א־ן א ז־םץ געטאן. - שוין געהעדט, װאט דא האט ז־ך געטאן? - האט ז־ געזאגט האלב-גךעכצנד־ק. - הע? - געהערט. - נר, װאט־זשע זאגשטו? - װאט זאל א־ך דען זאגן? — - האםט שוין גארנ־ט, װאט צו זאנן?! - - נק. ביגײ ם״׳וױ׳שײ אװעק םון שטונ - האט ױ טאנ׳ טער געזאגט. ז־ ביוױל םאק ע־געץ אדנעטן... ד א־ז געשטאנען נ״ט געעםנטן שענקל, געבי־זשעט קאלטע, נעבטיקע קא־טאםלעט, הו־ך געשלונגען א־ן ק־־כי־יעך א־יטגעבױ־-ן א־ר ברײטן, תמװאטן רוקן צו דער םאמען, ג־ײט צו נעמען א ק־אם. ױ מאםע האט ז־ך א־יםגעהו־בן ם־ן בעטל, א־ן דער י־ן-השמש־ד,- ױקער מונקלקײט באטראבט ױ טאכטער ארום׳א־ן-אד־ם: ז־ האט זיך גוט אײנגעקוקט א־ן א־ר בויך, דערזען, אז ױ שױ־עױן האט קײן ל־גנש נ־ט געזאגט און סתט אזוי א־ר א קנ־ם געטאן, א ט־םן, אן׳אטעמױקז קנים א־ן םלײש, א דנעס א־ן א שטעכעױקן, וױ מ־ט א געגד־טער שם־לקע... - נא - האט ד ע־דותױק׳שט־ל םא־קױצט מ־ט די צײן - נא, א-נא... ד םו־ד האט נ־ט געקוױטשעט. זי האט בלו־ז א ב־וס געטא;, מיט צער און םא־װא־גדערונ; א ק־ק געטאן א־יף דעס קלײנעס םאםעלע און גער־נן קזס סלײש םון װײטאג. ױ מאמע דערפאד א־ז ג־ך אר״ן אין דער האלב׳חושבעד שטדנ ז־ך געדדײט א־־ף א״ן א־ט, געבל־בן שט״ן פא־ א־ר מאנס םא־טדעט א־ן דך אײנגעק־קט דעױן זײטיק #א־ן מ־ט א״ן םאױשמודעט או־גל, א זוכנױכם א־ן א נ־ט דע,־קענענד־קם. - מיר האבן גוט דערלעבט דך, ג־שון, - האט ז־ גע- רעװעט צו אים. - הע?... געקױגט, סים נאהאלטענער הנאה א קראץ געטאן אץ גוזיםן, שװעק ש״טל.־ - געקריגט דך? - א קלײגיקײט, כיהאנ נאלײױקט א־ר הטעןז - האט ױ שרײעױן נעזאגט. זי א־ז עםעס דאס םאל א־עאנצן ח״ק געװעזן, ד־ שרײעױן, גא־נימ גערעדט, געםתזשעט םיט ד א־־גן א־ן געשמײכלט צע׳ מ־שט און םיט םא־א״םגעזעענער נקמזצ ד האט געקלעדט װעגן דעם, װאם ד האט דך געגרייט צו זאגן, מורא געהאט, אז דאס װעט ױן צו םיל און סוף׳נל-סוף עס ארױסנעזאגט. - הערט נאר א״ס - האט ד צ־טעריק׳ג־ך אן עםן נעטאן ױ טיר, גרײט צו אנטלו־םן - אז אײעד טעכטעדל װעט קומען - גימ א־ר א קוק אויםן בו־ך... זי א־ז ג־ך אה־ם, געװ־גט דעס םעוברתױקן זאק אץ גע׳ לאכט אומנאט־רלעך, אםגעהאקט. ד קלײנע ײדענע מ־טן שװעק שײטל האט דערשראקן נאכגעקוקט א־ר, עםעס געמאכט ם־ט ױ ל־םן, געװאלט עפעס א ואג מאן דער אלמנה און אהים. - א מכוזהניצע אט־די שױיערן - האט ז־ געזאגט מ־ט א צוגעױשעט רךל צו זיך אלײן שוין ה־נטער דער טיר שטײענדיק. - דאס טוט םען ג־שט, דאב.. הטע איז אהײםגעקםען םארנאכט. ז־ א־ז שו־ן א־יםן װעג געװאר געװארן, אז ױ שרײעױן האט ז־ך געק־־גט ם־ט א־ר מאמען א־ן יעצט אױין א־ן שטוב שמ־ל און םיט דער הכנעה פון דערװאקסענע ױדערשםעניקע ק־גדער, װאס ז״נען גענ״ט צו נעמען נײ ארעמע עלטעק. ד האט זיך אוםגעדױיט א־ן ק־ך, געזוכט אין די טעם, געגעסן, װאם םיאיז א־ר געק־םען אין דער האנט א־ײן א־ן גע׳ קײט טעםם און מיט נד.םהשן אםעטיט, ױ מאמע, װאס א־ז ביז יעצט געשלאסן א־ן אנטאן או־םן בעט, האט געעםנט םאמעלעך ױ או־גן, זיך צוגעהערט, װי ױ טאכטעד םארעט ז־ך אדוס א־ן ק־ך און געהאט באשלאסן נים אנצ־מאכן יעצט ק״ן געװאלק, ד שונאים אױף צו-להכע־וב אן נוח, אן כעס א־ז זי אדאם םון גע- לעגער, ארײגגעטשאםעט צו דער טאכטער אין ק־ך, געגדײט ז־ך בלעטערנדיק קורצע באםערקונגען משה שאליט/װילנע גענת א־ז פאראן אץ א העירע־שן נתב-יד און אױ צוס ערשטן מאל אםגעדהקט געװאק או־ף םויליש םון דעס באװא־סטן שד־םט׳ שטעלער קראשעװסקי אין דץ דױי׳בענדיקע־ געש־כטע ס־ן װ־לנע און םון דא־ט א־בערזעצט א־ן הסיש און געדהקט א־ן דעד ״יעװרעא־- סקא־א נ־בל־אטעקא, באנד 111, םעטעדבו,־ג 1873, העב־ע;ש א־ז ערשינען ױ מעשה גר׳צדק אין יאר 1862 אין יאהאנעסבודג, א־ן דהס׳אםר־קע״. ױ דאזיקע עטלעכע שודות, װאס דארפן זײן, אזױ צו זאגן, ד־ גאנצע בינליאגראפ־ע םון דער םעשו־, גר צדק, ױנען םול מ־ט א־מם־נקטלעכקײטן, טעותן און גױיזן, אפטמאל םש־ט א־םםארשטעגד- י.עכע• ױ מעשה גר׳צדק אױ פאראן אין א ױי כתכ-ידן נײ םױװאטע פערזאנען און ניבליאטעקן. װי חד מאג־ד ש־־יבט א־ן דעד ״יעװ- רעיסקא־א עגציקלאםעױא״ גנאגד 1י\, זי 430), געפינט ז־ך נײ מ־ר האבן אנגעהויבן ױ ״קורצע באםעתןו־נגען״ אמאל אין דער .ב־כעד-װעדט״ 1020, נומ׳ 1-י> און װ־לן זײ דא םיק װײטער. װי א־ן דער ״ביכער-װעלט״, פרעטענױק נ־ט ױ באםעדקונגען או־ך דא אויף קק שוס םיסטעם, - ױ שװימען אהיף םון זיך אדק, בלעטע,־גדיק ביכער און זשורנאלן, צ־־טונגען און דדוקזאכן. ױ ״כאישײדענע קוױאזן, גרייזן, חסױס און טעותן״ ױנען ױער פ־ל. מ־ר װעלן נעמען דער עיקר ױ, װאס ד.אבן א גרעםעק, אלגעמיינעם א־נטערעס אץ װעלן ױ דא םון צײט צו צייט םאר׳ צײכענען. 1 פראפ. ר־ר מ. באלאבאן האט א־ן נ. 68 ״הײגט״(20 טערץ 1925> אנגעהו־בן צו דדוקן א סעריע א־טיקלען װעגן דעס ,.גר צדק אין ״דגטוס*. און אמ שױינמ דאו־ט דער געערטער פראפעסאר: ״די לע-