Literarishe bleter · 1925-11-13 · 80 (13.11.1925) · p. Seite 232

30 .ה/ל 1 ליטערארישע בלעטער 131 זיינען עדטםנס זייער קאמםל׳יצירט און טיילן זיך א״נע םון ױ אנ- דערע אפט אם נאד דורך קױם׳יאמע־קכארע שמריכן און צ־ױיטנס- װאם סיא־ז:אך מיל׳ װינסיקער-אנטשפרעכן די קלאנגען בייב אנ־וםן רי ד• צײנענונג אנ׳ט ניט דעם קלאנג םון די באצײננפע װערטער א־ן דער יטם־אך. נ׳א־ז אגט־טטאגק א געדאנק ד• ד־אגראמען א־גגאגצן אפצו- יטאפן און או־ף זײעד םי׳אץ אײנצוםירן א קל׳אנגען-־טר־פט, אן א־־,־אפע־שן שד־םט. צ־ױי מעמ־ם זײנען אבער געװען קעגן אזא ם־ן ,־־*־פא־נ: ע־שמנס די אוממעגל־עכקײט װידעדצוגעבן די כינעז־שע קלאננען דורך דעו־ פארמ־טלונג ם־ן ד־ א־־ראםע־שע אותױת א.־ן, צװײטנס, די פם־כאלאג־שע שװעריקײטן או־פצונעבן אזא א״גנארט, װאם האט ה־נ- טער זיך אזא לאנגע געשיכטלענע חזקה. אדע םרוװן צו םאריײטן דעם כינעזישן א״ב םיט א א״ראפעושן, װי, למשל, אין די צײטונגען און צ־יטשריפטן, װאם האבן אנגעד,ו־ין צ־ ערשי־גען או־ף אזא אופן, האבן ז־ך געמו־ט אפשטעלן נאך ־זדש־ם-לאנגע באמ־ונגען. מעד דערפאדג האט געהאט דער םרוװ צו שאפן אן אײגענעם נ־נעזישן קדאעען-א״ג מיהאט אויכגעטײלט םון ד־ אדטע ד־אגראמען וווא4>י~־י־,*^ ־ זוויזוווז ם^וכדז״איניױפרסיטעם 1וין ד.אגק$נן ם״ה גזז <ױ אײנפאנםטע צײנעגונגען םון נאנצן קאמםלעקס). יעדער םון ד־ דיןזיקע אויםגעט״לפע אוהױת װעדמ ארײנגעשטעלט א־ן א קװאדראט, ױ פירעקן פון װעלכן ױנען ׳צו באצײכענען ד־ ם־ר פא־שײדענע שםראך-א־נטאנירונגען מיט דער ה־לף םון פונקטוא- צ־עס. מיט דער הילף פון ױ 32 אותױת און זײערע טאן-ם־נקטואצ״ענ איז מעגלעך אויסצולערנען לײענען ױ יעניקע, װעלנע קענען אפיײ־ ניט דעם אלטן ױאגראמען-שדיסט. דאס בילדונגם-מיניםטערױם פורט איצט דאס דאזיקע שױפט דורך א־ן גאנזק לאנד. מיגלוייט אזוי ארום גאד אין ג־כן צו םאכז כינע אײנשפראכיק און צו פאו־בײטן ױ פא־שײדענע ד־אלעקטן מיט א״ן אײנהײטלעכער מלוכה-שםראך. בײ דער אפשאצ־נג םון רער װיכטיקײט, װאם ד־ יאשדיבענע רעפאו־מען האבן, מוז דער לעזער נעמען א־ן אכט ױ אײגנארסיקײטז אין כינעזישן לעבן. ױנג-כינע אױ ערשט ם״ה 14 יא־ אלט, ד א־בעט אבער מיט אלע אנשטרענגונגען און םיטלען אויף איר נײענ אויפבוי. ס־איז אלנםאלס שוין אויף שטענױק אםגעשלאםן דער קא פיטל םון דעד אלט-כ־נע, פון יענער כינע, װאם איז געװק אפגער־נן פון דעד נתיסער װעלט. םיקומט אן א נײע צײט, װען אין כינע װערט צוזאמענגעשמידט ױ מעכטיקע קײט פון מזרח- און- מערנ-אידעאיז. ױ אלמ<ינע האט דער גרויםער װעלט א סך געגעבן, ד• ױנג-כיגע װעט דעד װעלט נאך א סך גע3ן פא־ א־ם םארגעלײענט װעדן. (.ױעגן דעם, אז דער פויער זאל אלײן ־ײע־נען דאס שױםט-האט קײן ױ־ד נ־ט געקענט זײןיי. היבף גאך דער ױעװאלוציע האט די רעגידונג ארויסנעגעבן א געזעץ אײנצופ־ק שול-צװאנג. דער געזע־ן האט אנע־ קײן ממשוה- ױקן װערט גימ געד,אט, װאדעם װי אזו־ זאל מען א־ן ױ געצײ־לטע ש־־-־א־ן קענק אויםלערנען ױ הלםיױם לײענען און נאך סעד־. פארשטײן ױ קלאניש-כינעזישע טעקםטןז גלײכצ״טיק איז געװאקםן-און װאקםט אן או־פהעד או־ך א־צט- דעד דראנג פון ד־ מאםן צו בילדונג. םען האט געםוזט אוגטערנעמען עפעם ראד־קאלעס, מ׳האט גע- מוזט ױרכפ־ק אגרינדלענע ,־עםאדם אין כיגעז־שן אלף-ביה א־ן א־ן אײט-נ־נע־ז־שן שד־םט-סט־ל, בד־ מעגלעך צ־ מאנן ױ באהעפטונג פון פא־ק צ־ דץ קולטוד. דעם ע,־שטן פר־װ או־ף דעם געביט האט ה־נף נאך דעד דע- ײאלוצ־ע געמאכט דר. לעאנג טשי כאא. עד האט אנגעהויבן א־ױ־סצוגעבן א צײטונג: ״דאם נײע פאלק״, װאו ױ שפ־א־ א־ז געװק ניט ױ אלטע ביכעד-שפ־אך, נאר ױ געװײנלענע םאלקנ- שםראך. דעד דאז־קער פדױו א־ז אויפגענומען געװאק ט־ט גרױס באפ־״ד־קונג און האט געהאט א גת־סן ע־פאלג. : ז■ ־. איכיננם״שיל :״ ריזר פעיאנאגישתי־ אפטײלינג פין יפהיגער איניױערםייסזם א־ן ז־בעטן יא־ נאך דעד דעװאלוציע ט־עפן מיד שו־ן אלם פ־דער או־ף דעם גײעם װעג פון דאדיקאלעד שםראך- און סטיל- רעפארם דעם פ־לאםאםיע-פראפעםאד םון םעקינעד אוניװערםיטעט, הו ם־. עד פארםאםט לעתביכער אין דעד אוםגאנגס-שפראך און זעצט דורך, אז דער פעק־נער אוניװערם־טעט זאל װעדן דעד םלא־ן פאר עקםפעױטענטן אץ דעם זעלביקן גײםט <םון םארנײטן ד־ אלטע ביכער-שםראך מימ דעד לעבעױקעד א־מגאנגם-שפדאך) ב״ אלע װיסנשאפטלעכע ױםצ־פלינען. סיפארשטײט זיך, אז ניט ל־נט איז עם נעלונגק תרכצופיק. ױ אלע פרוװן האבן זיך כםדד אנגעשטויםן אויף א העפטיקן װידער- שטאגד םצד די קאנסעתואטיװע קױיזן. און ־אך איז ד־ זאך גע- קתינט געװאו־ן מ־ט ױעדפאדג: איצט םארמאגן מיר שוין אין נינע א ,־ײ פאלקםשולן און אפילו אוניװערם־טעטן, װא־ ױ העדשנױקע שםױאך א־ז ױ פאלקם-שםראך. ױ םאלקם-שפ־אך איז שוין איצט געװארן או־ך ױ שפראך םון דער נײעד ליטעראטור, םון פאעזיע און דדאמע. דאם פאלק קאן זיך איצט שוין אקטיװ באטײליקן א־־ך א־ן פאלט־שן לעבן, װײל דאס תב צי־טונגען זײנען געדתקט א־ן דע־ פאלקס־שפ־אך. אפילו ױ קלאם־שע װערק םון דעד אלט- נינעזישעד עט־ק און ם־לאםאפיע ,װעק שו־ן איצט אין זײערע נײע אויםדאגעם איבעדגעזעצט און אתיםגעגעבן אין דער פאלקס-שפדאך. םא־ז אויך תרנגעפירט געװאק א רעםא־ם פון אלט-נינעזישץ א״ב. די אלטע אוה־וה-־יאג־אםען האנן צװײערלײ שװעריקײטן: זײ