Literarishe bleter · 1925-11-06 · 79 (6.11.1925) · p. Seite 224

79 .■וא ליטערארישע כרעטער 224 מאלן א שםיל-לעבן, װאו די ריםמיק און די קןןנסםרוקציע םון די געגנשטאנדן שפילם די הויםס־רןילע, העלםס זי זיך ארוים דורך איר םאלערישן חוש, װאס זי םארםןןגס, און דורך דעם ערנססן שםודױם, װןןס זי האס דורכגעםאכס. ניס אלע ״ששילילעבנס״ זײנען םון גלײכן קינסטלערישן װערס. עס בײכנט זיך אוים ״שטיל-לעבן״ נומ. װעלכעס איז פײן אין דער קןןםםןןזיע און אויסגעהאלסן אין א אײדעלן גרא־זילבערנעם סן)[. אויך דןןס בילד ״פאריזער דעכער״ איז א געלונגענע קאםפןןזיציע, זײער גום געלעזן אין דעקאראשיװן זין• אויף דער אויםשםעלוננ געםינען זיך נאך בילדער געשאםן לוים דער מעכאנאיסאקטורא-ריכםונג, אדער גלאט מעכאנישע קאנסטרוקציעס, װעלכע שםעלן פןןר םיס זיך װײניק װאס באדײסנריקס און װי עס װײזט אויס, זײנען זײ געשאסן געװארן נים לױם דער אינערלעכער איבערצײגונג, נןןר םער צו באװײון די געשיקטקײם אויך אין דער ריכסונג. דאס אײגנטלעכע פעלד םון האכערםאן איז די דעקאראסױוע סצענישע דעקןןראציע, סצענישע קאםםױםען און קונסס־כלים (סעפיך), אויף װעלכן געביט זי װעם קענען אין דער צוקונםס אויםסאן אםך שײניי ית?ײגינעלס• ח. אר־אנםאז דדײ יונגע ײדישע מאלער םון רעכמט: י. ב. ריבאק, א. טישלעד (איצט אין רוסלאנדס, בידך אד,רנמאן (איצט א־ן ניו-יארק) די קינססלערין אליציא האכערםאן האס זײער ערנסט גע• לערנס די הויפט׳ריכטונגען, פון װעלכע עס באשסײם די םא״ דערנע דעקאראסיװע קונםט• אזוי פילן מיר אין אײניקע קאס־ טױמען דעם אײנפלוס פון דער יאפאנישער קונסט און אין אנדערע דעם אײנםלוס פון באקסט, גאנטשאראװא און טשעלי• טשעװ. באזונדערס געפעלן פיר ״דער יאפאנישער באלעם״ נום. 1, 2, װאס איז פול פיט באװעסגג און פאלערישקײם. אנדערע קאםסױםען זײנען אויך פײן אין דעקאראטיװן זין, אבער זײנען אםם שװאך געצײכנם, אן באװעגונג. װארשײנלעך איז דאס צײכענען די שװא• כע זײט פון האכערםאנס קונסס. אויםגעצײכנם איז דאס בילד ״פלארענטינערין״, אץ װעלכן די קינסםלערין האט דערגרײכם אין זין פון דעקאיאשיװער מאלערישקײט דאס דואס זי האס געקאנם. די פארבן זײנען בײ האכערמאן פריש, זי אפערירט םיט ברײטע פארבן־פלאכן פיס גרויס געשיקסקײס, האסאניזירנדיק א פארשײדנ־ ארםיקע סקאלע פון פארבן צו אן אלנעמײנעם גרונד־טאן, לםשל, ברױן־גאלד אדער געל־אראנזש. אומעשום װײזט זי ארויס סעכ־ נישע געשיקטקײט, םינעזיע און סובטעלן דעקאראשיװן זין. איך נעם לםשל אבילד ״אדעקאראציע צו םאקבעט״ דער גרונד-סאן איז בראנז־גאלד און אלם קאנסראסם איז אין אזײם צוגעגעבן אפענססערל פון ױלבער־גרינעם פאפיר און עס האס זיך באקו־ מען אםײנע פערספעקסױוע. זײער אפײן בילד איז אױך די דאםע פיס אגיטארע, הגם דער מאםיװ איז גענומען פון עדװארד מאנע. איבערגײענדיק צו דעם קוביזם און קאנססרוקטױויזם פון האכערםאן, םוז םען ערקלערן. אז ניס יעדע קובױירנדיקע קונסט איז קוביזם אין ריכםיקן זין פון װזןרס. קובױם איז א דרײ״דיםענ־ סיאנאלע קונסס, װעלכע שטרעבס צו געבן פלאססישע בולםקײט און איז םים אײן װארש א קאנסטרוקטױוע קונסס. _ דער היפך פון א םאלעריש־דעקאראטיװער קונםס. פון דעם דאזיקן שסאנד־ פונקס קאן םען ניט א פלאך־דעקזךאטיװע קונסס, װעלכע באנוצם זיך םים אגעאפעטרישע ריטפיק, אנרופן קוביזם. האכערםאן׳ װעלכע האט געװיס ערנסט געלעינט דעם קוביזם, װי לםשל לעזשיע, בראק און אנדערע, איז אכער אין איר אײגנטלעכן כא־ ראקטעד פלאך דעקאראטיװ, טעפיך־ארטיק, ארנאמענםאל. אויף אזא אופן דערנענסערט זיך דער ריכםיקער קוביזם צום קלאסיציזם און די קוגסט םון האכערםאן צום גײסש סון דער אריענסאלער קונסס. די קיגסטלערין איז װײניקער עספינדלעך פאר דער םארם, װי פאר דער מאלערײ. אין אוא פאל, װען עם קוםם איר אױם צו ידיעות פון ײדישץ װיםנשאפטלעכן אינסטיטרט ניט אין אײנצאל; ש׳װעדן אויסגעסײ־ט צהאמעננעדעצטע װערטעוס. ח נײע טעדסינק און נעמען דארף מען שאסן, א-יף ודפל עם וײנק ניט געםונק געחארן קיץ םאלקס-װערטער, לױמ ד־ םעםטנעששעלמע •טסראך-נעזעצץ, אוזיעײענדק םון אניעקט. נאר אין א לעצשן סאל דאדף מק אנקוםען צו איבעחעצונגען סון ס־עמדע ־נזס־אכן. ה> בײט יטאפן נײײ טערסינק דארף געליגט װערן אכט אייף דער םינקט׳ לעכקײט און גענױקײט סון אױםדודק, אױף דעש סאנעט־שן װאויל- רלאנג, אױף ױ כאנר־סן-אסאציאציעס םון נײעם ,װא־ט און שס־אך (אויסכײדן, למשל, ״סלאקןי', ״דדאנג״, אאדוס ד אםגעקליבענע אױסהו־וק דאײסן װי ,יוײט מענלעך דן אין ײדיש משסחד,-כילדנ- דק. ־ס פאד יעדן כאגריף װעדן עונדסנעשטעלמ וש־כות סון סי- נאניר-ען, װאס װעק סארטײלט צודשן ד ם־טארנעטער. ד לעצ- טע שטדיכן אונטער דעס לוימ זײער ר״גיע סאס־קסטן אױסח־וק. אוי־ א ױצונג סון אונטעד-קאמיסיע װערמ נאכדעם דעבאטירט ױ פי־יא־^אגישע פעקציע טע־־ם־נאלאכייטע קאכ־יםיע א. גאלאמכ האט צונע־ שטעלס א םדאיעקט פון אן ארבעטס-פלאן פא־ דע־ טעד- ד־נאלאגישער קאמיסיע. דעד פראיעקט טײלט זיך אויף ד־ײ ־זלקיס: 1)נױטגלידער; ׳.־)צילן; 3>ס־־נציפן סון דעדא־נעט. מ־ר כרענגען כל־יז א״נ־קע סד־נצ־פן םון דער א־כעט: א) טעדנרנען, װאס װערן יע- כ־ד־כט כאטש אין אײנצלנע עדטער ה־דכן פאלק האכן ד ככורה לנכ• אלע אנדע,־ע, אויף ,ל־פל ד דנק נאר ניט םרעמד-שס־א- כיק אינגאנצץ. כ> פון צדײ סינאנ־סק האמ ױ כב־,־ה דעד, װאס איז געאגראפי־צ טער ב-א־שסדײט. נ> עס מיזן םעסשגעשטעלט װערן ד־ שפראכלעכע גע־עצץ, .דאס לדמ זײ שאםט דאש םאלד טעדמינק *נעשיע; סץ געװ־קסן - כײ דײטשץ על-ם־-רוב לו־ט ענלעבקײט, כ״ דומן - ל״ט א״ננשאםטן, כײ ײק - כמעט תמיד אין מעו־צאל,