Literarishe bleter · 1925-11-06 · 79 (6.11.1925) · p. Seite 225

225 79 .■וא ל״םערערלשע בלעטער ענדנ־לכױק דאדף נאך אנער.ד שראכע ,לעגן ציזאמענארנעש ־אשלאשן ,דעק םדן ב־ידע א־נשטישוזרעם. שערזאנען, נדאב א־נשערעש־רן זיך מיש דער שעט־כךש £•; דער קאר־ש־ע ,לערן געבעשן צו װענק ױך צו ד״ר מ. וױינר״ך.■ ור*ע, ש־.'םאד״־לאנר,ע 14. יידישע אינטערפונקציע. ד כללים װעגן ־־ אםששעל־ צײכנם זײנען נאך אין ײױש ניט רעגול־רט, אײב נימ רעבענען די, װאם ששעק ױ אינשערםונקציע םתם אן םיםשעם, טראגש יערע״־ער אדיכער א־ן ײױש ױ כללים םון װעלבער עס א־ז אנ־ער שםראך. בבױ אי־םצוגעס־נען א שיטה װאפ אױ אממערםשן צונעםאםש םא־ ־־ױש, ד,אש ר־ ם־לאלאנ־שע סעקציע באשלאםן צ־ װענדן זיך דיש אן אנקעמע צו שפראך-קענעד. עם איז אבער אױך וױבטיק צ־ אר־ענש־רן ז־ך װענן ױ ם־ינציםן, װאם זײנען אננענומען א־ן אנדערע שםראבן. ־זים א בקשד, םוץ דער םעקציע האש ט. גוטסאן <לא־ז> שא־מ־ל־רט ־־ כללים םון א־נטערםונקציע, װאם זײנען אנגענומען אין עננל־ש, ם׳־אנצװז, םו־ליש א־ן ד״שש; דערבי־ איז א־יך נאד־־ש ד־ םראגע. צ״ איז פאר ײדיש מער צונעםאשט דער ענגליש ם־אנצ־־ו־שעד א־עד דער ד״טש-םױליש-רדםישע־ נוםח. ש. גוטמאנ־ מע־מא אנ־וש ,זעט מסהמא םובליקןרמ ,דערן א־ן דעש ..א־נםא־מי־-ילאש״ םון דעם אר׳ נאנ־זיר-קאםיטעט. םעדאגאגישע םעקציע חי-טע ל. קאנעל (ביאליםטאק) האט צ־נע־ש־קש םאלננדקן ם־איעקט: ״צו דער םסיכא-םעדאגאנ־שער ארכעט םון װיםנ- שאםטלעכן א־נםשיטוש. אליגער״נער םר־נצים. ד גא.צע ארבעט םליםש אתים שון די םעדאגאג־שע באדערםענישן, א,־ צ־ל איז נ־ש ק״ן שעאױעשישער, נזג־ א ם־אקטישער אוש־ל־טארער. ד־ םעדאגאג־שע םאדע- רונגען תקן א־״ם םראבלעמען, נאשטימען דעם צי־ םון דער א־בעש. ױ װישנשאםשלעכע מעטאדן זײנען דער װעג, תרך װעלכן רע־ ציל װערט דע,־נ,־~בש. א. םדאבלעמען םון דער םיזישע־ און ג״םשי׳ קער אנמװיקלונג פון ײדישן קינד. א> דער םיזישער צושטאנר: 1> נאדשאלע אנשװיקל־נג. נ־> םפעציעלע םאשאלאגיע םון ײדישץ ק־נד. ב> דער ג״םט־קער מצב: 1> פא־ש־עען א־בע־ םאר שול עלטער: א> אנטװיקלזינג פון דער שפראך. כ> שם־־1;. נ> םאנ- טאזיע. ד> צײכענען. 2> םארשזננען איבער שול-קינר: א> אנט- ודקלונג םון באװנדערע גײםט־קע םעיקײטן: אויםמערק־אמקײט, בא- אנאבםונג, זברון, דענקפעיק״ש, םאנשאױע. ב> אנטװיקלוננ םון דער שםראך און טץ ק־־ז םון םא־שטעלונגען. :> ק־נדער• שאםונגען: מעשױר., דידער, ק־נרעד-זשורנאלן. ד> שםילן. 3> פארשונג םון ־וננמלעבן. א> ױגנשלעכע עדאט־ק. ס שאצ־אלע געםילן םון דעד ױגנט סא־א־יגען, ױגנש-ארגאנ־זאצ־עש>. ג> א־ישםארשונג פון םעןלךםן אין צדזזמוענדאנג מיש דער באתםש-באדאש־נג. מעטאדישע באמעדקונגען צוש םונקש א. נ~ איע אויסגערעםנטע א״םםארשװנבען דא־ף ױרבגעםירש װערן א םאתדי־ך צודשן ״ױשע ק־נדער פון םארש״דענע שאצ־אלע ש־בשן םון א״ן ז״ט, צװ־שץ ״ױשע קינדעד און די קינדער םון ד־ שכנותױקע פעלהער ם־ן דער אנ־ערער. נא־ הירך אזא םאראלעײ קאנען םעשט־ געשטעלט ,זעוץ ױ םםעצ־םישע נאצ־אנא״ע שטױבן ם־ן ״־ישץ קינד א־ן ױ װירקךנג םון סאצװמלע כאױנגונגען. ג אלגעמײנע אינטעלינענ׳ן-םארשונגען םון ײדישן קינד. םראגע, דער אױםדדו־ק װערט םעסשגעששעלש לויש א ױב דעות און װערט דאן איבע־געגעכן רעי פילאלאג־שע־ שעקצ־ע פיץ װ־םנשאםש- לעבן אינםמיטוט. נאך דעד באששעמיקןנג םון דע־ םעקציע װע־ש ער אבליגאטאדש. =*= דעם \.3<.- איז םארגעק־סען א־ן װילנע ױ עדשטע זיצוגג פון דער טערםינאלאגישער קאםיסיע. ױ זיצונג האט אנגעג־מיען דעם ארבעטם-םלאן םון א. גאלאמב סאר א באױם, אי- בערלאזנדק ד באשטישונג םון די ם־טים םא־ רער םראקש־ק. עש איז באשלאשן געװאדן, אז ד ארנעט דארף געםירט װערן גלײכ- צײטיק אין עשלעכע דכטונגען. ערשטנם, ,װעט אתישגעלאזן װערן א װענתנג צו קאו־עםםאנדענשן בכל תםוצות ישראל - א־בערהו־םש זײנען ,יױבמיק צו קאדעםםאנדיענשן אין ױ אײנגעפונ־עװעםע ײדישע שמעטלעך-װעגן אז־םקלײבן דעם מאםעױאל, װאם ג־ט אום ■א־ן םאלק דא גײט װענן כעל-סלאםישע טערטינען, װעגן נעמען ם־ן קףיטעכצער און גױאזן, װעגן קצנישע װערטעד אאז װ צװײטנם, דארף ס־םטעמאם־ש אויםגעזוכמ װעק דער םאם־קע־ שפראך-מא- מעריאל םון דער ליטעראטור, םון דער נײערער א־ן עלטע־ער. דױטנם אבער, ארן דאס איד א זאך װאם קאן נימ אםגעלײגם װערן, דארף מען אנהײנן םון דער אנדערער זײט: *מען דא־ף םאר יעטװידער םעלד םון .ל־םנשאםש אױםשטעלן א־ן עםעם א גױגש-שם־אך א רש־רה פ>־ן דעױדעראגץ, בױ פעםטצוששעלן, װאם ם־ר האבן א.־ן ,װאם אונז םעלפ. עם ז־גען געשאםן געםארן ט־ב-קאר־ם־עש םא־ טענגיק, פ־ז־ק און כעם־ע, מאטעטאט־ק און אדט־אנאמ־ע, נאטור א,ין רעדיצ־ן, געאנראםוע, שםראך און ליטעראםז־. דער רוסטער םון ױ קארשעש םא־ ױ דעז־דע־אשן א־ז שו־ן אייםגעאדבעט, און א־ן דער ערששעד נאװעמבער-װאך װעלן שזין א־בעשן אלע סוב-קאמ־שיעש. עש א־ז געבל־בן בהטבפ, אז ױ קא- מיס־ע װעט ניש נאר זוכן נײע טערט־נען, :א־ אז־ך ,־עװ־ױק אזן אםשאצן ױ טעדסינאלאניע װאס איז איצש אנגענזמען. ביבליאגראפיםו* קאטיםיע. אין משך םון װאך אי,׳ גע- םירט געװאוץ ױ םראבע-רעגיסשראצ״ע םון דער ײד־שער םרעסע. ך־ אױפגעקליבענע קארטלעך װעלן ױנען דעד נאענשסטער זיצוננ םון דעד קאמיסיע םאר א נאױם צו םארענטםעק די םראגן װעגן דעס, צי דאדף רעגיסטררט ,װעק אזיך דער סיבליציםטישער רא- טעריאל סין רעד טאג-םרעסע. ־*= ױ װארשעװער געזעלשאםט ״ס־־נ־ פ־ן דעש העב־ע שן איניװערסיטעט״ ־,אט לויט אונזער בקשד, א נפא־ר־־ט א־נז װעגן ר םרינצ־פן, װעלכע זײנען אנגענופען ב״ש קאשאלאג־זיק ױ בי- בער אין דעם יתשלימער אוני,װע,־םיםעט. =*= ױ ״םאנטש־נא-געזעלשאםש םון םױ־נר םץ ײױשן ביך״, א־ן בערדן, האט ױך געװענדש צום אתאניז־ר- קאר־שעש ם־ש א נקשה צו א־נפארמיק זי ,װענן ר םלענער א־ן א־־םטוען םון דער ביבליאגראםישער צענטדאלע. ם$לקל$רישט־שע קאםיםיע. ד ערשטע ז־צװב םון דער קאסיםיע איז פא־געקומען אין װילנע דעם 27-שן אקשאבער. עס ז״נען א־זמגערעדם געװאק ױ םראנן םון דעם א־בעשס-נעביט, םון פארבינחנגען טוט פארשײדענע לעגדע־ און שטעט, װעגן סימהעל- םער אױף ױ ערטער. צו ד זאסלער װעק סינאנדעתעשיקט װערן גענויע א־גםמ־קציעס אזץ אן אלנעמ־ינע כאראקטעױםטיק םון ױ געביטן, אויף װעלנע עם דארף געא־נעש װעק: חדצדעס װעלן אנער אויך םיםטעטאמ־ש ארו־בגעלאזן װערן בס־טױתױקע םרעג- ב״גנם םאר באשטיסשע געביטן. לויטן םאדשלאג סץ דעם א־גאנ־זיר-קאסישעש דארף ױ קא׳ מיסיע ארנעטן זװזאמען טיפ דעד וױלנער ה־םטא־יש-עשגאגראסישער געזעלשאסש אונםעק נאםען: םאלקיאױםטיש■* קאמיס־ע םון דעד ה״ע געזעלשאסש און סץ דעם ״דישן װיםנשאםטלעכן אינםטיטוש.