Literarishe bleter · 1925-11-06 · 79 (6.11.1925) · p. Seite 219

119 ליטערארישע בלעטער 79 .זא םא־ דער םרוי, דעד הייליקער מוטע־. דאמ לאנד .יואוה־ן די ״נגליעך דינען פא,־שיקט געדא־ן װערט אנגע־וםן <ם-נםטערדא:לאנדי. ד• נע- םאד *־ן ״ם־נםטעדמאנלאנד״ א־ז צייטוױיל־ק אויבגעםיטן געװאץ. אכעד םון רעםאלט אן דענגט זי װי דעד שװעדד םון דאטאקלעט אינער דער םדױען-םל׳־כה. און צװישן די ה־יל׳־קע םוטערש האט זיך װי א שא־-־ן אדוםגע- ה־ייט םאאן, האלנגאט, האליםענטש, ,רעםען םא־ז גענענן געװא־ן דאט רענט צו נל״נן אין ,.פוטערלאנד־. קיינעד האט זיך א־־ף א־ש נ־ט א־םגעק־קט א־ן ער פלי־ענט ז־ך נ־ט שטערן טאן, ,דאט א־ט האט זיך געגלדטט. ער םלענט םאדפא־׳ן װערן א־יף גאנצע טעג אן ראנדעדן א־בעד ױ נע,־ג א־ן טאלן םון א־נ־ל1. ם־ן צייט צו צ־יט פליעגט ער פאדנרעגגען א־ן ״ם־נטטע־םאנליאנדי, װאו עד א־ז געװען דער םאקט־שער ם־ר־עד. א־ן דעד צייט, װען די םרד־ען האנן םא־נדאבם א־ן װאו־לטאג, ,יױיל׳ ד דייכטיםע־ ם־ן דעט א־נ־לי הא:ן געקלעקט פא־ אליעטען א־ן נאם,־ייט זיי םון ארנעט, האט זיך א־ן ״פ־נטטעדםאנלאנד־ געשאםן א נייע ליעננ־-אדדענ־נג: ״ד־ א־- נעט-םלוכד,״. אונטער דער אנםירונג ם־ן םאאן, װעםען ױ ־ונגע נ־ודיט האנן נעהפן ״סאטער״ װערן אױטגעםידט םא־שיידענע ארנע־טן. ד ױנגעל־ט א־נן ז־ך א־ן פארשיידענע מל׳אנוה און אדנעג־ן טאג א־ן נאנט. א־ן אין ז־י־ער הארצן א־ז מ־ט יעדן טאג געװאקטן א שרעקלענע שנאה צ־ דער םוד־ען-טל־נה, װעלנע האט זײ ארו־נגעשטו־טן םון לענן און ניט דע,־ל*אזט נאםר־רקן זײערע טעקט־עלע נא־ע־םענ־שן. און נשעת ױ םהיען האבן הלק פא־נ־אנט ױער צײט א־ן אם־לו נ־ט געהאט ױ ם־נדטטע אנ־נג װעגן דער מאנט םון נײעט שונא, איז א־ן ״ם־נטנזעג־טאנלאנדי׳ געשם־דט געװארן ד־ םאנט, װאט האט געזאלט דערל׳אגגען דעט כויט־קליאם דע־ םה־ע;-ם1ונה. אין דער טאג א־ז געקוםען. א דעלעגאצ־ע ם־ן ױנגע, ק־עם- פיקע רענער האט דך פאדגעשטעלט סארן ואט פון ד־ ה״ליקע לדמערט מיט דער פאדעהנג, אז םען זאל זײ צוליאזן צוט ״ױט-טונ פ־ן די ױנגע כלות״. דער םדו־ען־ראט האט זיך א לאנגע צײט געװאטלט. אנער צוט םוף האט געז־גט ױ עקטטע קרגט-םא־טײ, װעלכע האט פא־ קק שװט םרײז נ־ט גע־װאלט נײן א־־ף ק״ן הנהות ליגנ־ ױ דענער־שדנא־ם. ױ ב־טע םון דער דערעגאצ־ע אױ אםגע- װארםן געװארן. דאט האט נעדנט אלט ם־גנאל צ־ט א־־פש־טאנ־. א םהנה ױנגע-לךעםטיקע מענעד הא־ן זיך א־ײננעהטן ט־ט געװאלד א־ן ״םוטעדלאנד״ און געװארםן ז־ך װ־ נ־ר־קע ח־ות א־־ף ױ ױנגע א־ן שײנע עדדשע מעבטעד, װעלכע באגעגעגען זײ ד־ט ױנל-אויכ- נעשרײען און אויטגעשפרײטע א־עםט. ױ גאגצע נענ״דע םון דעד פרו־ען־דלוכה װעדט צעשטעדט א־ן טשך סון אײנ־קע שעה. אל׳־ן װע־ט פא־נ־כטעט א־ן צעהאקט דודך ױ םארש־כ־רטע זגער. און הויך א־נעק םאלאץ םון דער ם־עז־דענט־ן פ״אטערט א־־ף ד־ ם־זן ״ס־נטטעדםאנלאנד״, אויף ,װעליכער עט איז או־נגעקױצט ד;*ה װא־ט ״םאן״ ז אויף דער אר־ענע פון דער געשיכטע ט־עט אדו־ט דער זיגריכער ראן, ער דקטידט א־צט ױ געזעצן םון לעבן. א נ״ע ױעל־ג־ע אנט־ װיקלט זיך או־ף דעט פרו־ען־א־נזל. דער םוקאלינרא-ם־טאט א־ן די דאגםע פון דער ״אוםנאםלעקטעד שװאגגעדשאםט״ פאדלידן מ־ט־ אםאל זײער טראקט־שן װערט. דאט װאט א־ז ב־ז א־צט געװען דער העכטסעד געיאט פון דע־ םא־אל, װע־ט ם־טאדאל נאצ״ננט אלט אוםםא־אל־ש. םאאן, דער אורםאטעד װערט באזײט־קט דורך ױ זשעד, דעדפאד װײל ער איז געװען א קעגנער םון דער ־עװאלזצ־ע, א־ן ער םוז םארלאזן דעט א־נזל. צ־זאמען מ־ט דאגמאר ױאדאנ־א, דער שם־ד-חברטע פ־ן זײנע ק־נדער-־אדן, םא־לאזט;־ר דעט א־נזל או־ף א קלײן ש־םל און םאדט אהיט א־יף גאטש באראט א־־םן אםענעט ים נויר וױיטן נ־ט, װעלכער װ־נט טראגט ױן ש־ף א־ן װא־ װעלן א־ם ױ ים-כװאל־עט םא״־ט־אגן. װערמ םלזצלונג פאדהײל־קט. דער א־נזל איז װײזט אויט באװאו־נט ם,־ן בא־םהארציקע געטער, ,װאש ודלן ניט לאזן גיץ צד גרונט דאס פרויען-םאלק עט ױנען קרם אװעקגעגאנגען עטלעכע טעג, א־ן א צװײטע פהי אױ שװאנגער געװא־ן. דא האבן ז־ך שו־ן אם־לו־ ױ אוםגלױב־קע צ־דשץ ױ םרו־ען געמ־זט אינערצײגן, או מען האט דא צו טאן מיט א העכערער ק-אפט. סיא־ז אװעק א צײט און א גרד־םער טײל פ־דען ױנען א״נע נאך דע־ אנדערעד שלאנגער געװארן םדן א־םכאקאנטן גאט. מיט דער צײט האט דך געשאםן כײ ױ פהיען ר סארשטעלונג, או ר םה־ען ױנען םא־װארםן געװאוץ אויפן א־נזל צול־נ א העכעק מיין און ט־םערן ז־ן. עט שאפט ױך א נײע רעליגיע.- ױ פוזי װערט א.װעק־.עשטעלט אין םיטן פ־ן לעבן און מענטשהײט. ױ םדױ איז דער העכטטע־ או־ם־הק םון דער יצירה, זי אױ א־יכגעװ״לט םון א העכערער געטלעכע־ ק־אםט, צד הע־שן אינער דער װעלט. ױ פה־ ם״ערט איר העכטטן טרױמף, װײל נא■־ זי אױ פעיק צו װערן טוטער, ניט באהעםטנױק זיך צום םאן. דעד םאן װערט אראםגעשטויכן סון טדאן, ע־ װע־ט אן א־ט- נ־צלעכער ריטגל־ד ט־ן דער נעזעלשאםט. עם שאםט זיך א כײע דאגםע: ״דאט װאונדער םון דער א־מבאםלעקטער שװאנגע־שאםט״, א־־ף װעלכער עט װערפ אױפגענו־ט דער גאנצער בנין םון דעד נײער רעליג־ע. א דדאטטישעי טעםע: א ײעל װערט דער געה־מער םאטער פ־ן הונדערטער ק־נדער. קײן א״נצ־קע סון ױ דאז־קע םה־ען א־ן ױנג- םוזױען װײזן נ־ט אה־ם דעט מ־גדעםטן באנער צ־ט ײעל, װעלנער אױ נאך א> ק־גד. ד פה־ען-טלונה גױנדעט ז־ך אױף דעט אזםזין, דעט װא־נדער פ־ן דעם םרױען־א־נזל, ױ דאגטע ם־ן דער ״אום״ נאפלעקטער שװאע־ערשאםט״. םאאן שטעלט םאד דעפ אורםאטער פץ ױ מענטש;. ער װעדט הרך ױ פ־ױען ג־עקה־נט פ־טן נאמ־ען ״מוקאלינרא״, דעד גאט, ,װעדכעד האט באױליקט אראםנ־דעדן צו ױ א־יף דעט א־נול. ער .לע.ים אנער אויך רער אױטליױנד־קער גאט, װײל ער האס גע- נ־אנט ר מענטשן ״יענץ אנדערע״, אן װעלכן דער מ־ענטש איז א טויט שטיק לײט, א טלם... דאט לענן אויף דעט א־ננל א־ז דך געגאנגען ,־ױיטער, ױ פרױען-םל־כה האט ױך םאדםעטט־קט מיט יעק טאג. אנער א־ן א־ר שװיט האט ד געטראגן איר א־םגליק מ־ט דער צײט אױ א־יפ- נעשװאוםען א נײע דאגד., ױ םהיען האנן געבדאנט א־־ך א־יף ר־ער װעלט ײנגלעך. ,װאט װעט זין, װען זײ װעלן אויטדאקטן און .רעק ר״סע מ־ענער? צי װעלן זײ זיך באגנזגענען מ־ט זײער גזרד פון פאטיװע צוקוקער און א־םנוצלעכע מ־טגל־דער פ־ן דער גע- לע־שאפמ? עט .װאלט געדראט דעד סרויען־מלזנת ם־ט םא־ש״דע- נ־ע א־מגעװאונטשענע קאנפליקטן. צי װעלן ר מענער מ־ט דער צײט נ־ט פ.־ו,דן אראםװא־םן ה םה־ען רעג־דינג? אט ז־אכ פ־אנלעם אױ א־־פגעשמאנען א־ן וײן גאנצער גהיכקײט םאר דע־ םרו־־ען-םל־כר. מען מרז דעױנ־ער פא־ יעדן פ־יױ זען, או ױ אלטע אררענונג זאל נ־י־נ; א־טגעױרט. מען מאר נשדט א־פן נ־ט צ־לאזן ױ מענער צ־ רער םאכט. עט אױ אפילו געװען א גהפע, װעלכע תאט םארט־אטן ד־ ם־ג־נג, אז םען ואל א־־פה־עגגען אלע ײנגלעך, כײ אזיף אזא א־פן ,־אד־קאל םטור צו װעק םון דעד טענער-געםאר. אנעד ה רע־הײט האמ זיך אה־כגעזאגט, מען זאל ר ײנגל־עך לאזן נײט לענן ארן זײ גענן א סםעציעלע דעדצץנג א־ן צ־געוףינען צוט נע- דאנק, אז ױ פ־ד א־ז ױ אײנצ־קע הערשעױן א־ן ױ ױ םאױער נ•׳; רער געזעלשאםט. נאך לאנגע באראצונגען א־ז באשלאטן גע- נ־א־ן א־ױטש־קן אלע ײננלעך א־ן א װײטן טײל פ־ן דעם א־נזל, ראי־ וײ װעלן דערצױגן װעק אין גײפט פון אנטונג או־ן ערםורכם