Literarishe bleter · 1925-11-06 · 79 (6.11.1925) · p. Seite 218

79 .זא ליטערארישע בלעטער 218 פזש־ב־שעװבק־ סיט א גוט- :ערט ם־ך נאנאםאל, אז ער אינטערעסיק ז־ך אזױ שטא־ק דערטזר, צ־ם טיימלז - םארענדידוט םוטיק שםי־נל. ריר נעזעגענען דך. ער פא־ז נ ודיםט, װי אפצ־שאצן דאש, װאנ ײדן םיט איש און ם־ש זײנע װעחק :אנץ לעין. *א, יעדעד אײנצ־קעד א נרויטעד ־ושד, אז א־ר זאלש ואל׳ן זיך די ײדישע לעזער םיט אײך. גי, און נאצאלט איט עפעט גײט נ-אר א־נז םאדנײי אין א־נזער ו פון אנז האט זיץ נולש... ענ א־ז א־בע־זעצן קא־־אטעקט דערצ״ל־ננ. ♦ - א־נערזעצט זי, א־ך ,יאט ״דאם װאונדער פון דעם פרויען־אינזל״ דער לעצטער ראמאן פון גערהארט הויפטםצן צ ב ל א ט רישע םפאזםען. וױ צעדדלט לויסן זײ ארום םיט צעשויבערטע האר און פא־ב־אנענע הענט איבעק ב־ע־. פ־ן נאך א .־ױילע-א־ן ד• פאדצוױיםלטע םרויען װעט באהעדשן א םאניק און װי םארריקטע װעלן זײ זיך װאדפן אין ױ ארעם־נ *ן ינג צ,דשץ ױ פרדיען נעם נט זיך אײנע, א נערלינער נאלערין, אנגי םרענטל. זי א־ז ױ אײנציקע, וועלנע איז נײ זיך ניט גע- סאלן. דאט לעבן נעםם זי אויף װי אן אוםענדלעך שםיל. ענ בינדט א־ר גא־נ־שט מ־ט דער צ־װ־ליזירטער װעלט, זי האט גאר ניט םאדלויק. סא־קעדט, ד א־צטיקע םשונרדיקע לא:ע .דײלט זי שטארק. א דאנק א־ר קלונשאסט נעלינגט א־ר צו באהע־שן ־• ניטואציע א־ן צו בארולקן ױ פארצװײסלטע ם־ויען. זי װע־ט אײנשט־טיק גע• װײלט פון ױ םרדיען אלט םרעז־דענטץ אץ נעםט ז־ך באלד מאנן אדדענונג. ביסלעכודיז ק־םען ױ פרויען צו זיך און הײבן זיך אן ארוםקוקן. עט װײזט דך ארדם, אז דעד א־נזל איז נ־ט באװאו־נט פון רענששן. ער א־ז אבעד ױער ד״ך אין נאטור־ר־נט־מער. ױ פ־ויען האבן מ־טגעב־אנט מ־ט ז־ך או־ף זײערע רעט־נג-שיםלעך א םך םנשידיס, זעקלעך תבואה און פיל אנדערע זאנן, װאט ױ- נק איצט צונייץ געק־מען ב״ט גרינק ױ םרויען-מלנה. אין דער צױדליז־רטער װעלט דוךבן ױ ז־ך ניט פול אונםערש־דש םון אנ- דערע. אבער דא זײנען ױ אננעװיזן א־יף ז״ערע א־גענע בוה־ת. דער אײנציקעד מאנטפא־שד־ן, װאש האט זיך געראטעװעט צ- זאמען םיט ױ פרדען אױ געװען דער צװעלםיע־־קע־ פאאן, א זון טן א ריטיטץ א־ניטעקט. דער ײנגל איז געװען װאונדעדבאר שײן און גיך איז ער געװאוץ דער ליבל־נג םון אלע םרויען. ער איז געװען ױ אײנציקע האפענוננ םון דער םרויען-מל־נד,, װעלנעד עש דאש גע־ד־אט אונטערגאנג אין פאל, װען דער אלטער םרױען- דור װאלט אױעעשמארבן עט איז א־יבער א יאר, און דאנ לעבן או־ף דעם א־נזל איז דך געגאנגען אין ױן שט״גער. עש הערשט װ אץ א־דענוננ. ױ פרויען האבן זיך ביםלענװײז צוגעוױינט צו ױער לאגע. אין אײן ש״נעם פ־ימארגן א־ז ם־טאמאל געשען א װא־נדער, װאנ האט געמאנש אן איבעדדערעניש אין לעבן םון םרויען׳םאלק. אײנע ם־ן די םרו־ען איז שװאנגער געװאק. אן אומבאקאנטער, מענטיקער גאט,- אזו־ האט דערצײלט ױ שװאנגערע סחי, האש זי נאסדונסעדש. די פ־דיען שטוינע;. עפעם אזױנם לאזט זיך ניש גלויבן. ניםים אץ צװאנציקםטן יארהונדעדט? ז ױ א״נצ־קע דאקטא־־ן אײף דעם אינזל: פרײלץ ענל־, האט דאנםטאטירט, אז ױ פרדי דארף װירקלעך אינג־נן געלעגן װעק. בחט זונן ר פ־ו־ען א־־פצוײעזן םיטן םא־שטאנד דאם רעטעניש. א וױילע ששעלן זײ זיך אם אויף םאאן, אבער באלד מוזן ױ פאדװאדםן דעם געדאנק אלם ניט רעאלן. םאאן א־ז דאך נאך א ־ינד, א־נגאנצן 13 ־א־ אלט. ניט אנדערש, װי אן אומבאקאנטער גאט האש דך מרחם געװען אינער ױ עלנטע און םא־ששוינקע םרדיען אץ באוױליגש אראפנידערן צו ױ. ױ ערד םון דעם אינזל גי. ה א ־ל געדהאדט ד״־־פטמאן, דער אײב־ק-־דנגער ױיטשער דיכטער א־ן דענקעד האט ד־דער געלאזן םון ז־ך דע־ן. ז־נט ױנע לעצטע װע־ק- ״כופר פ־ן פאאנא״ און דעם ״א־דיאטי, — װעלכע האבן געמאכט אזא ג־עװאלד־קן רדשם א־ן דער ל־פערארישער װעלש, האט הו־םט- מאן אפגערוקט דך אן א ױט. א־ער ניש א־־ף לאנג. זײנע נאענטע פריינד און פא־ע־ע־ האבן געװא־נט, אז הו־םטמאן ארבעט א־צט א־בער א .דע.־ק, ,װאש שט־צט זיך אויף די נ״םטע פנ־נאאנאליט־שע פאדשונגען. דאם װערק-מיטן מ־םשישן טיטל: ״דע־ אנזל פץ רער ג־ו־טער מוטער-אדער דאנ װאונרעד פון דענ פ־ו־ק א־נזל״-װערט דע־װארט מ־ט ג־ו־ם שפאנונג און זעלטן-װען א װערק ,דערט א־יפ- אויפגענומען אזױ פארשײרנארט־ק דורך דער ד״טשער קריטיק, װי אט דער ראמאן. פון אק ז״ט - א־מבאג־ענעצטע באג״נטערונג און אנשצ״קונג און פון דער אנר־ע־ער זײט צוױקגעהאלטנק״ט און אפ־לו אנטטו־שװג:. און פא־ אלעמען א־ז קלאר: הויפטמאנם לעצטעד .־אמאן באהאנרלט א־ינעם פון ױ א־נטערענאנטםטע ם־אגלעםק פ־ן דעד מאדערנער ו״ננשאפט. דער צ־־.א:: צ־נ ־־ע־ק און דער ע־קר, דאם פ־אבלעם, װאם װערט א־ן א־נ בא־־רט, ז״נען א־נגאגצן נ״ און ט״למאל פאדנאפנד. דער ק־נםטלע־ פר־װט אויפן םמך פון לאנג־אד־קע פ־־נא־אזאל־ט־שע פארשינגק א־בערצדגעבן ר װא־נדע־בא־ע װעגן פון דער געש־כטע פ־ן רער מענטשלענער געמ־ינשאפט םון א־ר אנהײב אן ב־ז צו א־ר דעדאל־צ־אנערער ר״פקײט. ר געהײמענ־שםולע ראיאלן, װאם פארב־נדן ־אנ אינטעדבא־־אוםטע םון מאדערנענ ק־לטור מענטשן מיטן ״ארנא־שן :ד־נטגעדאנק״ פון זײנע פרמיטיװע א־ר-אנ־ת, ז־נען אנט- פלעפט געװאק א־ן דעם ראמאן מ־ש א דא־נ־ערב־ארער ק־אפט דרך דער גענ־אלער א ננדיצ־ע פ־ן דינטע־. ױ האנדלונג פון ראמאן שם־לט ז־ך אפ אײף אן אוטאפישן אינזל, פארװארפן ע־געץ ,דײט אין ה־ונ-ט״ל פון פאצ־פ־־ק אהעאן. ארוינ- באװ־זן דך םון ױ תה־מות פון ים דורך א פ״ערשפ״ענדקן װאולקאן ל־גט ער א״נ־אנ א־ן מ־טן אקעאן. אויף דעס אינזל געפינען ז־ך ױזיקע ק״טן-בעדג א־ן ,דעלדער א־ן שװא־צע, נודותפולע אפגרונטן א־ן ג־ינע לאנקעם א־ן טאלן, ,דאו ,דאינדערבארע מעשהלעך פלא- טעק אױם אין דער געשטאלט פון פילפארביקע, פארנישװפטע פײ;ל, אין א געױנטער ,װאלקן-װ״־ױך ה״נש זיך, װעלנער הילט אײן א־ן בלו־ען דענ אינזל. א״ף דענ א־נזל :עפ־נען זיך הענער ד״־נדערט פ־ו־ען, ,װעלנע האבן ז־ך גע־־אטעדע־ט פון א עױף-קאטאנט־אםע. מ־ט אײניקע טעג פריער האבן ױ דאמען, וװאם געם־נען זיך א־צט אין א האםגינגםלאזער לאגע, פרײלעך םארבראנט א״פן דעק פון דע־ ר־זן-ש־ף ״קא־- מא־אן״ און אינגאנצן גע״ען פארבונק מיט דער א״ראםע;שער צ־װ־- ליזאצ־ע. און פלוצ־לונג זײנען ױ א־ו^געשטוינן נעװא־ן םון דער ציװיליז־רטע דעלגג א בארצװײםלונג האט באהערשט ױ אלע ם־ויע;. עס לאזן זיך העק .ידלדע, האדצדײכנד־קע געשרײען און ה־םטע-