Literarishe bleter · 1925-11-06 · 79 (6.11.1925) · p. Seite 214

79 .זא ליטער^רישע בלעטער 214 ראש וױלן נדר דאך זען< אדן ענדלעך ודלן מ־ר דאך קן״ נעם ניט איבערדאשן און באב4יקן מיט א־נזערע ש,־ייבער. מיר וױלן נאר די װעלט זאל קענען אונזער נ־עב ארט דענקק, קלע־ן און זען. ריר װילן און נייטיקן זיך א־נזערע ױנגע ליטעראטוק ואלן א־יין אין דער גרדיפער משפחד, ל־טעראטוק, כדי םיר זאלן דך קענען װייטער אנטװ־קלען און װאקבן. ד אלע נאכקלערענישן צי אדנזערע שלום עליבם, פרץ, ניאלק, אש אזן אנדעדע זיינען גענוג גרוים דך אױםצוגלײכן מ־ם רי איצ- כיקע א״ראב-עלשע גתיסע שױיבער - זײנען צו פראכלעמאטיש און אבםטראקט. מיר קענען אבער זיבעד ז״ן, או מען װעט אונזערע בעםע־ע ש־ײבער כאראקטעדיסטיש מ־ט דער נר־טיקעד מאס קונפט און וױסן א־בערזעצן אין ד א״ראסעלשע שפראכן, װעלן ז״ נךיגן דעס ככוד א־ן אויפמעדקזאמקײט, װאס ד פארדינען. עס מוז דערבער װ־ װ״ט מעגלעך ארגאנידרט און סיםטעמאטיזידט װעדן אט ד ארבעמ, װעל״ כע איז באמת פון גרדיסער נאצ־אנאלעד און א־נטערנאצ־אנאלער וױכטיק״ט. פו־לישע פו־אםעסאק, צוס ב״שםיל, לײענק םון צ״ט צו צייט לעקציעס א־בער דער םו־ל־שער ליטעראטור אין ענזלאנד, פ־אנקרײך א״אנד. און אז מען גיט ארוים א ם־־לישן קלאסיקער אין אן אגד־ער שפ־אך איז דאס אן אוא־עמ־ש םאראנטװארטלעכע ארבעט. דא־פן מיר אײך ניט זען שוין צו מאכן א סיף צו דער נאלװער הפק־ות, װעל איך עס אנרופן, װאס הע־שט ב״ אונז אויף דעם געב־ט? און ב״ דעד געלעגנה״ט װאלט א־ך פארגעל״גט, אז דער ײדשער װיכנשאפטלעכער א־נסטיטוט, װעלכער האלט זיך איצט אין גרינדן, זאל ד װ־בט־קע םראגע באהאנדלען א־ן א־יב מעגלעך עס ארגאג־דרן או־ף דץ ע־שטן צדזאמענפא־. לעגנה״ט מיט ז״ן ענגלישן פארלעגע־ געװען. אםשר האבן ד ב״דע געחלודט פון א ״בעסט סעלעו־״?•) (איך געדענק אפילו ניט, צי פ׳דערדאגט געװא־ן א־ן דער או־סגאבע, אז םא־ז אן א־בערזעצוגג פ־ן ײד־ש>. אבער שלוס אש א־ז דאך שלום אש א־ן א־־ף זײן ״דש״ק־נסטלעדישן שאםן א־ז ער שוין ניט דער א״נציקע־ באלע- באסג ד ײדשע ל־טעדאטור בכלל װיל דאך עםעס און האפט דאך אױף עפעס װען מען זעצט שלוס אשן א־בער א־ן אנדערע שפראכן. - א־ן ניט פ־ל גל־קלעכעד ז״נען מיר געלען מיט דעס ב־כעלע שלום עליכמס עױצ״לוגגען; װאס איז םיט עטלעכע יאר צ־דק ארוים״ געגעבן געדא־ן א־ן ענגל־ש. א פאר ענ־-ל־שע רעצענזענטן האבן עפעס א ברום געטאן װעגן דקענס און דאכט זיך װעגן משעכאװ... און דאס א־ז װעגן א־נזער א״נציקן שלוס על־כם. עס האט אפ־לו וױי געטאן. אבער סיא־ו דאך ניט שלום על־כמס שולד נא־ אונזערע, םא־װאס מיר שטעלן א־ס נ־ט גאגצער, עכטעד א־ן מ־ט מער םא־״ אנטװאדטלעכק״פ פאד פא־ אגדערע פעלקעד. סיאיז א־יך נ־ט ב־א״ ל־קס א־ן ניט שלוס אשס שולד, װען ד ״ד־שע ליטעראםור האט נ־ט ק״ן נחת פ־ן ז״ דעדװ״לע א־ן אנדערע שפראכן. סיא־ז שולד־ק ד״־יפטזאכיעך דעד אומפאראנמװא־טלעכע־ א־ן צ־פעל קער שט״גער פ־ן די א־בעדזעצוגגען, װאס מען האט נעמאכט םון ד און פ־ן אנדע־ע ״דישע שױיבער. איך וױל ז־ך נ־ט א־יינלאזן אין דער פראבלעמאטישער סראגע, צי ד ענגלענדעד, פראנצו־זן אדער די ױיטשן װעלן א םך רײכער װעדן, װען ז״ װעלן זיך באקענען פ־ט ד־ בעסערע ״דישע ש־יי׳ בעד דורך אװטא־יטעטע א־ן אװטאריז־רטע איבערזעצונגק. *^ 8 גוס םארקויפט ביך• י. י. ז י נ ג ע ר פ ו ק ם װאלט איך געזאגט - א באלזאקישער מ־ם - א סכום םון א גאנצן תדכגעטראכטן װעלט״באנעם, א סימבאל םון א שםאדכער צוגעבונדנקײט צוס לעבן. זײן קמצנות, אן עכטע ח־ה״ױעד,, װעלכע דד־קט .זיך א־יס בײ ד ברואיס א־ן דעס דע־האלטונגכ-טױב, דן מענטשלעכע חכמה און געזונטע באלעבאטישע פאדם־נדעװעטקײט, ז״ן העכעדער װילן צו באהערשץ דאס שװאכע א־ן קלי־נלעכע דן קינסטדעדשער חוש פאר ש״נק״ט און גלאנץ, ז״ן ם״נטשאםט צוס שק־, צ־ אויבעדםלאכלעכקײט, צו צאפלדיקער זוכענ־ש םון קלײנע נשמות, ק־יצן א״ן א־ן ז״ן גײפמ־קן םאו־טרעט ד מעלו־ םון גאגצקײט. - פ־נקט וױ מאױץ שפ־לדיץ <אין ״םערל״) איז א־יך םאביאן ר״צעס (אין דער דערצ״ל־גג ״אלטשטאט״ אין י. י. זינגעדס צװײטן בוך ״א־־ף פרעמדער ערד״) א באלזאקישע ם־גור אוװיסגעזוכט םון א באהאלטענעם וױנקל פון גרויכשטאטישן קולטוד-שטױגכ א פ־נסטעדם א־ז דאס װינקל, א זײטיקס און א באװאקםנס מיט שפיגװעבס, שטויב, ראסט, שקר א־ן צ־נ־זם. דגגער האט א באזונדערע ל־בשאפט צו נ־שםעק מיט דץ שאדפער פען א־ן אװ־נע וױנקלען. און עס לו־נט דן א״גגעשטרענגטע, ק־נסטלעדשע מי. דער פארטרעט שם־לרײן א־ן דן סב־בה איז א מײסטעדװערק געקריצט מיט א שטאלענעס גריםל א־יף א ־קוםעד- פלאטע. םון מ. י. י. ז־נגערס קינכטלעױשער כוח א־ן דעד בעלעטר־םט־ק קומט ת־יפטזעכ־עך כ<ן ז״ן ג״סט־קער ת. - א־ז דאכ ד ת פ־גם אפגעש־ײדטן מעגטש, װאס קוקט ארויס דורכן ל־כט־קן פענסטערל פ־ן ז״ן שא־ף א־־ג, מיט א קלוגן ביטולדקן שד״כל א־יף םענטשן אין לע־בן, אדער א־ז דאס די ת פון דעס א־נד־פע־עגטן, א־מכאט״ל־קטן, װאס ד פ״ן פ־ן םפקות, דעהגרייכ־נגען, א־מגלו־כן, ד מאטע־נ־ש פון ז־כן, געם־נען, ל־יקע-ען און װ־דער זוכן האט ק״נמאל נ־ט באר־רט זײן ג״סט? י. י. ז־נגער א־ז געקומען צו דער ל־טעראטור א םארט־קער, א גאנצעד, אן א־בע־צ״ט־קער. - זײן ערשטע דערציילונג ״פערל״ א־ז נ־ט נא־ געװען א־ן פא־בליבן ב־ז ה״נט צ־ טאג ױ ק־נסטלעױש שטאדקסטע א־ן צ״טיקסטע א־בעט, װאס זײן םען האט געמײםטע־ט, נא־ זי א־ז ־גװ־ן א באקענטעג־ש פון דעס דכטערס װעלט-באנעס. אן דאס איז נ־ט ק״ן צופאל, װאס שו־ן מ־ט ז״ן ערשטער דער- ציילונג שט״ט פא־ א־נז ז־נגער א םארטיקעד. דאכ א־ז דער באזונדעדער כוח םון דעד אפגעקלערטער קינסטלעדשער רו, װעלכע שטעקט א־ן ז״ן פאלענט פ־ן אנהײב אן. שפילר״ן, דער ד״־־פטפא־שו־ן (איך האב פײנט צ־ נוצץ דאס דיטשמע־־שע װארט ״העלד״) םון ״פערל״ א־ז נ־ט ג־אט א זעלםענער מענטש, אן א־נטערעסאנטער כאדאקטער, װעלכער האט פאו־אינטע״ רעס־רט דעס דכטעד מיט ױץ א״גנאדטיקן לעבן א־ן טאן, ער אױ-