Literarishe bleter · 1925-10-30 · 78 (30.10.1925) · p. Seite 207

207 שע בלעטער ליםעריןר 78 .זא ־דישן אקט־א.־, דדנט זיך א״נער םון ד־ געצ״לטע א־ן אשיט־ דער לעצטעד - פון דעד ראדיקאנע־ פלעיאדע, לואש דאנן גע טדאגן ציגל םױ סא־ דעם אלםן ארן ניצ לײג־קער א״ך םאד דעם נײעם יידישן מעאטער-ננין. ביםל - ״דזשעקעלע נלאםעד״ אין ר,־ז גײן ז־ך אנטאן. קאנםט ניט דאם ״שמיק״ז גאלד - םאמע לימעראטדד, נםזזילה״... לאנג האנ איך אנאכנעטראכט אינער דעם ר־ערקליו־ד־־ן אלטן וועגן קריטיק און קריטיקער (צום ױבילײ פון א ײדישן ליטעראט קריטיקער) לעא פינקלשטיין ראלט א־יגנטלעך געקאנט םול־װ״ניק דנען אלם נ־גערם א־יםגאננס־ פ־נקט פא־ דער אםשאצ.־:: פון לײרננע־גם ש־יפט;. זײנע ע,־שטע א־ט־קלען האט נ־גער געש־־בן אין א צ־ט, לען ד־ער ײדישעד ל־ענעד א־ז גאך געװען גאר ג־ין ד־ט אן ■א־מ׳ אנטװיקלטן געשטאק, ארן זיך פשוט נ־ט אדיענט־רט א־ן ל־טע- ,־ארישע פראנלעדען. דער גאנצער ענ־ן ל־טעראםור איז םאר דעם ראסן-לײענעד פארגעק־רען עפעם לי א נלינדע־ ־ראנג, א נענ־ קעניש ארן לעםצן נאך נאשט־טטע אדער אוטנאשט־מטע עםאציעם. ע־ האט געפונען א־ן דער ל־טעדאטור אן ענלעםן א־נעלײנ־קםטן או־םדרזק. דער עולם אלײן האט ז־ך געםילט פאו־לאין. רטשדטש, געהאט קיץ העזה ז־ך צ־ שאפן א זערנשטענדקע רײנו~, יפאר דודשט־ק געזונט א נארםענעם םארט־טשער, לע־- םע־ דאל אים דאם טונקעלע און אימפא־שטענדלענע פש־ט מ־ט ניגער א־ז איעד נ־ט געשלא־רען ו יק. אמר,, ׳נםטלערישער איהנ־ ־>< קאפ או־ י ן ק א לעפל לײגן ״אי :שניטלנםז פאיקם־ ר־ט דער צײט, און ניט ם־טגעדאםט ק״ן ד־דאקט־שע ץ דאם האט א־ם נל־ ־טלם םפק דעדד״ײנן צו א דװ א״־ט־קײט, אנער דערפא־ דעדלײטערט <£־ הא־בער א־ז סםש צעטורלט גײװארן פון לעלנער ־יעגעד, דיםטגדקער קדיטיק. אר־ולםםטן ד-אט זיך דאם אױםגעדרקט :ײ פ־צ;, ,לעמעם שאפוגג האט זיך העררעטײש אפגעט־ילט פ־נם לײענע־ר, װעלכער האט זיך דערנער שטא־ק גענ״ט־קט־ אין א ״רנ־;־, לאם זא־ א־־פנ־נדן דעם קנרל פריףפ־נטעלעך. לײדער האט דאם נאך עד־ ה־ום קײנעד ניט נאליזן אויף א קלארן א־פ;, א־ן ארװ־נצ־קםטן ניגער, װעלםער האט ז־ך אר־־נגעטאן א־ן פרצן, און■ צ־ דעם ד־ב־ טע,־ם לאניױנטן צוגעגענן זײנע אײנענע. קינםטלעך לײזט ז־ך א־נז אוים ר גענידע, װאם נינער שטעלט א־יף אױף א־טץ. נ־גער גלו־בט, אז אש פארראגט: חן, ם־ר, נענ׳ דעניש און צער, ראקעגן קאן ער ניט פא־ט־רא;; קײן קאנם־־קט;, קארף, שטורע־ם, טדאג־ק. אפשר א־ז ראם אן או־םגאנ: םון א״גנט־רלעםע ־1אנה-נאצןונ- גען. אוגזעד ליטעדאטװר האט ז־ך אגט־־ק־ט אזיף פאדשײדענע טע־ רטאר־אלע פארמאצ־עם און האט אין ז־ך א״נגעעטעמט פארשײדענע ע־ד־ר־חװז. א־ינ םר־;, ,לײםננע,־ג א־ן אש געהערן צ־ ר שאטנ־ דיקע זײטן פון נ־גערם קר־ט־ק, קאן מען דאם נא־ן א־פן ניט זאגן װעגן זײנע אפהאנדלז־נגען אינער סענדעלע, שלום־ע־יגם, נע־געל׳ םאן, פינםק־ א. אנד. ר א־נעטן א־ניע־ מענדעלען און טײלורז א־נער שלום־עליבמען זײנק גלענצנדע םשלאגט פ־ן ־ײ אוא לא- ,־ערקײט און נע־ק־ אן אײגן נאגעטען. דעם אדט־קל א־נער מענ־ דעלען קאן רען לײעגען א פאר מאל א־ן ז־ך גארנ־ט אנזעט־קן נײט א־ם. א קערגדקע שפ־אך און א פארניקער םטיל. נײ של־ס על־במע; האט נ־געד ניט א־נערק טיף נאגוסען די 11 ט נולט אר־ ם ד־ פי■1־ הויפט-יםוד א־ז - צע־ שסילעװדיקע ־ע־טאריש• טלעך פון ז״ן לאקלענק פעפטצושטעלן דעם יש פון נ־גע־ם ק־־טשע ארנע־טן שטאר קאנטיקײט פון זײן םערזענלעבקײט. דע־ ב־עקלענדעד אנאליז, ר רפםאז־ציע - קײט. רער רין רעטארישק״ט שטאמט א״גנ: װעלט-נאנעם נבלל, א־ן רמ־־״א א־ז שלער פ־ן ד־ן קרימיק. ניגער װידמעט נעיקר רן מ־ דעם מ־טלפונקט פ־ן ק־נפטלערם פערענלעבקײט. נעל־דחשבוה להיםך זוםט דעם נאע־א־ נאלן און טײלורז או־ך סאציאלן אונטע־שלאק. דערנער ,לײזט ז־ך א־־ם, אז נ־גער רעםט ר ל־טעו־אטור אויםשל־םלעך מ־ט אן עםטע• ט־שן קרטערום. דעד דאז־קער אײגדרוק אנער איז אן אויננא־יפי־ קער, װארעס עפטעםיק נאט״ט קודם בל הארראנ־שע־, סימעטד־- שער צ־נױפגופ ניגער שר״נט א־מפ,־עםיאנ־םטיש, ער דיגטעט קר־פ־יק. ל־טע- ,־אטוד א־ז זײן, ק־־ט־ק א־ז באװאוסטזײן, ניגע־ דערלאנוט אונז דעם נאלא־פטרן פ־ן דער ײױשער ליטע,־אט־ר א־ן א אחדונ־ פ־־טקע. ער איז דעד גלגול פ־ן אלטא־-קינסטלע*, װעלנן ע־ האלט אין א״ן צירן, נ־ז םדערגײט כצעט צ־ גא־ער פט־ל־ואציע. אם־ן נלו־שבת־קדיטיק. א־ן א־גטער דעם פא־ד.אנג פין פט־ליז־רונג ליגט פא־הױלן א ליטוױש־חריפותרקעד מוח, װאפ שנײדט װ־ מ־ט א חלף, נאר עס געהויעדמ דאם שנ״דן נ־ט לאננ און עם םא־דעקן זיך די נלויזן מיט א נילדלענעד בא־ײדעלדיק־ט. בע־ ניגער מרעט צו צו א שדײנער, נאריט ער ז־ך סירוב צו שאפן א הנחד., לעלכע איז ניט שטענד־ק ררנא־ים ע־פטעט־ש. דעם םײן־םילגק פ־־ן, .דאפ איז אנגעשטעקט ר טן הײנישן העלעניזם און דזרבגעזאםם סיט ט־אגיזם, רעמט ניגער א־ץ א־ן ד,־ײ שבלדיקע באגריפן, פ־ן װעלבע עד שיילט שפעטער אתים דאם װעזן םון ד־בטע.־: ״1> דאם אינטע־לעקטואל־םמ־שע, י-> דאם עט־שע א־ן 3> דאם ראראנטישע״. םיא־ז א ב־םל אומםארשטענדלעך, לאם אן עםטעטיקער, װעלבער זעגלט זיך אויף אן אימפרעםיאניםט־שע־ שיף, געשל״דערט ררך ר לעננס־בלאליעם, זאל זײן ננוח א־ײנקלעטשן אזא םײן-םילגרקן גײפט, װי םדץ, אין װעלבער םיא־ז קאטעגא־־ע. צי א־ז נבלל מעגלעך פרצן צד פא־קײלעכרקן ם־ט ר דרײ נא־ גרפן, צ־ קאן מען ניט רערצו או־סניצן נאך א ר״ נאגרםן, ,לאם װאלטן געהאלפן פחץ נעענטער צ־ באזעמען, אבער שף־בל-םוף ניט אײנהילן אינ־.אנצן? ״ ריט לײסענבערבן, למשל, אנטםלעקט ז־ך פאר נ־גערן דע־ פארהױלענעד קינםט־אינםטינקט פין פאלק. די התגלות םונם ־א- דק ל״וניק א־ז א םך-הנל םון א דותת-לאנגעד לאנרע־ונג פונם םארבאחנענעם שאפונגסיק־אפט. עתעץ טיף אין דער ראםע האט געדרערלט דץ נוח, א פא־שפארטער ד־,־ך פארשײ־ענע דינים אץ סיגים. אין ,־ױיםננערגן אנער האט די עולם הזהדיקע קולטוד גע־ פונען א־ר ה־ק־ן, ער א־ז געלאץ דער מאםעם דאש־המדנ־ים. דאם