Literarishe bleter · 1925-10-30 · 78 (30.10.1925) · p. Seite 206

78 לישערארישע בלעטער 206 דערלדיבט צו ־טפ־לן יידיה-טעאטעו־ *>. טאקע אין װין האי א־ך לנר״חילה געליפן ר גרעםשע ג־־ט א־ן רײן לענן. נ־י אזא ארפן, א־ו ר טרפע ז־ך צעסאלן, חנרה אדט־אק;יינען אנט־׳אםן םון ראנען װא• רער ־טװארצער םעפער װאקטט, א־־ך א־ך האנ נאך א ־טט־קל צ־־ט עדקך געװען צ,־רק קיין דעדנע־ג און דא־ט אייםננ־־ ,.־.עטאםט א שט־קל װאנט״, געװען אין ב־דאפעשט עטלענע צענדל ק ד׳דש־ט, געװאדםן זיך א־־ף אלע דיטן, געם־דט א װאױעטע - אנעד ע־ א־ז אלץ נ־ט געגאנגען. עדשט א־ן יאד ןססנ נ־ן א־ך צדד־ק- געלרדען קײן רן אדן חד־ן ט־ט קלײנע הפסקזד,, נ־ן א־ך גענל־נן נ־זן הײנט־קן מאג. איך ודל נאך צזגענן, אז א־ן רשך םון דער צײט זײנען פא־געק־נוען םאדשײדענע תק־םות א־ן מײן לענן. אזױ לםשל, נ־ן א־ך, ערנ דיץ לעצטן צודקק־מען קײן דרן, געװען א שטיקל צײט א־ן קראקע, א־ן ־אד 1891 האנ א־ך מ־ט מײן חנר םאראםטשע א־ן ,װײננערג אנגעםירט מיט א שט־קל װאריעטע. דאן א־ן װ־ן — נ~ רעט דעדאלט באקאגטן ״רשן טעאטעד-ד־דעקטאד דוד עדל׳- דאםעד, ,װעלנער האט עטלענע יא־ געלײטעט דאפ ײרשע טעאטע־ א־ן האטעל ״א־קא״. עדשט זינט 1908, ,װען עט האט ז־ך געשאםן ר ניז-א־צט־קע עקם־טטירנױקע ״ײדישע ב־נע־ א־יף דער טאנאד- שטראסע, נין א־ך כטדר א־ן ,־דן. אײגנטלעך - זאגט װנה דײטדאן - עד-נאן. דא ענרקט דך דײן ניאגראם־ע. וד ה־ װײסט, שפ־ל א־ך, װאט עס ק־םט םיר אונ- טעד דעד האנט: כ׳מ־ין יעדע ראמ־שע ,־אלע, גאנץ א־מאפהענג־ק פון א־ד שטאדקײט, םעלה און חסױן. און נאך עפעס, ױ שענ- נטע צײט סון טײן גאגץ לעין איז געװען נ־מ־ ״הםריע ײד. םאלקס- נ־נע״ אונטער דעד לײטונג םון א־צײ דײטש. אוי, טאטקעלעך, האט דך ענ דאן געשם־לט... געדענקסט נאך מײנע נצת־נות אלס לײזעד נדחן א־ן גא־ױנס ״גאט מענטש א־ן טײםל״, אפ־־ם נלי-זמד א־ן ״ק,־ײצעד סאגאטע״? אנער אװבעסטן און אמדינסטן האנ א־ך גע- שפ־לט א־ן א ״ל־טערארישך רעםערטיאר, דגס ג,.דדנ.ן, לאט־נער, הורװי־ן א־ן אנדע,־ע האנ א־ך א סך צ־ םארדאנקען, װאם איך גופא, ד,אנ אזו־ צ־ זאגן — ז־ך נאקאנט. און װען מ־ד א־ז נאך נאשעדט צ־ לענן אױף גאטס ,װעלטל, ודל איך פונדעסטװעגן א ״שפיל-טאן״ א־ן ליװ־קם ״שמאטעס״, אין פ־נסקיס ״אײ,יק שעפטלי׳ און אשס ״גאט פון נקמה״, און ױמאװם, הירשנײנס, שלוס-עלכמס פ־עסן-ננלל אין נעסעק ,־עפערט־א־, אין װעלכן א־ך האנ מ־ך אייך א־־נגעצ״ננט. דו זעסט דאך — ענױקט װנה ,־ײסמאן - א־ך נ־ן א זקן, קרענקלעך אוז_ שװאך און לאמ־ר טאקע ז״ן או־פר־נט־ק - האלט א־ך טאג׳טעגלעך מלחמה מ־טן מלאך-המװת. אבער שפ־לן םוז א־ך און מוז טאקע, כר ר נשדה צו דערהאלטן. אז א־ך שפ־ל, נ־ן א־ך געזדנט, ב־ן א־ך ניפ אײף דעד נ־נע - ם־ל א־ך מ־ך ק־אנק... מײנע פארערער, חכרט און נלאט פרײנד, םײע־ן ם־ן סג ־אױק נינע װס-טוב. געװיס א־ז דאס א בבוד פאד מיר. עס פ־ײט מ־ך, װאס או־ף ױ אלטע יארן ם־לט מען זיך לפחות ניט אדי פא־לאזן א־ן עלנמ, װי אין דעד ־וגנט, הגס ־עמאלמ האנ א־ך גאך ,װי עס א־ז געהאפט... אנער איצט? נו, מ־לא, נאד נ־ט פאר- צװײםלט... הנלל, לאמיר זיך צעק־שן, א־ך מ־ז מ־ר א־־םםדישן ר נ־נעד. הײנט ג״ט נ״ אונז א ם־עסענ־ו - א קלײנ־ק־ט א *) אץ סײן ״געשיכסזג שינם װיגער ײדישן םעאםער״, געדרוקס אין *די נײע גײס״ פון י$י 1924, ה*כ איך גרייסער #נגעבעבן די סיבות ס*ן דעם ד$זיקן פ&רבןןט, װעלכער ה#ס עקסיססירס םוגם י*ר 1882 כיזן י*ר 1920. א דאנק דער השתדלות םון דער װינער .סרײןיי יוד. פןלקם״ניגע״, איז דער פ;*דבןןס ענדגילסיק בסל געװןאץ״ אידעאלן א*; א נזעדע דיעדצעד. דער ציי א־ז :עװען ~ א םדאזאלש- מאטעױעלער, אםשד א״ך רנינקע סונטעלע ק־נסטלע־ישע געם־לן, אנער ק״נער ם־ן א־נז האט זײ נ־ט ארױסגעזען... פון קײן טע- אטעד-צוק־נפט אױ האך א־נעױק צו;אגן... אט אװ־, טײערעד, האש דען דאס א נ־סל אױמגעװאנלט ־אנ־ן-לאנג א־נעװ ױ גאל־צ־שע של־אכן - ם־ן שטעטל צי שטעטל, נױ עס א־ז מ-־טאמאײ אויפגעגאנגען אזון, אנ-איו־, סע־צעױקער, וױ דו זעסט גױך, א לענעױקן ־ונה - צ־ לאנגע יא־. װאװט-זשע פענ- טאק, כאפ נ־ט, נאר העװ װאס עס א־׳ געשען.. ואדען א־ן לעטבעה זש גאי ־א־ 1889, אי געװעז א■ אכװה װאכ אי עװ ד.אט אפנ־ם נ־ קודעז ק״ז ■1-'ו ק ו צבי״יז אין י-אכייץזע.־ טעאטעד. א״ א*ך דאב דאס :, האנ א־ך געשלאגן נפ.־ד, פ־ט ר אלע, שדין לאנג ו א־ן נ־ן פ־ל א ־טן נו־גן או עד האט מ־ך דעװ- און א םר־־ד. א־ן נין אץ דעװעכעגע ״נראל־נר ז־נגעד י עסקיס, געק־מען צ• םליען קײן א־ו כ״ איס געװאדן א שמח; -ו עטלעכע טעג או־פגעט־אטן א־ן דער הרםם-ראלע אין גאדדפאדע: - טאקע א־ן דעד גלאגץ ראלע מ־נער א־ ,׳״יצפיל ״טיט״חס״צ,,״ אדס ,דאגטל יטנאר־ םיט גאלדםאדענען דאכ איך בדך לאנ: דאלטן, מדיםת םאדעױידענע סיברד. איך האכ בא^ייטק א פא־שלאג צד ק־מען שפ־לן קײן װ־ן א־ן נ־ט לאנג געטדאכט - האנ א־ך צ־נרפגעפאקט מ״נע ױנן זאכן א־ן נ־ן מ־ט רער הודוױ־ן- אנער דא ו• טעאטע־ א־ ׳ 1 הלוד-טרופע געקומען ל־ו געכאפט ױ אמ־ע ״דינער נראך״, מחמת םען האט;־ט תאני ס• י. דןרןןןן