Literarishe bleter · 1925-10-30 · 78 (30.10.1925) · p. Seite 205

205 ליטערארישע בלעעטר 78 .זא אײנער פון גאלדפאדענס ערשטע אקטיארן (יונה רייסםאנס סצ־יעריקער בינעיױבל) ש. י. ד א ר £ ו א ן (״יף ריר פעדזענלעך א•: באשערט גע.רען ם־טצומאבן נ־ט װײדקער וױ אלע חכרם. דען א־ז, למשל, געקמען א־ן א שטעטל אר׳ץ, ד״־נגערק, םארת־שבט, אפגעריק, אנער םאקע נאקעט אזן כאר- װעס ממש. האט קײגעד ניט געהאט רךן תשק מ־ט א,נז א,—:דו- ט־עטן אין א קהוכהשאםט. מיט זנו־-אנות םלעגט מען א״םפועלן כײ אן א־־מען שדםנדער, שנ״דער אדע־ װאםע־-טױעגער, א־ א•; זײן שט־כ זאל מק אונז דערלויכן צו ורזן ד• ״ק־נץ״. האכנרק אזא .,דערלו־כעניש״, האט אײנער םון אונז געמאכט א ג־ו־פן אפ־ש לויט דעם װםח, א שט־גער: ״הײנט כ״גאנט װעלן ר כראדע־ דנגער, װאם ז־־נען כארימט און כאקאנט אין דער גאנצער ורעלט, װ״זן דיער קונץ םאר דעם האנגעשעצטן ם־נליק־ם, א םך ש״נע זאב;. װ״כלעך א־ן מ״דלעך, װנה .־ײםמאן (א־ן יאר 1895) כעלי-כלאכות און געזעלן, קומט א־ן כא־אנדערט א־ערע געשעצטע געםט״. אזא אם־ש םלעגט מען אנם־קעװען או־םן םענםטער, ד• כ־כ־ ■טטאכן םלעגן װעק א״םגעשניטן און ם־ן א־נטן כאקלעםט מ־ט ר״ט־פאם־ר, אזױ, אז אדאנק דעם לעסםל, װאם א־ן שטוכ, האט רען א״םן גאם בולט געוען, װאם מען מײנט. אז גאט האט געהאלםן, םלעגן קימען א םאר מענטשן אזן נאך יערער אטראקצ״ע-א־ז אי־נער געגאנגען א־־ע־ן ״זאל״ זאמלען רעם םרױן, םאױשם״ט ז־ך, מ־ט ד־ השגחה־א־יגן ם־נם חכר... אכער ע־לם םלעגט טאקע אנקװ׳עלן גאנ•; ל״ט־ש און ם־ן אזעלגע ״םכאק״ האט רען ק״ם גער.אט או־ף ד-־צאות א־ן אנדערן שטעטל א,־יץ... א־ן אז עש א־ז ניט געװען קק ״םכאר״, ני, מ־לא, האט מען גע־ ט־זט א״נשםאגען ד ם־ם, כמװלד״ א נ״רה? א־ך קאן נאך א-צט ניט תופם זיץ, ם־נװאנען ראט זיך עם צ.־ א־נז גענומען אזױ םיל כוח, ד אלע צרת א־בערצ־ט־אגן. מיר זײנען דאך געװען אװי געםאלן, אםגעשםאט א-ן םארחוזקט םון גאט און םון לײטן. אמת, מיר האכן ניט געטראגן קיץ הױנע וװ ״מימ װכעל־ק - דערצײלמ װײמער יונה רײפמאן - א־ז געגאנגען א שטיקל צײט נימ שלענט. לעמכע־ג א־ז אין יענער צײט געװע;, וױ שױן םרער דערמאנט, א שט־קל ײדשע־ טעא׳ טעד-צענטער, ,װאו עם האבן געםונען א שט־י״ מקום-םרנםה אלע גערדדםטע ײרשע אקנדאוץ, ,װאם זײנק שםעטע־-צ־ געקומען צו- לױפן םון ,רםלאנד - מאםנוױיז. םא־שט״ט דך, אז בײ ־ונעליק האט מען נ־ט געשם־לט, אװ־ צו זאנן ״ליטעראר־ש טעאמער״, נא־ מען ד,אמ פאחק״פט דאס, װאש עש א־ז געװען א־יפן מארק: א״נ- איטערש, סקעששץ, אגעזאנגל, א חםיריש-טענצל און רער עולש היזט רערסץ געלעקט ױ םינגעד. עש .דאלט געװען א־כער־ק מגזם צי דץ, אז דאס םוכליק־ם אונזעדס א־ז באשטאנען ם־ן דער א־נטעל־גענין. דװקא ״משה״ איז געװען אונזע־ד קאנסומענט און נאר ״משה״ האט א־נז דעדמונמערט אין געםוטיקט אין יענע סכנותר־קע נע־ונר-טעג םונש ײדשן אקטיארש הארטנעק־קער עקםיםמענץ. אםגעשם־לט, ארער בעסער געואגט, אםגעתװקט א פא־ חדשים א־ן נאך םםח ד.אכן ו־ך אנגערקט וד א כײזע נמארע - ד ה״םע װמער-טעג, א־ז א־ן טעאטער געװאק םושט און ם־נשהדק-ק״ט־ק, אויםן הויכן אקטאװע שטי־גער... אם־לו ״משה״, א־גזער אלט-בא- קאנטעד ,,משה״-עולם, האט אן אונז אױך פארגעסן... םען איז נימ געקופען צו אונו. ,װאס-ושע טדט מעןז כאטש װײן א־ן עם ק־עםלעך... עםן וױלט דך םארט און א שםיל־<ואן - אװדא־. אכער עם איז לײכמ א ואג-צו טאן: שם־לןז םאד װעמען? םאר ד לײדקע כענקלעך? איז דאך םא־ט ניט גוט, טאטע םעלדצעדקעד. איז אזױ געגאעק שליממזלדר• און מיט דער ם־ט־ער אראם א חודש, צװײ, דדײ און-װיםל א־ז דאם דער ש־עור? א־ז חברה געפאלן אויף א םלאן: לאמ־ר ם־וװן םימזל. אםשרז האט מען זיך צדדאמענגענומען עטלענע אקטיארן א־ן םען האט געשאם;, אדער רעאהגאנידרט או־םנצײ ד ״ב־אדער׳זיעער״-קאמםאנ־עם און מען א־• . נעםארן אםרינטן גלות... מיץ דערצײלנר האט ז־ך אםגעשטעלט א װײלע, ד ג־ממ־םיר- לאכנדקע קינדער-ארגן פונם אלטן ױנה ,־ײםמאן האכן זיך םא־- טראכט אץ דעש שװעק ענר א־יץ א־ן עד הײכט םלוצים אן צו ראכן. - איך האכ מוך דערמאנט, - זאגט דער זקן, א נאנצע ױי עםױאק, באגעגענישן און םתם םאם־חנגען, װאס אי־גנטלעך :אפם נױך אן א גר־מענ־ש, שזנא ישדאל, אנער לאמיר ,װײטער צוטרעטן צום ענ־;. איך ד.אכ מ־ר גענ־מען אלש שותף מיץ ױגנט-חכר שלום םא־- זאמטשע און אוװישגעלאזט זיך א־כער פארשײדענע־ גאל־צ־שע שטעמ און שטעטלעך. װי־אזר האבן א״גנטלעך א־ישגעזען אט ד־ ,ב־ארעד- זינגעד־, װאס די ד,אכן ״דערלאנגט״ און וד ז״ האכן געלעבט, איז דא נ־ט דער םלאין א־בערצוגענן. דאש א־ז א באזונדער קא- ם־טל, א בלוטיקע מארטױ־אלאגיע םון ד דאמאלט־קע ײרישע מע- אטע־-םיאנעק. אין תוך גענומען, איז יעדער ״ב־אדער זינגער״ גע- ,װען א װעלט סא־ זיך, מוט א״נעגע דאגות, צרות און חורנ־נ־ת. אבער אלע צוזאטען האכן געשמ־דט ד גאלדענע קײט סונש ײדשן טעאפעד, אלע זײ, הן מיט דערע מעלות און חפרונ־ת, ז״נען געװען ד ם־נדאמענטן און זײלן םון ד ײדשע טעאטער-בנינ־ם, װאס עקפיםטיק אױף דער אץ אויף יעגער דט '£