Literarishe bleter · 1925-10-30 · 78 (30.10.1925) · p. Seite 202

78 .-/א ל י ט ע ר א ר י ש ע ב ל ע ט ע ר ל20 ו ו ע ג ן ד״ר נ ת ן ב י ר נ ב ו י ם דאס בוך לכבוד זיין יוביליי מ ש ה ש א ל י ט נ״ילנע) ״דיזזן אזן א ד״טשן ):חום־גדן>, איז עד א־ן די ײנגל׳טע 'אק גע׳ דדען א דײנדט א•; א ״ד, װאט האט געזאלט כאט״טן ניט ק״ן דײטמז א־ן ניט ק״ן ײד. עד איז קײנטאל ניט געזזען נוםד״ צו דאלטן זיךיפאד א דייטיגי, אבעד א כאדא־טטז־נ־דעד ״ד איז ער ט־ן אנד״כ א־יך ניט געװען. דעדזני ד,אט ער נאך געהאט אין דער ױגנט אנאדכ־טם־שע טעא־״עט .א־ן איז געװק פא־קקזבן אין אן עקטטדעניעז טאציאדן ה־־־־קאל־זכ. כאלד האט עד, אכעד, א־נטעד סאדט״דענע ד־טסד־ דך אויכגענ־בםערט בק ד ־נ.לש<־ חו׳ורוד ז.ו) ה,ט נאקם.ן דעז ,־אציאנאלן רוט, ,װעלנעד האט איכ יכדח־לה אײכגעטעלט. עד האט אנגעהױכן צו אג־טיק נא־ דעט ,־ע־ון, א־ ״ק דנען א :אציע א־ן דא־פן צודק כאקור׳ען א־ץ־־שדאל. אינעדלעך ד,אט ער ז־ך אלץ רעד דעדנעענטעדט צו דעד ״דישעד ק־לטור, האט אנגעהויבן לערנען תדך, גרדא, לײענען ״דשע אין •■••*■••>••••• ■••••••>* ׳<— <. *< < >י*<|• קו־כ א םטורענט £־; וױנער אונ־װעהכ־טעם האט ער צוזארעץ ר־ט נאך א״נ־קע גענד־נדעט דעט ע,־שטן נאצ־אנאל׳״דשן שטורענ• טי׳טן פא-א״ן א־ן װ־ן ״קדמה״ און כאלז־ נאבדעט (,־.168), צו א״ן און צדאגציק יאד, האט עד אנגעד״־יכן א־ו־כצ־געכן די ״ועלבטט־ עדאנצײפאצ־אן״, א צ־ונישט־ש בלאט אײף ד״טש, װאש האט א־ן ריטך פון יאק געהאט א גרױםע השפעה אויף דעש ױנגן דדד. ענדיקנדק דעם או;־,װע,־ט־טעט, האט ער געםרוװט פא־נעדען ז־ך מ־ט אה־ ראקאט־ר, אנער א־נג־כן געװארפן די ארכעט און ז־ך א־נגאנצן א־״נגעלאזן א־ן ־טר״כער״ און נלל־עניניס. ע־ האט רער ע־־טטעד פאדמ־לירט א בך ־טבעטערד־קע צױנ־םם־׳ שע פארערועען אץ ט־עאריעם ז״ן בינל ״ד נאצ״אנאלע ,־ױדע־נעכורט םון ״ד׳טן םאלק א־ן זײן דאנר־ (ד״ט׳ט) רעזױמידט ז״נע אניטוױננען ם״ין יענער גאנצעד הל״־פה (1884—1383). ייט אלט נעװא־ז 60 *אד. ד־ ײדי׳ט־סשן האכן זיך ■ ״.־צ- נאצ־אנאד :יט אי■ :יט ז״עדער, — אפידו א־ן יאד 1921 אי;יט אםנע־ופ;. איז ד״ד כי־נכויט דעד םא־נאננענה״ט? ־אנט :״; נאדען רעד ז״ טאקע נאדניט? דעדפאד האכן ד ת־דט א נאנצן כוך א־ט :עװידמעט, א ר״ ׳טײנע ארט־קלען אנגע־טדין, הא־צ־קע מעש־וה אים גע׳טאנקען, אין ל־דער כאװנגען. דאם ױכ־לעים־כ; נה ״ו עכצ־־קסטן געכ־רטסטאג .דאדטע, 1925,•)- ־שתן״ יכא־״אנ םידו־נט ז־ך אײף א־: או נאך דער ערטטער הק־סד״ (סאצאל׳ראדקאלעי און דע־ צװײ טער <;אצ״אנאל׳צױניםטײטע> קימד כירנכױמם דדטע תלוםר, פון מא דערנע שט־דונגען אק קולטודעל׳םאמראלע באגריפן, אכער נאך אלין אין נפױזש ציוניםטי׳טן זין. כאראקטעדםטיש םאר דער צײט איז דין כיכל ״ד ײױשע דאדעדנע״ (ד*טש>, װאם איז ערשינק אין 1896 א־ן די םארשײדענע דעפעראטן, װאס ער האט געהאלטן און געדרדקט אין 1897 (אױפ־ עדשמן צ־וניםטישן קאנג־עם א־ן נאזעל װענן צױניזס אלס קול־ פור-כאװענונג; א־ן דער ײדש׳נאצ־אנאלעד םאדאײנ־קוננ אין װ־ן רעגן ,־ױםנשאםמ און צ־וניזם; א־ן פארש״־ענע צ״טשדםטן װענן אםיר־לאצ־־ע, יהדות, און העלעניזם, קינםטלערטום>. ער א־ז אם־״• ראן געװען דעד גענעראל־סעק־עטא־ פץ צױניסט־שן כ־ו,״א. אכער צופריק -איז ער נ־ט געװען. דע־ צױנ־זכ האט זיך אננעד״־■:; כײ איכ װאקלק און ער א־ז א־ז־ם םון דער צ־ונ־סט־שער ארנא נ־זאציע. פ׳קורט אן נירנבױמם פערטע תקוםוצ-ד תקוםה פון געפינק ד נײע װעלט םון טזרח־ײק. רען דא־ף ניט ערשט כאיטאפן ראם סאלק, דאם םאלק א־ז דא, א לעכעדק סאלק ש־ין ר״ר כירנכרמם איכערכליק אליין. פשדט א־ן ט־ף ז״נק אנגעשױכן אט ד עטלעכע ז״טלעך ״אן א־בערבד־ק א־כער רק לעכן״. מ ד־טשע ק־לטוד האט געהאט או־ף א־ש א גרו־סע השםעד,. גענויק א־ן וױן כײ ״דשלעבע עלטערן, אכער מ־ט א מש־־ל־ש־ער;״נ■״, שטארענדק פון טאטנש צד פ־ן חםיר־ם א־ן פון דער מאמעס צ־ פי; מהננדם, באקטעדיק :ײכ גיןנ־דט א ־צ ײיקן נ;־ם;־ן א *) *ים זעכא־ק׳יאריקן יובילײ נון ד״ר נתן בירנכוים איז אמך ער״ שינען לכבוד איס אין װעגן אים *בוך אויף דײסש מיס דזגב ששצרק פר׳נ״ סעבציעזן גאמען ״םןנס גײכס דעס ױדענסומכ״, פרגכםפױ1 *ױיסגדגעבן >ין ״הערמאןיסמרלאג״, פראנקפירס דמאין, 1925. דאס בוך ה*ם 327 זײםן און אנםראלד א רײ גרעסערע ארבעסן, ד*ס רוב סון א רעליגיעזיפילאםןןפישן כאראקסער, אױך א פןר קל־־ינע זאכן פון שמזון דובנאװ, מארהין בובער *ץ בע־מאלד פײװל• דעי־הויפט אבער דאי־ף דערמאנס װערן די ביבליאגיצפ־שע אררעס׳ ײ5;ס וחגיט בעבראבס <וס םוף ם*ן ביך. דאם איז א װערספילע, ניייינכלעך״צובויפגעשסעלמע געבויע ביבליאגרא״ פיע פון אלע ויערק פין ו״ר נתן בירנבוים (הן א*ן ביכער, והן אין זשורנאלן און עײסונגען) אץ פאי־שײדענע ש:ראכן, צױישן זײ אויך אויף ײריש און העברעלש• ני. ש.