Literarishe bleter · 1925-10-23 · 77 (23.10.1925) · p. Seite 193

193 ל״מער&ר״שע בלעטער 17 דעם ס3-טן שעסםעמנער סאתערןסען אין בעדלין א נא.־אטו:ג סון םעדאנאנן, א־־£־.ע,־דסן לד־ט דער א־ױצ־אס־װע םרן >ג-גא;ױ־ר-ל,א- כ־טעס א־ן נערלין. א־ן דער זיזנונג הא־ן געױמען אנש״־*: אשר״ד נערנער, גאלדבערכ, ר. סיגמא־דיטזו, ד״ר ם.. שנ־אירכאן א. אגד. עפ ליינען אנגענופען געװאק א ױי נאשלופן װ־עגן ד־ נאענטםטע א־בעטן םאר דער פעדאגאגישעד סעקצ־ע, םםעצ־על א־יפן געביט םון אויסםארשן ד־ שםראך-אנטװיקלונג םון ײד־שן ק־נ־. ארגאניזאציע =*= אין װילנע גר־נדעט זיך א געזעלשאםט םון ״םר־נד םאר דעם ייױשן ,'ױםניטאםטלעכן א־נסט־טזט״. דער סטאט־ט רארף ד־ טעג באשטעט־קט װעוץ. אלס גרנדער ם־ן דער געזעל־טאםט ם־גו־ ־־ק: אדװ. '. טשערנ־נאװ, ד״ר ד״ קאװארכק־, נ. א. קאװארםק־, ז. ױיזען, ד־ר צ. ־טאבאד אזן משה שאליט. א־־ך א־ן לעטלאנד האט זיך געגױנדעט א געועלשאםט םאק ײר־׳נק װ־סנשאםטלעבן א־נםטיםוט. לו־ט ז־יער םא־לאנג א־ו אהין ארױסנעש־קט געװארן א ־ידישע א־בערזעצונג םון רעם װילנער םטאטוט, װעלכן זיי װעלן צ־םאםן צ־ זײערע באדנגזנגען. =*= אויך א־ן אטער־קע האט ז־ך שוין א ר־ר געטאן די א־כעט םאק ־ר. .דיכנשאםטיעכן אינםטיטומ. דער כילדזנגם דע״זאר- טאסענט םון ײױשן ״ארנעטעד־ױנג״ האט נאש־אםן *נאנדערצז- ש־קן ױ אױםגאבן םון ארגאנ־זיר־קאמיטעט א־בער אלע אםטײלזנגען (־עטלעכע הונדע,־ט> םון דער ראז־קער מעכט־קםטער ײר־שער ארגא־ נ־זאציע א־ן דער גאנצער ,װעלט, או־ך םאם־לאױז־ק די אידעע םון ײר.־וױסנש.-א־נםט־מוט און א־ר אדגא;. =*= א־נג־כן דעדשײנט א דױטע געבעםערטע אויםלאגע םון א־נ זער גױנדדנגם־בראשור: ״די ארנאנ־זאציע סון דער ײױי־ ש ע ר װ י ס נ ש א ם ט״. באשטעל־נגען קענען געש־קט רערן: םון םײלן, ־1עטלזצד, עםטלאנר און דדמעניע - צז דיר מ. װ״נױ־ך, ,װ־לנע, ג־-־םאהולאנקע 14, םון ד אנרערע לענרער - צ־ ־״ר נ. שטיף, בערלין׳שארלאטענבודג, קאנט׳שמראם־ע 75. םױיז 1 נילק (25 םענמי. =*= ױ ,װאך םאק ײר־שן װ־םנשאםטלעכן א־נםטיטזט א־ז ח־רכ־ נענאנגען צום גוזיםן טײל מיט ערםאלנ. א־ן װארשע א־ז םא־נע־ קימען א קאלעקטיװע םארלעזונג מ־ט װ־ב־ח־ם װענן ױ אזיםגאכן םון דעם ײױשן װיסנשאםטלעכן א־נםט־טזט. אץ װילנע איז דעם ו.ח1 םא־געק־מען א רעםעראט םון מ. װײנױיך א־ן ז. ר״וען א. ה. ט.: ״קענטענישן, ב־לחונג אץ ר־ א־י^אין ם־נם ״ר־שן ,יױםנ• שאםטלעכן א־נםטיטזט.״ א־ן ריגע א־ו םארגעק־רען א רעםעראטן־ אז:נט געװידפעם דעם ײד־שץ־װ־םנש.־א נבטיט־ט. ודעבן א:דערע ענ־יע־ע אראנזשיודעען װעלן מיר :אך מ־טטײלן. =*= נאנדעם ,־ד םיא־ז םאדעםנטל־עבט געװאק דע־ אז־ם־דף םזנם ײד.-װיסנש. א־נםטיטומ צ־ דעד גאנצער ײױשער נעזעלשאםט, האנן מיר דעדד.אלטן זװנעשיקט ױ וױיטעח־יקע םארשפעט־קטע חתימות א־נטעדן אױםרדף: םנ גראם <װין>, ד״ר ב. װאכשטײן <װץ>, ױדל נזארק <זױלקאםיר>, ראזע ם־מכאװ־טש <נערלין>, לעא קעניג לאנ־ ראן>. צו קולטור־ארגאניזאציעם דעו־ אתאנ־ױד-קאמ־כעט םא־ רעם ײדישן װ־סנשוםםלעכן אינ׳ םט־טומ הײבמ אן א־נג־נן ארזיסצזגעבן אן א־נםןג־נ־־ר־בלאט װענן דער ײױשער קולטור־באזזעגזננ א־ן דער ײױשער װםנשאםםלעכער אדבעט. דארט ואלן אננ קומען ידיעות װעגן קולטור-םאראײנען א־ן דיערע אויםטוען. דער ארגאניז־ר-קאמ־טעט נעט דעױנער אלע מ־נ־ם ה״לטור׳אתאניזאצ־עם, װאם םיק אן ארנעט אזיף ײױש, דעדהויםט םאראײנען א־ן אמערקע, אתענט־נע, קאנאדע, נראז־ליע וכד־מה, צו װיםן געבן זײע,־ע אדרעסן, בױ םזאל דך קענק םארנ־נדן;ײ© ןײ. דער אדרעס איז: 145 1ח181)חג1חט ,([)מ13(1ס8)£11ס) 15 /י\ ,ז£״\0)1וז11€ס*7 .£ קענער, .וד אױך םאדשמ־יער פון דער שײנער ל־טעדאטוד. עס װעלן װערן אזיסגענוצט ױ טערס־נאלאג־עם םץ םארשײדענע םאכן, מלאכות, בראנזשעס, װי שוםטער, שנײדער, זײנעדמאכערס, םםאליארעם, קצב־ם, שניט־לךעמער, גרינםן-פארקױםעױנם וכדוטד״ עם װעלן װערן א־יםנע־ נוצט װערטער םון דער עלטערעד און נײער ײדישער ל־מעראטיר. צו איבעחעצטע טערמינען װעט םען אנק־מען נא־ בל־ת־נױרד״ א־ן דער טערסינאלאנ־שער קאם־ם־ע זײנק לעת-עתד אננעמערקט, ם־ן װ־לנע: א־נזש. מ אידעלשאן, דיר '. ב־בער, א. גאלאםב, א. י. גאלדשמידט, י. גודעװ־טש, י. ג־ליג־טש, ד״ר מ. וױינױיך, י. יאשונסקי, ל. לאזא.װםקי, ד. לובאצקי, נכ קולבאק, א. קרעםער, ז. רײזען, ד־ר צ שאבאד און שועטעראװיטש. םיז״נען אױך שו־ן אנגעקנ־םט געװארן באצױננען מיט םפעצ־אליםטן א־ן אנדע.יע שמעט. =*= ביבליאגדאם־ע. ױ ניבליאגראפ־שע ר׳אד־ם־ע האט בא־ שלאםן א־ן משך םון אײן .דאך ת־בצזםיק א פראבע רעג־םט־אציע סון דעפ צײטועם-מאטעױאל, בױ ענת־לם־ק םעםםצזשטעלן די פױנ- צ־םן לויט װעלכע ד םרעסע דארף נאארבעם װעק. א־ן ־ער ב־בליא- נראםישער לןאטים־ע נאטײל־קן זיך, לעמ-עת־,: א־נזש. אידעלםאן, ד״ר ט. ,יױינר״ך, י. יאשדנםק־, מ. יעװזעראדו, ח. לונםקי, י. םטרא־ שדן, א. דאזענטאל, ז. ר״זע;, און ט. שאליט. מ־ט אנדערע לענדער, בםעציעל ריט אמעױקע, זײנען אויך שדן אנגעקניפמ םארבינהנגען. =*= דער ארטאגראםישער ם־עגנרגן א־ז שױן בכעכ םאר- טיק *ן װעט א־נג־כן םונאנדעתעשיקט װעק. =*= ױ םאלקלאריםטישע קאמיםיע דײבט א, א ב־ט א־ן מיטן אקטאכער; אן ארבעטם־פלאן פא־ א־ר .לערמ אר־כגעא־בעט םעדאנאשע םעקציע =*= ארנעטםםלאן. ח. ש. קאזדאן דאם א־יכנעארבעט א פ־איעקט םק אן א־בעטם-םקננראם אױםן געביט םזן םעדאגאג־ק. נױר נדענגען ד א־ננאנק: ״1. םארשונג םון דער געש־כטע םון דער ידשער שול אן ערצןונג. א> דאס עדציען און לעתען בײ ײק א־ן עלטעק םעױאד, אין ריטל-אלםער, גײע צײמ. ב> ה ײהשע שול־־ב־להנג אין הםלאנד, םױלן, ליםע - םאר ה לעצטע 150 יאר. ג> ניבליאגראם־ע םון דעד ערצלונג- און בילהע-ל־מעראטור. ד> דעדצלזנג און ב־לד־נג לױט אלטע אץ נײע לימעראר־שע קװעלן: תנך, תלײוד, רבנישע ל־- מעהאטור, דשבלה אץ נײע ײרשע ל־טעראטור א.אז. װ. 2. מעטאדיק א־ן םו־אגראם םון ײהשע געגנשםאגק. א> מעטאהק און פראגראם ם־ן שם־אך- און לי.ע־אט־'-לימ־ד, גראראטיק א־ן םאלקם-שדל או־ן מימל-שול. נ> מעטארק און םראנ,־אם םון ײדישע געשיםטע. ג> מעטארק און ם־אגראם ם־ן קולטור־געשיכטע. ד> רעטאדיק און םראגראם םק םאלקםקענטעניש־לימוד. 3. ה סארשונגען ,ױעגן גײסט־קער און ם־זישער אנטװ־קלזננ םץ ײדישן קיגד. א> ױ קערםערלעבע אנטװ־קלוננ פון ײדשן קינד אין חדר, תלמ־ד׳־תודה, םאלקם-שװל א־ן מ־טל-שול. נ> ױ לעבנס-באדינגונגען פ.ץ ײהשן קינד. ג> ד־ םא־שונגען סון או־םרערקזאמקײט, זברון, םאדשטעלונגם-קראםט, םאנטאז־ע, דענק־נגם-םעיקײטן בײם ײהשן קינד. - םא־נל־ך םון ױ גײסט־קע םע;קײטן נײ ה םאלקס־שדל קינדער און ר־טל-שדל-ק־נדער. ד> װילן א־ן כאראקטער בײם ײױשן?ינד־ 4. ױ שסראך-אנוטװיקלונג םון ײדישן ק־נד. א> ױ אגטודקלוננ םון שםראך א־ן ביז שדל־עלטער. נ> ױ אנטװיקלוננ םוץ שםראך א־ן שול-עלטעמ ג> פארשוננ םון ק־נדעױ־ ־נואסן: מעשױת, לידער, שפ־לן אאז״װ. - שטודױם םון םױיע שױסטלעבע א־בעטן א־ן זשותאלן, ארױםגעגעבן ה,־ך ק־נדעד. 6. שטוױום םון צײכעטנגען םון ײדישע קינדער״. •*־ טיט דער נאטײליקונג סון ד׳ר וג קאװארםקי <װילנע> איז