Literarishe bleter · 1925-10-23 · 77 (23.10.1925) · p. Seite 192

77 .יוא ליטערארישע בלעטער 192 דיק אקטועלין אין א־נזעד תקוסה״ - זעט מען דאך ביל׳נו, אז זיין װעדק איז א טענרענציעזע, דען א װיםנשאסטל׳עבע װערק ק־טעדט זיך ניט װענן אקטואליטעט םון איר טעמע םאר אונ* זעד תקוםד,. און טער װי דאם האנ איך דאך ניט געזאנט און כדין רעצענדע. א װיסנשאםטלענער םא־שעד באםיט זיך צו שטעלן אױםן שטאזדם־נקט ם־ן דעד באהאנ־ל׳טער צײט א־ן װיל א־יינדדנגען אין דעט נייסט םון ד װידקנדיקע םעדזאנען םון אט יענער ציים. דא מהן מ־ד זיך היטן נ־ט א־יינצוט־אנן א־נזערע מא- דעדנע באכריפן און םאדטודירטע א־דעאלן א־ן א נאנץ אנדערע סניבה. נויר מ־זן זיך נאמ־ען צו םארמולירן ד א־דעען און ד ניאטיװן םון טעט־קייטן לדם דעט נייסט ם־ן יענער אלטער תק־םד,. אין אנדעק םא־ םאדנװאלד־קן מיר די םאקטן םון דעד נעש־כטע א־ן גיבן א גאנץ םאלש בילד םון דער םארנאננענה־יט. - דאט א־ז דנוגע דער פרינציפ־עלער זײט םון דער ם־אגע. ראס שײך װידער די םאקט־שע אײגװענדזנגען ם־ן דעט םאר- פאטעד, מוז איך בל״בן בײ דעם, װאט א־ך האב געשריבן א־ן :י־ן רעצענזיע. װען קארגיל ה״בט אן זײן חקירה מיט דעם נביא עמום, איז ער גערעבמ. ער <װי אויך אנדערע םארשעו־) מאבט א אונםעדשײו־ צוױשן די נביאים, װעלכע האבן דע־ע נביא־ת ניט געשדיבן, און די נביאים, װעלכע האבן יא נעשױבן. און דער ערשטעד נביא םון דער צװײטער קאטעגאריע איז טאקע גע- װען ענוום אונזער םא־םאסעד מאכט אבער ניט דעם דאז־קן א־נ- טערשײד. בלײבט דעױבער די םראגע, פאו־װאם האט ער אנגעהויבן דץ װעדק דװקא מיט שמואלן? ױ םעשה מיט דער עקספלואטאציע, װעלכע האבן געמאכט על׳ים צװײ ױן טים ױ ק־בג־ת, א־ז, קרי- ט־ש גענומען, א טענדענציעזע, געדיכטעט םון ױ קעגנער ם־ן עלים הױז. יעדנםאלס, אױ ניט דאם געװען דער אײנציקער מאטיװ םין שמואלם נביאות. װײטער בל־יבט מיר אומםארשטענדלעך, װאם דער םא־םאםע־ר שטעלט זיך אפ תחקא אויף םם־ דכרים? עם ױנען דאך םאראן עלטערע קאדעקסן אויסער דעם ראזיקן םם־ (צום בײשםיל דעד ״םםר הברית״). מען זעט םון דער באהאנדלונג םון דער םראגע אין דעם בך םון דעם םארםאםער, װי אויך םון זק ״ענטפער״, אז ער א־ז אין דער ב־בל-קריטיק וױניק באהבנט. איך װעגן נחנײהן םוז איך בלייבן בײ מײן מ״נינג, אז מען קען אים ניט רעכענק םאר קיץ נביא, װײל ניט ער אלײן, און ניט ױ מענטשן ם־ן ױן צײט, האבן א־ס געהאלטן םאר א נביא. װען ער האט זיך אנגענומען סאר ױ באדױקטע און א־עמע, האט ער געטאן נא־ דאם, װאם אײך ם־ל אנדעדע גוטע ם־רער םק םאלק האבן געטאן םאר אים און נאך אים, און ם־נדעםטװעגן ױנק ױ ניט געװען קק נביאיבג ע־ס א־ז מיר זממםארשטענדלעך, וױ א־ו־ ד,אט דער פארםאםער אגטדעקט אין סײן רעצענדע א ״טעאלאגישע״ װעלטאנשוױגג, םון װעלכער קײן אנדערער לעזער װעט געװיס ניט געפ־נען קײן שום שטור. און ארף ױ איבעױקע טענות םון ד״ר ש. אײזענשטאדט איז נ־ט נדאי ױך אפצושטעלן. ד״ר א. ש. קאמענעצקי ױ אנהענגער םון ױ נניא־ם האבן נעפרוװט םאדקערפערן אין סםר דב־ים אױף א ה־סטאר־שן און געזעצגעבעױשן א־םן זײערע אידעען איז א־־ך װידער קלאר. נאר רער םעט־ש־זם בנתע צו תר אלטער טראױצ־ע, םון װעלכער עם קאן זיך ניט באם־ײען אונזע־ קױטיקעד, חםמ בײ אים ארוים דעם א־ראנישן שמ״כל, װען מיד זאגן ארוים אױף דעם סמך אםן א־נזער השערה, אז דע־ ה־םטארישער משה איז דא פא־װאנ־־^ט געװארן א־ן דעם הרםס-העלד ם־ן א נביאישער סאצ־אלער אוטאפ־ע. דער ק־־טיקער א־ז דאך נ־ט מחויב מיט אלץ רסנים צו דץ, ער א־ז אבער מודיב תופם צו זײן דעם געדאנקען- םארעם ם־ן דעם מחבר. ניט גענו־ רר־קט זיך א־יך א־ים דער קױטיקער צװישן ױנע אנדערע בארערק־נגען, אז נחמ־הן האנן מיר פאררעכנט פא־ן לעצטן גניא. עס איז נא־ געזאגט <ז. 066, אז ער איז ״געװען באהוינט ריטן ג״םט םון דער שטארבנדקער נבואה״, דער לעצטער םדאקט־שער דודבפירער םון ױ נבואה-אידעען. נחמיה האט דעױבער נ־ט גע- דארםט ם־עטענױרן אױף צו ױױ־ן אין נארען ם־ן גאט; עם איז װינטיק, אז דץ מלוכה-פאליטיק איז געװען .־״ין<ב־א־ש. װאם ױ פאל־ט־שע געגנע,חם נחמיהם האבן גע־װנט ״א־ײנצונאפן אים א־ן נעץ שיקנדיק צו א־ם אײנעם בלומרשט א נב־א״ א־ז ניט ק״ן םתירה צו מיין מ״נונג, נאר, םא־קעיט, א באװייז, אז ז״ן אװטא- ר־טעטע באצץנג צו דער ננואה האט מק געװאלט אויכנוצן או־ף צו קאמםרארעט־רן א־ם און צו ודרקן או־ף דער ענדעתע פון ז״ן פאליטיק. אן ענלעכן כאראקטער טראגן אויך אנדערע בארע־קונגען פון רײן ק־״טיקער. מיט אײניקע טעכנישע פעל־עק, אויף װעלכע עם מאנט אײם- מערקזאם דער קױטיקער בין א־ך םולשטענדיק מסבים, איך בין צ־ם טײל אל״ן געםאלן אױף ז״ ב״ם ל״ענען דאם בוך און ז״ װעלן באױטיקט װעק א־ן דער נײער פארנױיטערטער אויסגאבע ם־ן יוך. אבער צד ק־נדען צו א באשלוס, אז דער בוך איז גענויט נ־ט אױף קןין װ־םנשאםטלענן יםוד נא־ ־ערםא־ װאם כדין סאציא- לאגישער צוגאנג צום פראבלעם שטיסט נ־ט מימן קךטיקערם טעאלאגישער װעלם-השקםה, לדט װעלנער דער עיקר םון ױ נניאישע א־דעען ליגט אין דער עצם געטלענער התגלות און נאך אין דעד געשטאלט א־ן װעלכע־ מיר האבן ד ארויסגעטראגן םון חדר, איז לגמױ ניט ק־יטיש אין נ־ט װיםנשאםטלעך. ד״ר ש• אײזענשטאדס. ירוזל-ם א קורצער ענטפער דעם מ־בר אױינלאזן דך אין א חק־רה א־בער דעם היסטא־־שן דאטעױאליזם װעל איך מיך נאמידלעך דא ניט ערלויבן. ניט דא א־ז דער ארט פא־ אזעלכע טעארעטישע אונטערזוט־נגק. א־ך װיל מיך דא אפשטעלן נאר אויף אײניקע מאםענטן, ,װאם האבן א שייכות צו דעם ,יעצענ- ױירטן ב־ך. שױן םון ױ װעחטער םון דעפ םארםאסעדם ענטםעד, אז ״ער האט ז־ך געשטעלט לכתחילה נא־ דעם צ־ל, צ־ באלײכטן דאם נביאישע םיאבלעם םון סאציאלן <ר. ה. ם־ן ״סאציאל־מאראלישן״) שטאנדפונקמ, װעלכן ער האלט פאר דעם וױנט־קסטן א־ן אײנ- ידיעות פון ײדישן װיסנשאפטלעכן אינסטיטוט נ־ט געלאזט אםלײנן און םיהאט ניט געקענט צום־ל םדקדק ױן אץ ױ געבתיכטע טערםינק. איצט איז שױן ױ העכסטע צײט אװעקצושםעלן דעם ענין ײדישע טעדמינאלאגיע אויף דער געהע- ױקעד הויך, ארף וױסנשאפטלעכע סעטאדעס און בהםכם מיט דעם נ־־םט םון דער ײױשעד שםדאך. צז־ דער ארבעט א־ן דער קאנדםיע װעלן דערום ע־געצױגן װעק הן ספעציאליסטן-װיםנשאםטלער הן ײדיש- פי־יאלאגישע םעקציע =*= טערסינאלאגיע. בײ דער טערט־נאלאנישער סעקציע םון דעפ ״דישן ודפנשאפטלעבן א־נסטיטוט אץ װילנע איז געשאפן גע- װארן א טעחמינאלאגישע קאמ־םיע צד זאמלען א־ן באארבעםן ר־ טע-־מ־נען םאר ױ פאװשײדענע צװײגן םון ־ער װיפנשאםט. לבתח־לה. אין דער ברענענױקער שול-ארבעט ־.אט ז־ך דער ענין טערםינאלאגיע