Literarishe bleter · 1925-10-23 · 77 (23.10.1925) · p. Seite 194

71 .■וא יטערארישע בלעטער 194 כ ר א נ י ק דער שילדקרוים״סעאטער אץ נײיי#רק ר#ט וין *וין במםנם. געמסילם װעיס א-ן 8 נײער אינסנענירונג >סי# דיםןןװם *.בראנקם עקסטרעס״. דעקאראעיעם סון ברוך א'*נסמן׳ די מוזיק — װלאדימיר חםץ. דער באױאיססער דײטשער ראמאנען־מיײבער *י-םור לינדםבערגעױ ראם ארויםגעגעבן 8 בוך אונסערן נןנםען: ״בערלין אן ײדן״. די סאנסאםםישמ םאכולע נוון ראמאן דעראײלם מענן אקאמוניסם, װאס האם געװאלם פאסן אין דײםש• לאנד די ראטן״רעםובליק, דאש איז אבער אנדעים נים מעגלעך, סײדן דײסםלאנד װעס זײן וײרטשאפסלעך רולנירס, און דער ח־רבן איז װירער נאד דאן םעגלעך, װען אין דײםשלאנד װעלן קײן ײדן םער ניס זײן. דעריבער שאםס דע• קאמו• נ*םס א נאביאנאלן פארבאנד םון די רעכססםע ביז די קאםוניססן, בדי ארױסצוסרײב די ײדן םון לאנד. אזא פארבלנד געל־נגס אים לײכם עו שגםן, די ײדן װעדן אי־ױסגעשריב , אבער באלד מוז מען זײ בעסן צוריק, װײל עס א*ז ניט םזג־עך אן ז־י אײסזורימען. להיםך גו לאנדםכערג״רס אנדערע ראםא• נען איז דער דאזיקער ראמאן, װײיט אוים, געשאםן געװ%ן אייך צוליב באזונ• דערע צ־־עקן, װי יענער נאציאנאל״םארבאנד. די ק־נסס סין מאכן געלם איו אויך אק-נסז, און ניט די לעצסע, און ײון״סחורה א־ז איצס זײער גאנגבאר אויף דעם װעלס״מגרק. *+ די װילנער סרוםע (פרשה אמ;ריקע) האש זיך איצס באזעצם אויף שסעגדיק אין סשיקאגא. חײס שניזור און בעלא בעלערינע זײנען סון זײ אװעק אין שפילן איגס מים מאריס שװארצן. ל. זשיטניצקי (יאנאיג) םאר׳נדיקס איגט אגרעסעי־ן בוך אונסערן נאמען: די סארלויגער םון מץיערנעם סאני^ליזם. זשיסניאקי הןם איבעי־ דעם ביך געארבעס מערערע יארן. -♦ אונטער דער רעדאקעיע םון מ. קיטאי און א׳יניקע ריגער ליכע* ראטן דערשײבס אץ ריגע א זאמלנוך ,אין שאםן״. צו אונזער נ$םיץ מעגן דעם פארשטןנעבעם יינגן מוז־קער יעקב יאססעט (נימער 73 סון די ,בלעסער״) בעס מען אינז צו סארריכסן, אז דער פארש:אי־בענער האס נים געװאײנס אץ געאי־בעט אץ ריגע נ*ר אין וארפאם (עססלאנד). ה. לײװיק >.ױ איױםגעטראפן או ף אן אויסנ ם׳אװנט לנבוד *ים אין סאםקװע, ועד דיכסער האט געמצכט אין וײן רעדע די ײדישע ליסעראסן א*ן רוסלאנד א פארװ .ורף, אז זײ נ*צן נים נעהעײק אויס וײערע מעגלעכקײסן, פדי צו ארבעסן סאר ײדיש און ײדישע• םאדערנער קולטוי. עס האבן אים גע״ ענםפעדס מ, ליםװאקאװ אין סארסײדיקט די ײדישע קילםור״ארבעס סון דער ײדישער סעקצ־ע אץ דעי קאמוניססישע־ כארשײ. .+ אין בערלין און אין װארשע זײבען סארבעקומען יונילי־״אװנםן לנביד דעם 50״סטן בעבורםס״סאג סון שאול טשערניכאװסקי. דער מערדעױ סון הוגא בעבאוער איו איצס םין װינער נעשװא״ רענעם״געריבט פרײנעשפראכן, מחמת דאם געריכם האס אײנגעסינען, אז דער מערדעד האס אין דער צײס םון מאיד נים נעהערשט אינער זײגע חושים. דער סראקוראר האס געפאדערס, דער מערדעד זןל (אױב ער איז משוגע) זדצס גײן אין משוגעים״הויז ארײן. דאס לעצסע איז טאקע געשעןי בעסאועד איז געװען א ײד, און דער מערדער אססא ראנםשאק, א דײםש״נאגיאנאלער. אץ דער וױנער פרעסע פין בײרע לאגערן סירס זיך א שארפער מײנונג״אויסיײיש װעגן דער דאזיקער באפרײאונב, אין בערלין קאנצערסירס איצם מיס גרויס עדפאלג א נעגער• סעגאי־ ראלאנד האיעס• גרוים םענםאציע א ן דער ארסיםסישער װעלמ םון דײסשלאנד רוסס איצס ארױס ועי גס׳סראצעס, װעלנן עם פירס דער כארימסער רעזשיסער און סעאסער״דירעקטאר מאקס רײנחארד קעגן זײן סרױ. אסיס דיםא־וס .״זינגער םץ זײן םרויער״ גײמ איצט נםעם אין אלע סײלן סין דער װעלס, װאו ײדיש םעאטער װעים געשפילס. די שסאס אלטאנע האס זיך מרחם געװען אויף דעם צעשעדיקסן האמכורגעי■ הײנע״דענקמאל אין הןס אים אאנעקױפסי דאס דענקמאל קוםס סון האמבורג;ן אנאז... און סארזי5סיקע מענטשן ראטן סאײ אלסאגע דעס דאזיקן דע;עקס ניס צו רעסשאװרירן, עס לױנס ניס: פער וױ עםלעכע סענ װעז די באז סײ װי ניס זײן צמעקלעסט• יאבאס םורקאװ, װעלכער האס אײסגעס־רס די הויאסראל אץ נײעם ײדישן סילם .למר װניק״, חאט סארענדיקס די אױסנאמען און הייבס אן װידער זײנע נאסס״שסילן אױף דער סױלישער ■ראװינץ. אץ כיאליסשאק שפייט איצט א ײדישע םרופע די סצעגישע נאאר״ בעטינכ םון פרצעס ^ררײ מחנות״. די מוזיק דערצו הארז געשאפן דער לעמ• בערגער, דא ניס לאנג אין שװערער נוים סאישסארבענער, קאפסאזיסאר און סשעליסם חנא װאלפססאל. עס װאלם כדאי געװען, אז אויך די װארשעװער סײופע אין קצמעםקיס סעאסער זאל אױך א סראכס סאן װעגן דער דעיםאנםער פיעסע. אששר ויאלם דאס געה5ס ערשאלג• װאלסםשאל איז נעװען אגוסער מוז־קער, פרץ—אגוסער דיכסער. נאך דער װאיעםעי אײפגאבע פון װין און פאריז איז אפאשאשי א**ש אנגעקומען קײן לאנדאן. ער סארװײלס דארס עסלעכע סעג, אײדער ער פא־ט אפ קײן אמעריקע• דעי־ בארימסער פוילי״ער א־םי־גט לודװיק סאלסק• האס א צט גע• פײעדש אץ װאדשעװער .סעאסער נאיאדאװי•׳ זײן סצ״יער-קן בינע״ױבל. צום ױבל ה$ס דער סעאסעי• א־־סגעפירס א נײ שסיק פץ א ױנגן שריססססעלער קאזשימיעזש כ־אגײשיק ,העםראן זשולקיעװסקי״, אין וחגלכן דער ױכילאר ראש געשםילט די הײססראלע. דער גרויסער ארסיסס האם א גרױסן אײנפלוס געהאס אייף דער אנסוױקלוננ סץ םוילישן םעאסער. ער האס אץ שארלױף סין זײן קאריעיע נעשס-לס אויף אלע גרויסע פ־יל־שע ביגעס, אין אלע גרויסע פוילישע קונסט״ צענסרען• עם דרוקש זיך און אץ קוײצן דערשײנס .״אמת אץ םאנסאזיע ארום דער ײרישעי־ קאלאנױאציע אץ רושלאנד״ (קײים אין א־ץ׳ישראל) םון ר. שפיזמאן (־יא־שע) ס׳איז געװארן סז יאר זינס ס׳איז געשסארבן דער אנגעזעענדר אוקראלנישער ש־יפשששעלער מיכאילא דראגאמאניװ. דראגאמגנױו האש געהאם די װירקזאםםשע השסעה אויף דער קילסורעלער און נוציאנעל פאלישישער אנסײיק״ לונג פץ דער א־קראלנישעי־ יוגנס אץ 19״טן יארהינ־ערס• דורך זי־נע ארגעסן אץ ענגלישע, כראגצויזישע און איסאל ענישע צײסונג׳ ן האט עי קלאר געמצכס דער כ־ײסעי װעלם װעגן דעס קולט־רעלן רענעסאבס םון אוקראלנישן פאלק און דעם מהית סון זײן ליטעראטיר. ע״־ האס פיל אײםנעסאן פאר דער א־ק• ראלב־שער ש:ראך״פא־שוננ און איז כאקאנט אלם עישסקלאסיקע־ אײראסעלשער פאלקלאריסס. דעי גאנויער ױנגער ליסערארישער דור םין די אוקראלבער שרײבער, אנהײבנײק םון סוף סא״קעד יאיץ פון 19״כן יארה., איז אױסלעװאקסן ארנטער דער השפעה פין דראגאמאגיװס ראדיקאלע א דעען. די ײדאפטײל 6ין ,איגװײסקילס״ (מינסק) האס ארויסבעלאזס 8 נראשיר פון מ. וויינגער — פארשם ײדישע דיאלעקסן. פיאגיאס פארן מא.עריאלנקלײבער• באזינדעראפדרוק סון די ^שריפסן ם*ן װײס־וסלענדישן מלוכה־א־ניװערסיטעש״. כײנסק, 1925 16 ז. -+■ די זעלבע ײדאפסײלונג טרעס צי איײסציגענן אינגיכן א צ י י ס״ ש ר י פ ס פא־ **דישער בעשיכסע, ליםער״סור און שפיאך״פארשונג, אין דער צײששריפט װעלן געדרוקס װערן סארשערישע ארבעסן, רוי״מאסעריאלן, יאקי״ מענסן, רעצענ יעס אץ ביבליאגראפיע סון די אנגעװיזענע געניטן. ס׳זײבען אײנגעלאדן געידאיץ צו באסײליקן זיך אץ דער ״צײמזריפש• די אנגעזזענסטע װיםנשאפפלעכע מוער סון םאװעסן םארבאנד אין סון אײסלאנד. װעגן אלע ענינים פון ,״צײששי־םס״ זיך װעגין אץ ,װײסקולס־' (מ־נםק, רעװאלוציעיגאס 21). ם׳װערט געגרײש צים דדוק א זאמלבוך םאר דער געשיכסע םון דער ײדישער רעװאלוציאבערער באװעגונג ״רויםע בלעסער״. אץ זאמלכוך װעלן וײן געדרוקס זכרינות סון ארבעסער״סוער, סץ עלטערע ײדישע ארבע״ סער, װאס האבן גענוםען אן אבסײל אץ דער רעװאליציאנערער כאװעג־נג• סאר דעם עישסן ז*מלבוך וײנען צװישן גנדערע אנגעמערקס די זכרונות סין א. װײנששײן, מ. ראסעס, ש. סשעמערינסקי, מ. סײמקין (אסתר), לעװיסאן, זלאסע ליסװאקאװ א. אנד. אץ קיעלצער גרדיסער שול איז דעם שמיני״עצית אויסגערופן גע• װארן נ*ס צו באזוק די גאס שפילן סון אידא קאמינסקא אץ זיגסונס םורקאװ, צוליב ״חילול שבת וח־לול ױם״סוכ״. םיר גײען םןרװערסם ו די אמעריקאנער צײשובגען לויבן שטאיק די אינבצענירובג סון סאייל הײזעם *שאול המלך״ אץ גױ״יןרקער מאר־ס שװא־צם קונשם״שעאסער. סײל רעצענזענטן דערװײץ, אז די אויםערלעכע זײס פון דער אײססירונג איז װערספולער, װי די אינערלעצע• + װלאדיסיר מאיאקאװסקי לײענט איצס אין א רײ זסעש אין אמעריקע יעקציעס װעגן קונסס און ליסעראסור. כײ אײנער סון די לעקציעס אין פילא• דעלסיע, װאס איז געגעבן נעװארן םאר אײדישן עולם, האט שכנא עישטײן געהאלמן דאס ארײנםיר״װארט און גערעדס װעגן מאיאקאװסקיס שאפונג. מאינ• קאװסקי װעס נעװיס ןפװישן דעם שװערן אײנדריק, װאם עס האבן איבערגע• לאזס יעםענינס ״אױפטריסך אין נױ״יארק•