Literarishe bleter · 1925-10-23 · 77 (23.10.1925) · p. Seite 191

191 ליטערארישע בלעטעיר 77 .זא עם ט־ט נדר באכות לי־ד צו נאגזצן ז־ך מ־ט אט דער נ־ט אנגענעמער באמערקוננ. מען קק דך אבער נ־ט העלםן. פארױאם זאל מק ניט אנריםן זאבן מ־ט ז״ערע נעםען און באהאנולק ז״ דכטיקי סראםעםאד באדם שאץ האט :־ט געשאםן ב״ אינז לךן שױ,. בעלאל, די שזל םאד אנגעראנדט־ע דונםט האט;־ט באשאםן א־ן אדץ-ישראל ק״ן דכטרני״ ד בר״טע אלרעלטלעבע, ד א־נטעדנא- ציאנאלע קונםט קען ז־ך נ־ט רעכענען מ־ט אזנזערע אדן־־שדאלד- קער קינםט-א־נסנױטוצ־ע. םארקערט: עם ק־מט אז־ם נ־ט אזו־ .ר״ט צו סארדאמען ור צו שר״גן, אזם ניט צו דעחמאנען צום שלעבטן דעם גזטן נאמען *ן פ.״אש. באדם שא•;. .־דל ־גואצם באדיטזנ־. א־ז דאך א ה־םטא־־ש*. דער נאמען וועט דאך םארבל״בן, צ־ מיד זדלן אדעד נ־ט, א־ן צרזאמענהאנג מ־טן ל־כט־קן לעגענדאדן ״בצלאל״ פזנקט וױ מ־ר פא־ב־נדן £־ן דור-דורות אונזער אוראלטן ק־נםטלער בצלאל מיט רער ם־מבאלישער מגירד,, אזזי אייך קומט א־נז א־צט אזים צו סא־א״נ־קן מ־ט בצלאל דעם שעסער שזן דער ערשטער ײדשעד קזנםט-שזל, רעם ס,־אס. בא־־ם שאץ. געקענט. ער א־ז נארניט קײן שלעכטעד א־גאנ־זאטאר. ער האט אנער מ שװאכקײט *ן אלע אװטאד־ראקמן: ער א־ז ויכער, אז בלן־יז ער אדן ק״ן אנדעתר איז נ־ט סע־ק צו שא־שמײן, קײן אנדערער איז נ־ט אזמשטאנד א״םצזסידן דאם, ,דאם ש־־נט א־ם צ־ דין בלויז זײנע א״גענע אידעע. שא*ן סארגעםט דך צז אםט און וױל נ־ם נאכגעבן, אז יעדער זאך דארף האבן דץ עקםסערט, דין םאכמאן - דעם אױםגעא־בטן נעל-מלאכד,. או־ף װיסל שאץ א־ז סא־כמענעדש אומקאםסעטענט, באר״זן דינע אײגענע, םון א־ם אלײן מאדעלירמע רעדק אז שאץ א־ז א ניט-דעתאנגענער און אסגעשטאנענעד םון דער ק־עאטװער פלא- םטיק - דאס א־ז א־נעדק צז א־בערצ־יגן. עם סאדע־ק ז־ך ניט דערצז גאר ק״ן גדויםע אנשטרענגונגען. נענזג צו נעמען זײן װעל- כעם עם איז ניט װע,־ק, םון ד םריערע, שםעטערע אדער ם־ן ד מ־םליאק, מק זאל דך א־בערצ״גן אויף װי װ״ט א־ז סראם. שאץ םון דעם, װאס מען קען אג־וםן שעםעדשע םלאםט־ק. ז״נע םקזלם- טורן האלטן ניט אױם ױ גע־דנלעכםטע, ד באש־ידנםטע ק־יטיק. אן ענטפער מײן קריטיקער *) שאסטלעכע חש־בזת, װאס ״ז־ באדרט םאציאל-ה־םטאדשע דעד- שיינזנגען, .ראם ליגן וױיט סון א־ני אן עדך דדטהאלבן טז־זנט ־אר״ אין .ראם רעם נכ־אם צוהעדעד ז״נען גערען איבע־צ״גט, אז גאט אל־־ן ,־עדט סיטן מז־ל סון נכ־א, הגם מ־ד םאדשט״ען נ־ם, םא־װאם גדאדע ״ױ דאז־קע פאדשטעלזנג איז ניט נאד מיטגענזמען ם־ן חדר, נאר א־ז אן אביעקטערע(?) אין באגר־נדעט א י־- פאקט;(?)״. דער קדט״קער קאן ניט מוחל ז״ן, סא־״אם א־ך האב אנגע־הויבן ד־ כא־אקטעדםט־ק םון דער נטאה םזן שמזאלן. בײ רעלכן דעד םאצ־אלעד א־נהאלט דד־קט ז־ך א־ים צום עדשטן מאל א־יף א ד״טלעכן א־ם;. א־ך ד,אב געקאנט אגהו־בן םון דכ־דהן. דעם אלך- בית האט דער קר־ט־קעד געקאנט לערנען א־יך אנדע־ע נכואה-םא־- שעד, א־ן דעם בלל או־ך קארנ־לן, ,רעלכעד האט צד ז״נע טעאלאגישע חר־רוה געםונען םא־ םאםיק אנצ־ד״־־בן מיט עםזכ;. ניט אםשאצן ד באדיטונג םון םל״ש א־ן םל־יש כךבן בי־ם םדמ־ט־װן ערד־אדנעטער-לענן <נם־ט א־ן באתלאנד>, נ־ט א״נ- זען, אז ד עקםםלזאטאצ״ע ם־ן ד־ םז־עדנרע מאםן דורך די כהנ־ם א־ן שילה רעדט אםילז ד.־,־ך ד־ מקוױם אל״ן אװ־עקג־עשטעלט א־ן צ־ענטעד םץ ד ־עדש״נונגען א־ן באט,־אכט אלס ד ם־בה םזן שילהם אונטעתאנג - ה־םט א״נםאך ז״ן בל־נד צר םאיציאל־עקאנינמ־ש־ע ־*־,־ש״גינגען. םון דעד ם־לאלאג־ע סון ״אדן״ א־ן ״ב־על״ דדנג־ען מ־ר נא־ נ־ט םאד א־נז־ער ט־עמ־ע;׳ אין דאם שטעדט אזנז נ־ט צ־ באהזיםטן אזיםן ג־זנד ם־ן םאקט;, אז אין צענטער םון אלהום טיעט־ק־ט איז געשטאנען דיע־ קאמף מיטן דעםםאט־זם, רעלכ־ע־ האט ג־עהאט דנע װארצלען א־ן םעניצ־ק אין ז״ן אםשט־אלינג א־ן בעל-קילט מ־ט ז״נע נב־א־ם (רעלכ־ע ד מםורה כא־אקט־עױזירט אימ־עטזם אלם םאלשע), םזנקט וױ אל־הום קאמף ק־עגן דעםםאט־זם האט װ־דעד ג־עהאט ז״ן אפשט־אלונג אין ו״ן ־הזה-אמזנה, ם־ט א־,־ע ב״שםילן םון באש־־דנק״ט, ל־נ־ע אזן מיטהילף א ן אםענ־עם קאמף ק־עגן שלעכטם. װיל דער קר־ט־ק־עד ז־ען דעם עיקר ס•; אל־ד״ים טעט־ק״ט אין ד־ענקען אין עםעם אנד־עדט א־ז ד;זם דץ זאך. דאם קאן אב־עד נ־ט ם־גם ז״ן אינזעד םטודיע, .ראם באטראכט די תק־םה א־ן אירע היעלדן ם־ן א־ד שמאנדם־נקט. אז םון סאציאל-היפטאדשן אין' א־יך ניבל-קףט־שן שטאנד- םונקט איז דעד םםר דבדם א־ן זיץ עיקי-טײל ײנגער םון ד םאל־ט־שע נניאים איז ה״נט סאד ק״ן ג־על־ערנטן מער ק״ן םראגע נים. או שדיבנדק מ־־ן םאםול־עויע םאציאל-ה־כטא־־שיע םמודי־ע איבעד ד נביאים, ד.אב א־ך מיר געשטעלט לכתחילה נאד דעם ציל צו באלײנטן דאם נביאישע ס״אבל־עם םון םאצ־א־ין שטאגדםינקט, װעלנן א־ך ד,אלט םא־ דעם זדכט־קםטן א־ן א״נציק אקטזעלן אין אזנז־ער הק־םה ׳, א־ן תזך האב א־ך אב־עד ג־עראיכט, אז יענ־ע ײדיש־ע ארכעא- לדאגן און ה־םטא־־קער, רעלכ־ע האנן זיך נאך ניט נאם־״ט םין דע־ טעאלאגישעד השםעה און ,ראם גדענ־עצץ נאך םאקטיש נ־ט אם אמונה םון געש־במ־ע, װעלן נאטראכטן מ־ץ צ־גאננ צ־ם םראבל־עם אלס א״נדט־ק אזן ,רעלן נ־ט מםכ־ם ז״ן מ־ט מ־ן גאנצ־ער ארט באהאנדלונג םון ד נב־א־ם, װעלכ־ע בל־־בן״סאר ז״ ד־ן-דעל־ג־־עזע דענקער. שמ״ענדק א־ן גדנד א־־םן שגאנדם־נקט םון דע־ מא- טעדאל־םמישעד װעלפ-השקםה ד,אנען מ־ד פאד קק םאל נ־ט אנ- נ־עמען, אז ״ד ה״פט-־ניקה האט דער נב־א־שער ם״־ער באקומען ס־ן דער תל־ג־ע״. מ־ר קץנען סאר ק״ן םאל נ־ט באטראכטן ד נב־אים, ד אקמירע געועלשאםטלעכע דענקעד א־ן קעמם־ע־ ס־ן אלמן ־שדאל, אנדעדש, װידער א־ן דעם ט־םםטן צוזאמ־ענהאנג ם־ט ד־ םאלקס- צ־כים און נו־טן םץ ז״ער צ״מ. הי אמונה נכלל און ד־ םאצ־אל- םא־טיםטע אמונה םון ־שראל בם־ט א־ז םא־ א־נז, נאך א־ה נאט־ר, א ס־אדוקט םון א באשט״מט־עד םאצ־אל־עד סנ־נה, אן ענטםע־ אױף גער־םע געזעלשאםטלעכע צ־ב־ם. ד ק־אםט ם־ן דעה ״ד־שעד אמונה כאשטייט דאך אתנטלעך א־ן דעם, װאם ז־ א־ז א־ן יםוד נ־ט ק״ן אמונה םון מיםםיק א־ן אבעתלויבן, :אר א סאצ״אל־ע נע- זעצענונג אץ סאצ״אלע לעהע א־ן לב־ש םון אמונה, דאם א־ז א דעל־ג־עזע פארם אדם א פאצ־אלן אינהאלט. און עם א־ו קלא־ ב״ אדא השקםד., אז ארעקשטעלן א־ן צענטער ם־ן דער באטראבט־נג ד רעליגיעזע השקםוה םון ד נניאים, באהאנדלען ד אלם אן ערשײנונג םאר זיך, זוכן א־ן ד נזנות און ררז־ם, ה״םט סאר א־נז סאצ״אלאגן - װק דעם טעם ניט אץ דער ס־וכט :א־ א־ן דער שאלעבטט איר קאנט דך אנשטאט דער אלעגא־־ע באנוצ־ן ז־ך מ־ט דער אלעגאדע םון נדץ ק־יט־קעד: א ם״ער און בו־טא״ל. ד נבואה איז דער ם״ער, ,זעלכעד צ״ט ז״ן ינ־קד. ם־ן דעם בר־ען-מאטעדאל םון ד מאםן-צ״כיט אן ברען-מאטעדאל איז גיט טעגלעך ק״ן ם״ער. און דער דאדק־ער םאצ־אלעד ־סוד םון דער ננואה רערס לגמר־ :־ט םאדנדנדערט, ער באקומט םאר א־נז א ם־ל גרעםערע נעזעל- *) זע ו*ר *. ס. קגמיזנקנקיס קריסיק םין סיץ בוך ״רי נני*ים, זײגר ג״ט זזק ז״זנרזנ גזז״נלמפסלזנמ זוידקזנן־. ״ליס, נלקנתר״, נופ. 66.