Literarishe bleter · 1925-10-23 · 77 (23.10.1925) · p. Seite 190

77 .׳וא ליטערארישע בלעטער 190 אין יעדן ײדישן הױז מוז זײן א ביבליאטעק פון יידישע ביכער £־אם. ־טאץ איז אײגנטלעך א מ־ם־אנער ם״־ן א ארץ־ישראלדיקע ק־נםט<ע,דעריע-מיסיע. עם שםעקט עפעם מיט דער ענגלישער עסםע־ ט־שער באװעגוננ םון ױ א־טאפ־סטן מיט װילייאם מאר־ם בראש. םיט א געװיסן אונמערשײד: צװישן ױ ענגלענדער געם־נען מיר ניט קיין א־טסאמפעטענטע אלטאױדאקטן, נאר ראםינירטע עסטעטן. ע־אפ. באריס שא־ן האט אױסגעװאנדערט א װעל׳ט און א־ו געק־םען קײן אױן-ישראנ׳ אװעקצולײנן דעס גרונדשסײן פארן םונ- דאםענט םון דעד ײױשער קינםט א־ן דעס נאצ־אנאל׳ן ײד־שן הײס. עס האט געזא־׳ט ױן דער גױנדשטײן םאר א ײױשן רענעסאנס, ױ אי־םלעבונג סון בצראלס ק־נסט. ױנט־ק, א םאלק דארף סוף- בר־סוף געםינען א םעסטן שטענױקן באדן םא־ ױן שאםן. קונסט איז א גענוג, אינ נ־ט זײעו־, װכטיקעי ענין אינם נאצ־אנאלין שא:ן ק־נסט איער באלאנגט צו 'ױ םלאנצן, אויםעתעװינלעך װאונדער׳ :א־ע, װעלנע ערנעק זיך און בל־ען דװקא א־ן אויסעתעװײנלעבע א־ן .דאונרערבא־ע אומשטאנרן. איער ק־נציקע סביבד., מאנ־םול׳־רטע אטםאסםעדע א־ן געםאנטעד ענטוזיאזם .יררקט נ־מ ג־נסמ־ק אײף נונסט א־ן קינםינלע־. פדאפ שאץ האט געשאםן בצלאל. א סך זאנן האט ער דדקא גא־נ־שט שלענט םא־שטאנען, ער האט אבער ניט םאתעזען גע- וױסע, ױער אײנםאנע זאנן. ױ הויפט־זאך - אז ק־נסט א־ז אם- הענגיק ם־נס לעבן און ק־נסטלער-םון דער װעלט האט שאץ נ־ט געװאלט אדעד אםיטר נ־ט געקענט םא־שםײן. ױער םעגלעך, אז דאס א־ז נ־ט שאצס שדלד. דאס א־ז ױער פארשטענדלעך פאר דער עםאבע און סניבה, אין װעלנער נאריס שאץ האט זיך דערצױגן. ר א־דעאלן םיט װעלנע מען האט דע- םאלט געשםײזט ױ צ־ק־נםטיקע ״קונסמ־מיס־אנעק״ האבן נעדארםט רע־ציען אזעלנע מיט נ־ט גענוג אסענע או־גן א־ן אנגעשטאםטע קעפ ם־ט םא־שײדנסטע נ־ט-אמתן. עס א־ז גענ־נ א־בערצולײענען ם־אם. שאצס אװטאביאגראםיע ״אײנער םון א סך״, אום מען זאל ויך א־בע,־צײנן אין ניט-זעלב- שטענױקײט און באנאליטעט םון דעם מחבר. דאס א־ז שוין געװען אזא כאנא־ע עםאנע, א־ן װעלנער שאץ האט דך ערצו־גן. דאס א־ז געדען ױ נוט־באקאנטע א־ן מסלאנד םענט־מענטאלע עםאנע. נ־ט גא־ א־ן רער דעםאלטיקער מס־שער קונםט, א־יך אין לעבן. ילוםרשטע רעאליםטן, אבעד וױט פו־ן ,־עאל־טעט. םען האט זיך א־וםגעטראגן מיט באנאלע םראזן. טען האט זיך געװארעםט בײ ױ פלאםען פונס סענט־מענטאלן םײעד. מען האט געגלרבט א־ן דער דו־ערהאפט־קײט, אם־לז א־ן א־משטערבלענקײט םון אט דער ם־אזעאלאגיע. א־צט נאך א פערטל יאדהונדערם, א־ז עס א־נז לײנט צו זען װאס פאר א םלאםען דאס ױנען געװען. םראפ. בארים שאץ א־ז דער ,־עדלטאט פון אט דער נ־מ־דדערהאםם־קער ױענדונג אין יער קונסט. א־־ב עס א־ז פא־אן א־ן דעס אלעס עפעס םאז־טודעס, א־ז דאס דאס ם־ר האבן געהאט א גוטע םעגלענקײט ׳צי לעתק װ־ אזױ םען דאדף נ־ט שאםן. שאצס ״בצלאל״ קען א־נז ױנען םאר ױער גוט רני-געלט. עס א־ז נ־טא װאס צד באדד־ערן. םען מוז דאך םאזלען, אום או־ם- צודאקסן שטא־ק און געזונט. פ־אפ. שא־ן האט ױנם געטאן אױף װי געדעזן א״םן פ־־װאטן חשבון א־ן אלע הינזינטן, - א־ן דער־בע־ טאקע האבן ם־ר נאך ניט ר מענלענק״ט נהנה צו זײן םון דעם. דאנ א־צט־קע פ־אג־אס איע־, דאם װערט צעשקט דורנן באדאנטן םילאלאנ מ. װײנגער, א־ז אן א־נטעדנעםונג ם־ן — א־נ־ דײסקולט, ,װאס א־ז שױן אן א־נטערנעמונג פ־ן א מל־נה. דאס םראג־אס דאט 157 םראגן ינאטש מידאלט געקאנט צ־געבן נאך מיר ־ײענען טאקע דארט א םונקט, אז אלע ש־קוננען ינען ם־ײ פ־ן פאסט-אפצאל; א־נװײסק־לט באנדעראלןז פ־ ענ-;־ס>, און װעק א־בערגעשײקט א־מז־סט, א־־ך װערן ר א־בעטן האנא־ ״טע אונ אזא ױרט, — א זאך, ״אם שם־לט א גמ־סע ,־אלע נ• באד,־, ױ דאז־קע צונרײטונג צ־ דער םאױנװנג פ־ן א־ן סיוװלט ז־ך האם;, אז ז• װעט ברענגען םמשות- א ב־נװרה פאר אלע א־נזער־קע דער אנאנס יר־פט״(א מ־ן דעב־עלשע ״,־ש־מ־ת״ ־ס איז גאנ< פיו א־נזע־ שם־ן ד־קס. באזונד: װעגן דער א־• ־ט ״ײד־שע פ־דאדאג־עי צ־זאםעןו; און א־רנעדײער דינט־ק און צלעך ,װאלט געװען ר צ־־זאםענארבעט־ פ־ן דעס נעפלאנטן א־נ- מ־טן מ־נסקערז :־ט ב־א סט־טוט בײ א־נז א־־ב סיא־ז צ־ ארבעטן בשוהפות, לאם־ר האם;, אז ױ פ־לאלאנ־שע נעקצ־ע, ־עלנע א־ז צושטאנדנעק־ם׳ען א־ן װ־־1- ־ײבנשאפטלענן אינסט־ט־ט, װעמ געפ־נען דעס נע׳ עױקן אפקדאננ א־ן א־נטע־עס פא־ א־ר ב־ א־נזערע אלע פ־״ינד. ־סטע־ ׳ו ־ו ו יקן קאנטאקט לע־ת־ר אױ ־א םשה לערער װע־־ן ו ספק נ־טא- הלדאי נאר דאס פ־־ע.־: אויף די וועגן פון יידישער קובסט פראפעסאר כארים שאץ :סןנשט״ן 11 י צ ח ק צדישן אונזע־ע א־טאױדאקטן, טױ־םעד א־ן שט־עבעד פאר- נעדט דער פ־אפעסא־ באר־ס שאץ זײער אן אטעזעענעס ארט. און נ־ט נא־ טמ־םער א־ן שטרעבע־ א־ז דע־ פראפע־סאר שאץ- ע־ א־ז או־ך א םענטש םדן טאט אױטגעדאנדערט א װעלט, אױסנעטמ־מט א חלום א־ן בא- זעצט זיך א־ן אמן-ישראל צ־ פארױ־קלעבן א א־טאפ־ע, א הײס פאד דער ײדישע־ ק־נסט - דעס בצלאל. צד־שן אײע־ עפ־גאנען םון דע־ נאך־אנטאקאלבק־-פלע-אדע א־ז פ־אפ שא־ן אפשר רער פראקט־שסטעד בעל-חלום. ױן א־דעאל א־ז נ־ט אפשר ױ ק־נסט אלײן, וױ די סבינה, די אטםאםפערע פאר שאפן ײױשע ק־נסט א־ן אױן-־שראל. פראםעסא־ בא־יס שאץ אדס א סקולפטא־ פ־ן ניט גױ־בע דעתד־־בוננען האט בלי־ז םא־• שטאנען ר־ באדײטדגנ פון א ק־נסם-געװערבע-אנטדיקלונג אין א־א עקזאטיש לאנד .װ־ ארץ־־שראל. א א־רעע - אנצופאקן די טוױסט־שע טאשן און װאד־זקעס, װ־ א־־ך ױ אד־אפע־שע א־ן אםעױקאנער -,ײזער מ־ט אױענטאל־שע ק־נסט־געװערבן. מען האט, פא־שטײט ז־ך, אײך נ־ט פא־געסן ודעגן טאל־םמאנען און קאםעען, ם־ליגױנ־רם, געשניצט, צױעל־רט און נעשטאנצט ספעציעל צו נאציק ױ םא- נ־קירםע פ־נגער, דעליקאטע העלזער און א־יערן ם־ן ױ נאבעלע ט־מסט;. וױיט ער האט עס