Literarishe bleter · 1925-10-23 · 77 (23.10.1925) · p. Seite 189

189 ליםערארישע בלעטער 71 .■וא האט אזױ ארדם א טלשטענדקן א־גערבלייק. א־ך דױד* נלױז נאך דערראנען ם־ט א םאר ווײרטער ד א־בערזעצונגען א־ן דער י־דש-סאצ־אל־םט־שער ליטעראטור. ד דנען או־טגעלײנט א־ן א באזונרערן צ־מעד א־ן מען װאונ׳ דערט ויך, וױ דיך *דד,עלטענ־שמעם־ב דע־ דאז־קער צודנ א־ז שארטהאטן א־ן דער ײדישער שםראך. רן־:-:ל קרט־ען: טארקם. לא- דאל, עננעלם, קויטםק־, א. אז. װ. א באזונדער רערלענע או־ם- נאבע אין י־דש א־ז םארד,אן ם־ן מא־קם ״קאם־טאל״ <א־נעחעצט פ,־ן ד״ר מעדסאן>. א מענגע ביכער א־ן בראשורן װענן ״ד שכ־רות״, ״ד יםווזת םון םאל־טישער עקאנאמ־ע״, קאנם־ם־םארא״נען, קאא- םעראטיק, ארבעטעד-םא־ז־בעדנגען א. אז. װ. געש־נטעם *־ן דער ב־אנצײדשער רע,זאל1צ־ע א. אז. װ. און װען א־ך דע,־מאן נאך ד דיך םא־ט־אטענע מעם־ארן- ־־טע,־אטוד (םעדעם, מינאלע־ױטש, טארטאװ, דיטש, ראזענבןג־ם, א. אז. װ.> קאן מען ארד־םדדעען, װעל:ן גוליםן נוצן און גײ- נט־קן םאדגעניק דדאמיקע או־סשטעלונג ב־ענגט םײ א ײדישן םא- יעדער לעזער קאן זיך פארשאפן א ביבליאטעק פאר א קלײנעם סכום. נאװנדערפ םון גאליציע. אם באראקטער ם־דשן א־ז ד צײטשדפט ״די ױדשע ארנײטער-װגנט״ (״םאר ד א־נטערעסען ם־ן די ױדשע לעדינגל־ך און םראקטיקאנטען״) הײסם עם דארט א־נם אונטער- קעםל. דאם דאדקע א־גאן א־ז דערשינען אין לעמבערנ עטלעבע יאד אודא־נטערבראכן: ״דער נײער דר״ (לעםבע־ג 1012> א־ז געװען דעד ארגאן םון דער שטודירנדקער םאצ־אליםטיש־ער ױגנם. איך װעל א־נערהיםן ד א־בעדקע ליטעראטור, װאם א־ז דא אויםגעשטעלש, םײ םונם ״ב־נד״ א־ן םועלי-צ־ון, ם״ ם ן ד צ־נעק־רענע ײדש-םאציאליסטישע םא־נײק, ווי ״צעיד-צױך, ״הם״נל-־צעיר״, ..אחדזת-העבודד,־, א. אז. װ. װײל ד איז איעדן, םתמת א־ד שםע- טערדיקן דערשײנעז, גוט באקאנט אויף דער אויםשטעלונג דנק םאדהאן פמעט אדע א־יםגאבן מ־ן ד נײע דערש״נ־ג־.ען און םען ־אל־םמ, םײ א־עק, װאם האט װאם עם איז םאר א נאצ־ונג צ־: ־ײקטן ײדשן ,־וארט. - ד ־שױל. דער ל־טערא־־שער סאטעראל נעמט ארײן ,דערק און שרײבער. נ־ט רעכענענדק ז־ך מיט דיער דערציעדשן און ק־נסטלע־ישן .דעדט. ראם איז געטאלט אין דער אלטער שוי׳, דעלכע האט םארםאלגט ב־לודנגס־צדעקן און דעדבער האמ זי םארם־לט דעם ם־אג־אם םיט ,דאם סער ש־ײבער און םון זײ אלע מינ־ם װערק דער ש־לעד װערם םארלאק א־ן ים ם־ן ל־ט־נראר־שע גאדנ־שטיזאגנדקע מא- טעת־יאלן, ער חזרט א־ץ נעמען א־ן סאבולן ,דאם װע־ן נ־ט דן א־תאנ־שער םא־מעגן און םארברײטעק נ־ט דעם קרײז םון ז־־ן לעבנס- רע־פארזמ. דער פרינצ־ם דארף דא זק-קלאם־שער מאטעד־אל און אנטדקל־נגס־שטאף. םון דעם שטאנדםונקט װאלמ רען באדא־םט ם־ל םון ד ל־טעראטור-אב־ױיזונגען א־יםשטר״בן און א־ן א״נ־קע פאלן ענדעק דעם םדר. דער ם־א־עקט װערט סא־געלײגט מצר דעם םעדאנאנ־שן אמט צו נאהאנדלען אין אלע פעד. קאלעקט־ק, בדי ענדג־לטיק םעסט- שטעלן דאם םראגראט םון ײדש-לימוד, - א־ן אט דעם ראדקאלן איבערבד ,דעלן ד לערער אויף די עדטער טהן מאבן. א. דמשק מ. ױײנגער; ,״ם$רסס די ײדיעע ײ*לעקםן״! יר$גר*ם **רן מ*ס7רי*לנקלײבער. גױנסק 1925. 16 וײסן. ײד#*םײל בײם *ינריײסקיל©. אן אדתע דעאה םא־שאסט ד^זס;אר״װאש דערשינענע ם־אג־א:. שרין לאנג ד העבסטע צ״ט דך צו נעמען צו דער רעכטער ארבעט אלײן, איבעתײענדיק םון ד רײר װעגן די דאלעקטן אין אקא- דעײישן װערמעדבוך. און אױב בײ אונז דא האט נאך םיט א יא־ 2 צודק דער םלײםיקער מאקם װײג־ײך געפרוװט צעשיקן א מאגײרן םרעגבויגן, אױפגעבנדק אב-געשו־מטע עטלעבע םראנן, מיט ק־ל-קיראם װעגן קלײנן מאםעדאלן, ארף װאם עד האם דע־האלטן גענוג וױבמ־קם, צי ד איצרות מאטעדאלן, װאם *ג־מאגט נאך, את־ץ ד ׳מ״ן געםונלק־רטע, נח םרילוצקי, - איז דאס ראך *רןגי1ם פין ײײשיליסוד *ין דקר 7• י 1 < קער פןלקסשול. (*רןעקס). *ונויםגעססקלס פון ח, ק*זד*ן׳ רערוגירס םון *עדפגןגיסן *מס בײ דער י. ס• 9• ױ*רסע 1925 א קלײן דנינק העםטל - א םך-הבל ם־ן קאלעקטיװער מ־ אין װבענישן. געזען און איבעתעזען, םארד־כט און א־יבגעבעםערט, געזאמלט און קארעגירט, - אװי זעט אוים דעד םארגעלײגטער םוזץעקט םון דעט ײדש-ם־אג־אט. א ם־ײדק געםיל נעמט אדט םאר דעד אחדות, מים װעלבער מען טרעט צו צו לײגן דעם יםו־ אין דער ײױש-װעלטלעבער שול. דער ײדש-ל־מוד איז דער װיכ- ט־קםטער נעגנשטאנד אץ א־נזערע שולן ניה בל־ז ציליב דער שםראך- קאנצעפציע. דעד למדד םון שםראך א־ז דער אנגעליגטסטער אכט- װיקלמם<עגנשטאנד נײ אלע םעלקער אױף אלע שול-שטוםן. דורך אים האט נוען נאך נאר ניט לאנג קאנםעדדדט :אנצע הדות, גע• האלםן אין ד םענטעם םון מלוכהשער באגרענעצטקײט און גע- זעלשאםטלעכער איזאלאציע. אין דער נײער שול בלײבט ער אבע־ דעד צודאגער םון א םרײער דעדצלונג, דער םארשםרײטער ם־ן םארט- געשדיטענעם געדאנק אץ ד העבערע צילן םון דער מענטשד,ײט. דאס םראגראם אױ געבױט לױט םאלנױקער םבעמע: 1-םינד- רעכע אינועען, 11-לעקטור, זח-שדיםטלעבע א־בעט, ױז-נרא- ראסיק יעדע אםטײל־נג םון א־ר דט א־ז נעטײלט אויף ד בא- װנדעדע א־נעטס-געביםן, אנגענעבן ױ שטןןף-םארטײלינכ א־ן ם־אק- טיש-מעםאדישע אנוױיװנגען. ױ לעצטע שלםן א־ן ד־ נ״םטע װע.- דהגען אײפן געביט םון שםראך-ארנעטן א־ן רער שול, םאלקלא״- סטישע ארנעטן און נאאבאכטועען א־נער דעד לעבע־־קער שפ־אך. ױ שיטד, *ן למעדאמור-לסוד אץ אלע קלאםן ודאם םראגראם הײנמ אן םון 2-טן לעתיאס איז גאנצ־ע .װערק, ג־עםשאמאטיעם װעק אנגעװיזן נאר אלם דעתאנצדנגק צו ױ באזונדעדע בינעלעך. אין ם־ןגראם אבעד םאר ד עלטערע קלאםן םעלט א קלארע פארשטעלונג װעגן ױ צילן און א־־םגאבן סון לטעראטור-־׳ימוד אין