Literarishe bleter · 1925-10-23 · 77 (23.10.1925) · p. Seite 184

77 .■זא 184 ליטערארישע בלעטקר אנארע באלזאק 7 7 ־־ 1 יהרשע טילעמאן (לעפנערג) ע־ אזעלנע טיםן, וד די םוד• אין נאםאלעאנם צייטן, װאם םלעגמ זיך גערן לאזן םאדםידן םדן א שײנעם זעלינערשן יונדיר, ז״ איידעלע, ג*ט*דערצױגענע ארםטאדדאטישע םרדי יםאר װעלכע־ יאלזאק םאר־■ יאגט יאזדנדערע סימפאטיעם), און צדם סדף ר םרדי םדן דער ידלי- ילזכד. דא פא־נעטט דעם א-יבנאן די ז־נלעכע ל״דנשאםט, נארעכע־י נדנכ אדן עכאןזם: ר קורט־זאנע. א נאדנדער קאפיטל אין באלזאקט ראיאנען םא־נעמט ד פרעםע. ז״ן שטעלידנג צד איר איז נעגאטיװ. ארום איר זאילען זיך םע־קע, אבער עטיש גא־ נ־דערק שטײענױקע יחיױם, װאם פאדקױםן םאר געלט זײער געװיםן. ױ שעדלעכע השםעד, םון זשורנאליזם אײםן עםגטלענן לענן, דאם איז דער תדכן םון זײן ראיאן ״ױ םארלדרענע אילוזיעם״. דאם א־ז אםשד דאם אײנצ־קע װעתן באלזאקם, װאו ער פארלאזט ױ שטעלזנכ םון א אניעקטיח אנםערװאטאר א־ן גײט אינעד צד םא־קאםטישער התנגדות. פון אנדערע ראיאנען םון נאלואק־ ״קאטעדיע״ קענען דעד- יאנט װעק: ״א נחדױשע יאלענאטישקײט״ - ד פס־כאלאג־ע שון א קלײן שטעטל. דער העלד, אן אראפגעק־טענער נאםאלעאנישער אפ־צ־ד, א פר־מיטכדע, לךעםטיקע נאטור, א נא־ימעד, װאם אנט- װיקלט זיך צד א צ־נ־שק םארברענער. םילים בױדא (אזױ הײסט ער> איז א םארנ־עכער ם־ן פױנצים, ער נדיט זיך אדיף צולינ זײנע צדעקן א גאנצן ננין ם־ן אדמב-ארשע־מטע, צינישע טעאױעס. נאלזאק גיט אינז דא א גדיגטלעכן אנאליז םון יענע םנ־ת, װאם ד-אנן געםירט צו נױדאם מאראלישער דעגענעראציע. דער ראטאן ״קוזין נעט״ איז א געםױי בילד םון דעד םאר- ניכטנױקער. מאכט ם־ן ל״דנשאםטלעכעד ליבע. דער שטא־ ענלעך, אנער ניט נעםער נאהאנדלט אין שעקםם־רם ״אנטאנדם א־ן קלעא- םאטרא״. אין ״םאטעד גאנ־א״ נעמט נאלזאק אדיף דעם מאט־װ פון ק־ניג ל־ר. זײן אײגנטלעכער א־נד,אלט א־ז אנעד ראם םאמעלעכע אדנטעתײן םון א ניט פארדא־בענעם ם־אװינצער נחדר א־ן םאר־זער שמו*;. ,־אסטיניאקם אגטװיקלונגס-פראצעם א־ז אײנע ם־ן די טם- סטע זאכן, װאם נאלזאק אדן אםילו װעלכער סא־ז מאדעתעד ױכ- טער האט װען סיאיז אתיםגעבראכט. דער נאװער בחוד םאתיםט דך לאנגואם מיט אדעלכע תיתת, ,דאם קומט א־ם א־ים פון םא־- שײדענע זײטן צד העק: האסטו אמאל אן אמתױק געם־ל, אװי ה־ט ז־ך עס צו פארדאטן, טאמעד ניט װערסטו קאװאדלע אנ- שטאט האמער. אדער: דורך דער טענטשדױט מאכט מען דך א װעג װי א באמנע ארער מען גנבעש זיך ארײן װי א םעםט. ױ תורות נעמען זיך אן נײ ראסטיג־אקן. ער קעמםט תחילת מימ זיך, װיל זיך ניט לאזן בייקומען, אנער סוף-כל-סוף פאלט ער א־ײן אין דעם ־ם םון שמו־;, װאס הײסט געזעלשאםט. באלזאס אנאל־ז־רט אין דעם ,־אמאן ױ נשמה םון א םארברעבעד, א האקאטע, א באנקיר. מיד לעזן א־ן דעם ראםאן א םארקירצטע געשיכטע םדן סו־טן יא־הונ- דערט. ראסטינ־אק א־ז א מ־ן מאדעתער האמלעט, װאם נאלאנס־רט צװישק נאם״רלע5ע אײדעלע גטױת און צװישן זדמם ם־ן לענן-ניז ער פאלמ ארײן. נאלזאק איז אײנער םון ױ גרעסטע מענטשנקענערם. ױן םא- נא־אמע נעמט ארדם דאס אריסטאק־אטישע פא־יז םון םען-זשעדמען מיט זײנע ננכודע םעגעד א־ן מ־דע, צארטע םרוייען, טיט ן״נע נ שטילע ה״זער אדן סטאטועס, מיט ױנע םאלאנם א־ן באראק-םטיל. ער קען אנער אויך דאס טדנקעלע םאריז מ־ט ױנע שמאלע, שט־נקענ- 11 נאל־אר האט א־ן זײן ״קאדעױע י ד־רכגעשפאנט גאנץ םראנק- רײך, אנכעה״נן םון פא־־ז א־ן כעענדקט א־ן דער םארװא־פנםטער פראװינץ. פאױז עפנט ז־ך פא־ אדנז מיט אי׳ע ױנע פארװײלדנכען א־ן דאגדת, מיט זײנע ענגע, שמאלע גאםן, זײנע ה״זע־ און מענטש;. ער האט ױ שטאט א־ן ז־ך א״נגעזאפט, ער האט נמעט עקספ־עביא- ניסט־ש א־בעתעכעבן א־ר געט־מל, א־ר טעמפא, א־ר טײזנטשט־- מ־קע ס־מפאנ־ע. םדן דער אנדעדע־ ז״ט א־ז נאלזאק א־יך דער מא- לער םון דער גרױער, יא־שױקער פרא־ױנץ, מ־ט א־ר פטאגנאציע, מ־ט א־רע קלײנ־נקע עברות. נאלזאק קוקט נ־ט אד־ף דעד םראװינץ װי א־יף א;דאטעסק-געמעל. עי באשױיבט ז־ ערנכט טיט איד נא־ישקײט, מ־ט א־ר שטיקערקער לדםט א־ן א־ר פא־ב־קער קא- לעקצ־ע פ.־; קאמ־שע, קלײנ־נקע מענטשעלעך.;פער םון מארערנעם ראמא;, האט דע- א־נצ־קע באהערשער־ן פ.ין ראמאן: ־־ :אלזאק, דעד טדאניז־ר: י אנאת־ באל־אק. ליבע־. עד האט ז־ אבער נ־ט פא־טר־נן םון ז״ן פאנטאז־ע. אויך ב״ אים געםינען מ־ר ד־ ליבע אין ױ םדדי א־נם צענטער םדן א רײ יאמאנען. ער נאז־נגט אבעד ניט מער ױ ז־םלעכע ל־בע, ער פאתעטערט ניש ר ש״נק״ט פ־ן דער פױ־, נאר ער שט־־־רט זי, װי זי שטײט אין גײט, מיט אירע קאפױזן, איױע מעל־ת אדן חםדונות. ער גײט א־ר נאך ניז א־ן איר נודדאר, נ־ז אין א־ר שלאםצימער. ע־ אנאלידרמ ױ פולי ממש םיזיאלאגיש. ער דערםארשט א־רע פא־שײדענע מיםן: ױ מוטער, דאס ױנגע צניעיתױקע מײדל, ־י פת־ אין ״כעפערלעכן עלטער״, ר־ קאקאםעי. טיר נעם־נען צ־ױשן זײ נא־״שע. ־ארפגענלאזענע, קסאנט־פעם, צכיעדתרקע, א־נטױכאנט- קעס, אין ,־דדער ױינע, צא־טע, סובט־לע נשמות, װאס גײען אדנ- טעי אין נתטאלן לעבן. ױ ל־נע .װײזט א־נז באלזאק אין פא־ם פ־ן א סאצ־אלן םאקטאר, קאמפל־צ־רט אץ װײט אװעק םון איד אמאליקעד ראלע: דעם פױמ־טיװן אינםטינקט. רײנע, אמתע ליבע טרעט זעלטן ,װען או־ף. נאלזאק װײזט זי א־נז - ױדקא נ״ ־ענע אדמגליקלעכע נױות, .דאס ױנען געצװאדנגען ״ל־נעי׳ צו םארקו־ם;. על-פי-תנ שטעלט ז־ך ױ ל־נע אהוים ,־ױ א קאנגלאמעראט פ־ן זינלעכקײט, אײטללןײט א־ן מאטעריעלן נוצן״ אײנעד םון ז״נע נא- ױמםםטע, אנער נ־ט םון זײנע נעסטע ראםאנען, ,״ר רױ־ם־ק-יעױקע פת־״ נאשר״נט ױ םרד־, װען זי איז ניט מער ידנג, אנער ר״ך א־ן נסידנות אץ אנטטוישונגען, א״נזאם, ניט פא־שטאנק, אבער םע;ק צד גרויסע געפ־לן א־ן גל״ענױקער לײדנשאפט. ת־ץ דעם באהאנרלט