Literarishe bleter · 1925-10-23 · 77 (23.10.1925) · p. Seite 183

183 ליטער&רישע בלעטער 77 .־׳/* האט איר שוין אױםגעניצט די ביליגע ײדישע װאך? אױב נישט - טוט עם תיכףן א־ן נ־ט א:רע,-צ קאן ױן. א ײדשער קאמעדאנט מ־ז ״.זמעקן *־לװער. אנער לגני דעם דעמאלט־קן מא־נאט א־ן רי אנצ־קער ־א־ן ד־ ־טטילן ײד־ט טעאטער, א־ד קײנער *־ן א נז נ־ט געװען נע־ח ז־ך אנטקע־גן צו שט־על;. אלע םהװן א.־ן עקטסעדרענמן האנן נימ געראײט;. עם ר,אט ממיט געדראט םא.־־ט-ד,ט צר װערן ק״ן פ־נ־ר. זעענדק אז עש א־ז םיט־ט נ־טא קײן אנדע״ער א־־שװעג, סײק צ.־ ־טטא־נן םאר דענגער אדער װערן א ם־ט־טער נעטלער, א־ז ר־ ט־־םע נײ אזעלכע קלאגנדקע א־מ־טטענדן, ז־ך ם־טרט צע- פאלן א־ן ־עדער א״נער, װי ער האט געקאנט, האט ז־ך גע־אטעװעט- :ד.־נ מ־ט אנטל־־םן ם־ן הטלאנר ננלל. איך נ־ן אנטלאםן קײן לעמנע־ג, צוזאמען מ־ט א נ־אדער חזן. לערנערג א־ז געװען א ־טט־קל אקטיאר־שע• צענטע־, אנער אלע ריג־ט אגװעזנדקע דנגער, האנן געלענט א־ן גה־ט דחקות. פא־ א־־ן נ־־רה האנ א־ך מ ך צירק גענומען צ־ מ״ן אלטער ױננלענער נ-־ארעניע און נין ארײן א־ן דער טאנאק-םאי־־ק ״װיניק״. ק״ן דטק צו א־נעטן האנ א־ך ניט געהאט, א־ן מ־ר האט זיך גע> ־טפ־לט ד גל־םטונג צו טעאטער ארן. ננו־ט צ.י זינגען, און והשנית האנ א־ך מורא געהאט, אז א־ן דער טאנאק־סאנדק זאל א־ך א־נגאנצן נ־ט נא־״־אנן רײן ־טט־קל אלט־שט־מעלע װאם א־ך האנ אראל גע.־אטע,װעט. אנער ד מ־רא א־ז געװען אן אומז־נטע, װא־עם ארנעטן האנ א־ך גערוזט, נד ד־ נ־טמה צ־ דע־האלטן, דערסאר איער האט םען מ־ך ניט געלאזט ארנעט;, ,־דיל א־ך האנ ק״ן םאס־רן נ־ט געהאט.... דאס איז געדען צוסעל־ק א־ן אסא־־םטח. א־ך האנ אנגעהו־ין נ־־צק־טהד־ק אונטערצוהזנגערן, נ־ז גאט האט זיך םרחט געװען און ־צוגעיט־רט מ־ר מ־ץ נא־טערטן מזל. אין םאטע ערנ סםח רוסט מ־ך א לעמנעתער האטעל־א־־גנט־מער, א געוװםער מא־ר קאץ, א־ך זאל א ניםל מ־טםח דץ נײט םהר, אסנ־ם אז א־ך נ־ן אדעםען גע־ סעלן, װארעם מען האט מ־ך געהאלטן גאנ־ן ױם־ט־נ א־ן ־טט־נ ד אן א״געגעט. מא־ר קאצם װן, א ־טט־קל ל־נהאנער ס־ן ארט־טטן, דע־צײלט מיר, אז קײן לעמנעת א־ז געקומען צו סארן קלמן ־ונע־ ליר, װעלכער יטאסס א טוװסע און ־טדן א־ן ד־ גאענטםטע טעג װעט מען אנת״נן צ־ יטס־לן א־ן ״סאד שעראקע״ (אזא ס־ן ־טעגק) און אוינ א־ך װ־ל, װעט ע־ מ־ך סא־זטטעלן םאר ױנעל־רן. קאצט זון האט מיך אױ־־נגעם־רט א־ן האטעל ״האסען״ אויף דער םל־־־ט־ האקער גאם, װא־ דער ד,־עקטא• האט געװאו־נט א־ן דערד,ערנ- דק נײ װעמען א־ך האנ גע־טם־לט א־ן םוגװאנען א־ך ק־ט - האט ער מיך תיבף אנגאזש־רט. נױ א־צט, ענדקט רײםמאן, שלום א־ך אם דעם ערשטן קאם־טל. דאם אינמערעסאנטסטע אץ גאר־ודנט־קםטע היינט זיך אן ערשט אין מיינע נת־דשע יארן. קעם, ק־םלעטן אנער א־יך נדחנ־שע שט־קלעך ם־ן אל־ק־ם צונ- זער, גאלדםאדען און אגדערע. ד מלאכה א־ז אװעק - נ־ט צו םארז־נד־קן. א־ך נץ געװען א גליקלענער, װאס איך האנ געסטו־ט ד־ שט־קנדקע טאנאק- םאבדק, װאו מײן ױנג םאםראנדל א־ז נעװארן אויםגער־סן און װ־ ד מעשד, איז - האט מען נײ חם־ה ליינטער םארד־נט א־יםן שטיקל נו־ױט אץ דער עיקר - עס א־ז געװען א זאתלאז םר״לעך לענן• מיט דער חנרד, האנ איך אװ־ געזונגען לערך א יא־ צ־יט. דאנט ז־ך א מעשה, אז סלוצ־ס ק־מט ק״ן אדעם אכרהם גאלדםאדע;. פאדשט״ט דך, אז א־ן שטאט האט ז־ך גערעשט א־ן בײ אונז איז געװען ששדנדק א־ן םד־לעך א־יף דער נשמד״ א קל״נ־קײטז אנרהם גאלדםאדע;, װעמענם לירער מיר ז־ננען, א־ז געק־מען קיץ אדעס ז גאלדפאדען האט מיך געהערט זינגען א־ן נץ אלם; \ ־עדקער נהור אנגאזשרט געװא־ן נײ א־ם, צו ז־נגען אץ צי טאנצן און צװ שם־לן. גאלדםאדען האט םיר געגענן צו שם־לן ם־־ער א קלײנע גע אנג־ עםיזארע א־ן דער ״נ־שוסמאנעדן״, װא־ איך האנ מ־ך באזונדערם א־־םגעצייננט. דאן אין ״שמענדדק״ ״ד־ נאנע מ־טן א״נ־קל־ א־ן ד. גל. נאך א שט־קל צ״ט האט גאלרםאדען םארלאזן אדעס אין נעםארן קײן כ־ערסא;. דערהערנד־ק א־ן שטאט, אז א־ך נ־ן געװאץ אן אמתער קאםעד־אנם, א־ז דאם געװען א גרויס געשעעניש סײ םאר מ״נע נאקאנטע און םײ םאר דער שטאט גוםא, װאס האט מ־ך געקאנט אלס מש־רר נײס חזן. א־ך מ־ז אנער קאנסטאט־ר;, אז דגם מען האט אין כעדםאן דך שטארק םאדא־נטעדעם־דט מ־ט גאלד- םאדענ־ען א־ן מיט זײן טוװםע, האנ א־ך דאך, אלם װ יעדקער א־פיםט, געהאט דעם גדעםטן דערםאלג. נאך נע־םאן האט זיך א־־םסנײ אנג־עדעינן א סדרה װאנד־עק, ם־ן שט־עטל צ־ שטעטל, װאו געטאגט - דארט ניט ג־ענענט־קט, אנער א־ך נ־ן געװען צו- םריק מ־ט מ־ץ נײעס טרל. א־ך ד,אנ ז־ך גוםא מקנא ג־עװיען, װאם ענדלעך נין א־ך םטור ג־עװארן נ<ן ד טאיאק־םאנ־יקן, ם־ן ניסן נעלזער, ירוחם הקטן א־ן םון דער אדעסער ״קעלער-חנרה״, װי דען האט ד זינג־ער געדם;. מ־ט גאלדםא־ענען האט זיך לםחות געל־עבט מ־ענטשלענ־ער, װש־ד־קער, ער א־ז געװען א מ־ענטש מיט ר־עםרעזענמאנץ, װעםענם נאם־ען עם ד,אט געקלנג־ען מ־ט רעסם־עקט. ױ עםק־ס נײ גאלדפאד־ענען ז־נק געװען נ־ט שלעכט, מיען האט, װי שו־ן גיעזאנט, ג־עמאנט א לענ;, אי־ער ניט לאנג האט ראם גלק געדויערם, א ס־נסטערער װאלקן האט זיך פלוצ־ס םאר־ צתן א־בעד אונזעדע היסלען א־ן דער םול האט אנגעהו־נן זיך או־סלעשן, ,װאם אמאל אלץ ח שנד־קער - ב־ו מ־ען האט א־נ־ נאנצן ניט געקאנט מער שס־לן ט־עאט־ער - םחמת פארשײד־עניע דעםרעסיעם מצד דער רעגיחונג, װאם האט לחלוטין פאריאטן צו שםילן ײדיש-טעאטער. דעד ײדישער אקטיאר א־ן דער דאסאלטיקער צײט, אלײן גע- רודסט םדן אינ־ערל־עכע און אויםערלעכע שונא־ם, האט געקעמםט ד א לײנ מ־ט רעד ב־טעױער ד,ארטנעק־ק־ער װירקלעיקײט; מק האט װאנן-לאנג ניט געגעםן צו רער זעט אין ניט ג־עשלאםן א־ן א לײמישן בעט, אםט האט מען געמאנט נס־עות צו םוס - אלץ דאט מען םא־ לנ גענ־מ־ען. מען האט נהדתהד? זיך אײנגעלענט מיט דעם שיקזאל, װי מיט א ועלנםטםארשטענדלעכקײט, װאס אזוי (ס ו ף ק ו ס פ)