Literarishe bleter · 1925-10-16 · 76 (16.10.1925) · p. Seite 172

76 .?א ליטערארישע כלעטער 172 םיץ לןיחנן ל׳עין םיין חליק ט־ייד ארן סאתנ־גנש אפגעהאט, א־ן געהאט דוזקא אין א זאטעד מאם. איך מיין סיט דעם ניט צו זאגן, אז איך בין א מענטש אן אינעתעזעטיקםער. חם<של1ם. םאדקערט: א מענמש בין איך גראד תמיד א ה־נגעריקער, תמיד א זובעדיקעד א־ן אן אזיסקוקנךקער. נאד איך בין אבער חזנגעריק ניט פא־ דך - סײנם האב איך דאך שדין אםגעהאט. אין איך ב־ן נױד א שסח׳בחלקי. איך בין אבער הוגגעריק םאר א נ ד ע ר ע. אזן אט, קאן איך מדר דערנאך אםזיצן בײ מיד אין צ־מעד א שטיק צײט, טדאבטן ודעגן אט יענעם םרעמק םאדל, װאם א־ך האב אין םא־ק א ברוגזד־קם אגגעטראםן - דאם םארל מיט די רוקנפ אײנער צזם אנדעדן, - טראבטן ביז קלעמעניש, ט־אכטן ביז עם םאדק־ועטשט מ־ד אזש דאם האר־ן. - נא־־שע, װנגע מענטשן... און דע־ אדנט אויף דער װעלט האט זיך דא־ ע־שט אנגעהויבן. און די נאבמ םאר זײ א־ז נאך א לאנגע, א לאנגע - א לאנגע און א ניט-געדירטע. א־ן די... יא, איז מענטשן האב א־ך זיכער ליב. א־ך האב ל־ב אםילו די שאמע םרעמדםטע, די םאםע אומבאקאנטםטע םענטשן. און .לאס א־ו גאד שײך צו רי־ק ,װעגן םרעמדע. אז מיד װעדט אמאל נא׳ ענט אן אומבאקאנטעד בוים א־ן א םא,־ק, א צוםעל־ק־אנגעטדאםענע ח־ה א־ן גאם - א־ז װאם א־ז דא שײך צו ד־ידן װעגן םדעמדע מ ע נ ט ש;: מעד נ־ט: צ.װישן מ־־ א־ן צװישן ד אנדערע מ-נטשן האט ז־ך, א־ך .װײם נ־ט װ־ אזוי, אבער םיהאט זיךךאויםגעשטעלט עפעס אזא װאנט. אמד״, די ,װאנט א־ז א דנע א־ן א דו,־בז־כטיקע, א גלעזערנע װאנט. אבעד םיא־ז םארט א װאנט. א־ז מענטשק גע.־ײנלע־בע, מענטשן :,־אבע, װאס ם־זן אלץ אדן אלעמען באטאפן, אנטאפן מ־ט די הענט זײעדע, אײדער ז״ א־בערצ־גן ז־ך, אז א זאך א ז א זאך - א ז אט ד דאז־קע מענטשן, באטש זײ קענען מיך דאך זען, דובט זיך דויך דער גלעזעדנער װאנט, װילן זײ מיך דאך אבער דװקא אנטאםן און באטאםן מ־ט זײעדע מגושמדקע הענט... נד, א־ז אז זײ שטויםן זיך אן אן דעד גלעזעתער ,װאנט, װאש איז צװישן מיר און דער װעלט, הײבן זײ אן בודטשען אומצופוײדן צװישן דך: ״אך און װײ, אט דעד דאז־קעד מענטש איז דאך א שרעקדעך-םרעמדעד םענטש, א וױלד׳םרעמדע ב־־אד,... זעט נאד אלײן, עד א־ז דאך אפגעטײלט םון אונז מ־ט א װאנט...״ און ד יעניקע םון זײ, ד מענטשלעבע באטאפעדם, װעלבע םארשנײדן דך נאך די הענט אנם גלאז םון מײן װאנט, װאם זײ צעב־עבן, ה״בן שוין אן גאר צ־ ק־קן אױף מיד םון דעד זײט, צו ק־קן אױף מיר מיט אוםצוטרו־ען און חשד, און באלד הײבן זײ אן צװישן דך צ־ גװאלדעװען און טענהן אז םטײטש, א מענטשלעכער צוטדט צו מ־ר איז דאך ש.װער, א־ז דאך ממש אוממעגלעך... א־ך בין א מ־זאנטראפ• נ־, מילא. אבעד װאם זאל א־ך טאן? א־ך װײס םארט, אז איך האב שד־ן גדאד ־א ליב, אם־לו שטאיק ליב, מענטשן. מער נ־ט: איך קאן מ־ך גאנץ גוט באנוגענען מיט דעם, ,װאם א־ך ק־ק או־ף ד םענטשן אדם ם־ר דורך א װאנט, דורך א גלעזערנער װאנט. ה־דנאו־ם מ־־ל אײגענע שװל־, װײל א־ך ־1א־ ק״ן מענטשץ צ־ נאענט צו זיך נ־ט צ־. אץ מאדנע: א־ך װײם דאך, װאם מענטשץ, מ־נע באקאנטע, טדאכטן םון מ־ר, װאם מען ,־עדט פון מ־ד, א־נטער ד־ א־יגן. מען הא־ט, אז א־ך האב קײן מענטש־ן ניט ל־ב. אבער דאם א־ל א גד־ם א־מרעבט בנוגע מ־ד, אן אוס־עבט. ,װעלבן א־ך פא־ג־ב מ־־נע באקאנטע, שי־ן דערפאד אלײן, װאם א־ז עם אן א־מדעבט - אי־ עם נ־ט דבט־ק, א־ט עם מ־ך נ־ט. נא־, אך, װי קאן מען עם גא־ אזו־נס װעגן מ־ד זאגן... װ״ל א־ן דעד אמתן האב א־ך דאך מענטשץ ל־ב, ז״עד ל־ב. א־ך נעם מ־ד דאך אװ־ שטארק צום הא־צן זײעד ג־דל, ז־עדע לע־בנם. א־ך קאן אמאל נ־ט אפשלאפן גאנצע נעבט נאבאנאנד, טװאכטנד־ק װעגן דעם גודל ס־ן מ־ר װ־לד׳םרעמדע מענטש־ן, מענטשן װעלבע א־ך האב אפש־ד בלו־־ א״נמאל אנגעטדאפן, א־ן גאם אדע־ עתעץ ״ץפייזיד, אנדע־שװאו, און מ־ט װעלבע א־ך האב אפ־־1־ לרנמא־1 קײן װאחט נ־ט או־םגערעדט. א־ך גײ אמלי־ ד,־ך דורך א םארק א־ן אן אנהײנ׳אװנט און זע, למשל, או־ף א זײט־קעד אלעע, װי צװײ ױנגע מענטש־ן, א בחוד א.ץ א סײדל, ז־צן א־־ף א״ן באנק, און ד־ פניםער;ײעדע ז״גען פאדצאגט און םארא־מערט, א־ן אפגעװענדט ז״נען זײ אײנעד ס־נם אנדעק, א-ץ זיצן ז־צן זײ, אנש־טאט מ־ט ל־בט־קע םנ־מער, גא־ מיט זי־ערע בדוגלע־ רוקנם שטומעדהײט א״נע־ צ־ם צװ״טן ־ ־א־ז אז א־ך דעדלע אמאל אזא םארל - און װ־ אסט, װ־ אםט־ זע א־ך אזעלבע• - םאדכאפט מ־ר דעמאלט א־־־ ש־טארק ־אם אױ אט: אץ אט דער מיטלװעסטלעכעד שטאט, װאו איך װא־ין שוין ז״ט היםשע עטלעבע יאד, איז דער קאנא־עט ״מולען רוזש״ דעד אײנציקער פלאץ, װעלבן איך נאװך אסאל א־ן אן אװנט. איך האנ שו־ן דאחטן אן אײנענעם ט־של א־ן א ,װינקל, און אלע קענען מיך שו־ן. מען ,װײפ, אז א־ך בץ א ״ריטײערד נ־זנעם׳ האדץ, אז איך קאן דעדנא־ אפז־צן ב״ מ־ד א־ן צ־מע־ א שטיק צ״ טדאבטן אל־ן א־ן װײנען א־בע־ דעם. א מענטש־ ב־ן א־ך א םענט־םענטאלע־, א.ץ אל קײנעד ק־קט נ־ט, פארג־ס א־ך אמאל א טרער. און, װײםט א־ד, כ״נמאל װײן איך נ־ט א־בעד מי־ן אײגענעם גורל, וױיל ד־ געטעד - אדעד װער עם האט דאדט צװ טאן מיט ד־ גודלות פון ד־ מענטשן - ז״נען צװ מ־ד פערזענלעך געװען גוט גענײגט, און א־ך האב שוץ אין