Literarishe bleter · 1925-10-16 · 76 (16.10.1925) · p. Seite 169

109 ליטער&רישע בלעטער 76 .זא אנארע באלזאק 7 7 - ־ 1 (75 יןןר נאך זײן םויט) י ר 1 ש ל ט י ל? מ )) | (לעסנערג) :־עגלעך הארמאניע ארן ם־םעטדיע. ז־י; עשיתת האט ביי א־נ געבראנמ צד עםעם א ױז־קן תוהו ובוהו, רא־ א־ר געםינט איץ, װאט האט נאר א שײנות מיט מענט־טלעבן ג״נט: נןינםט, יױשנ־טאםט, רע׳ ליג־ע, ס־לאטאם־ע, מ־שט־ל,. א־ן דאט גלי־נן דאט טאג-טעגלענע לעבן ריט דינע םא־ש־־דנטטע אױטדתנןטםארמען, מ־ט זי־נע א־מכעצי־למע א־נטערעסן, מיט זײן םאל־נ־אמ־־ט־ער א־־נ׳טטעלו״ םון ט־פן, א־ענ און ת־ך, םראשט און געבילדעט, :וט א־ן שלענט. אומענדלענע האריזאנמן עםענען דא םאר אונז רײטע םעדסםעקט־רן. אל־ן א־• צרישן זיך געקנ־םט און געיונק. אײן א״נצ־קער, גת־םער, צאםלד־קע־ פלאנטער. און אלץ דאס באדט ז־ך א־ן א יס םון לײדנשאםט, ראס לאזט א־בעד א־ר חת־מה א־־ך א־־םן סט־ל באלזאקס. עס דונט ז־ך דר, אי אט-אט רערט ער ־ערשט־יןט םון דער מאסע א־דעעץ, אנארע נאלזאי. *ירנ ראס זונן ד־עס רעג צו א שעםעױשן א־־םר״ס. מען װע־ט םשוט מבולבל םון דעד םארשרענדעױשע־ ױיבק״ט םון ב־לדער, ראס םא־- שםױיטן ויך מ־ט םולע, לאטע קאל־רן א־בער דע־ קאנרע ם־ן באל- זאקם ױכטונג. מען ק־קט ז־ך צו צ־ם קאמ־• םון הע־לענע מענטשלענע תארת, ראס זײנען אר־ אעעשראלן און רײדן א־ן אזא םלאסט־שער שס־אך, ,יױ סיקעל אנהשעלאס לײדנשאפטלעכע סקו״םטורן. באלזאקס אנטוױקלונג םאלט א־־ס א־ן דער צײט, װען א־ן סאציאלן לעבן תקט זיך אררס או־םן ערשטן םלאן ױ טױזטם־רנד־קע בור- זשדאז־ע, דאס איז ױ צי־ט, רען אויף ד־ ח־רבות םון נאםאלעאנס טת־סק״ט האט ז־ך א־־םגעױנט ױ רעסטארראצ־ע א־ן די ױל־- מלוכה אין םראנרך־יך. םא־שודאונדן ד־ אלטע, ס־וחסד־קע עלע- גאנץ, או־ף א־ד ארט האט ז־ך צעשםױ־ט א לופס־ס אן טעם, נא־אקטעױםטיש םארן ז־גגד־קן געלשזאק. ד־ מ טלמעסיקײט האט ז־ך דע־שלז*ן צום אויבן-אן דאס געלט א־ז גע,רא.ץ דאס טױיב- ראד םונם ביתערלעבן לעבן, עס האט גע־רשנט דעס יחום, ד־ 1 גדאד 75 יאר, זינט עד א־ז טו־ט. ארדא־, װעד םיזונט א ראמאן, גלאט איױ, ז־ך צו םאררײלן, רעט געם־נען, אז, גע- מאסטן גאנן הײנטיקן געשמאק, איז באלזאק א ביסל אלטםרענקיש, אז דער אױםפוץ״ ױ גארנ־חנג, איז רעלכער ער דעדלאנגט אונו זײנע דעדצײלונגען, דערסאנט א ביסל ױ עלטעד-עלטער באבע, אז ד־ םילאמאם־שע און ,יױסנשאםטלענע ױגרעסיעס, װאס ער צערארםט גאר אן קטצנות אין זײנע רערק, זײנק - ני, לאמ־ר צוגעבן - א ביםל לאנגוױיל־ק. און ױ מהדדין מן המהו־ױן רעלן נ־ט מ־ד רעק צ־ דעתיץ בײ אים כמה ובםה אנדע,־ע חסױנות. אלין דאס איז אבער נים בבוח צו םארטונקלען דעם גלאנץ און ױ ליכט־קײט, װאם שטראלן אתיס םון ױין ױכטערשן זשעני, א־ן ,ראש באלײכטן אונו דעם רענ א־ן ױ םארבא־גגםטע קעמערלעך ם־ן דער מענטש- לעכער נשמה. אויםן געביט םון ראמאן האט באלזאק דאס נעמ- לעכע אויםגעטאן, װאם שעקשפ־ר אױםן געבימ טץ דדאמע. בײדע האבן ויך א־אםגעלאזט אין ױ אבגתנטיקע טיםענ־שן ם־ן דער מענטש- לעכער םםינ־ק באלזאק איז דער באשעםער םונם מאדערנעם, םםי- נאלאגישן ראמאן. םון א־ש האבן געצויגן זײער ינ־קה, בא- װאוסט צי א־מבארא־סט, ױ שםעטערױקע דותת ראר.אנשריםטשטעלער, ואלא, טאלסטא־, דאסטאיערסקי און דיערע גײשטיקע קינדער. אין דער ל־טעראטותעשיכטע שטײט באלזאק אײנצ־ק רוט ז״ן םרונ- םערדיקער ױכטעױשער םאנטאזיע, ,ראס האט א־ן א בערך קורצער צ״ט אח־יםגענישוםט א םאר טרזנט לעבעױקע געשטאלטן, אלע םון םלײש און בלומ, אלע ױרעוודיק, ממשותױק, אלע א־ן געםער- לענן קאמף מיט דער וױרקלעכער װעלט. א קינםטלער א־נס עננערן דן םונש ,רארט א־ז ער ניט געװען. אתיסצוברענגען אויף ,־ײנעם ױ טויזנטעד מענטשן און אידעען, ,ראם םלעגן באםעלקערן זײן דײכע םאנטאזיע, סלעגט א־ס אנקימען שרער. םארסעל האבן זײנע װערק ניט גאנץ געקל־גגען, ער םלעגט דך ראנגלען מיטאנ־ש מ,יט דער םארם; עד מאכמ דעם א״נדחק ניט םון א ק־נסטלער, נאר ם־ן עםעס א נאטור-קראםט, א םטיכיש געשעענ־ש. איער קיץ א״ן אזיסבאלאנסירטער קינסטלער ד,אט זיך ניט געקענט םאתלײכן מיט גאלואקס שעםעדישע םעןקײטן, מיט זײן ױכטעױשער, דעמאנישער פאנטאדע. באלזאק איז געשטאדבן א םוםציק-יעױקער. דץ ױכטעױשע טעטיקײט נעמט אתס ניט מער װי זײנע לעצטע צװאנצ־ק יאד. אבער אין דער קןרצער צײט האט עד םון זיך ארויםגעבראכט דאש מאקסימום םון ױכטעױשער אינטעגםיװקײט. זײנע הונדערט ביכער ױנען עתת םון אן אומגעוױינלעכער ארבעטםםיױע, םון א אומ- פאתלײבלעכן שאםונגסדדאנג, םון א צעהולי־עטער טשערעדע ױאניזישע :וחות, װאס העק דך אײנם דאש אנדערע אונטער, בד־ ראס ג־כעד ארםגעלײזט צו װעק, מגולנל צו װעץ אין א ױכטער־שער געשטאלט. אץ באלזאקן האט עם געברעגמ רי א םיבער. ער םלעגט ארבעטן טאג אץ נאכט, םשוטו נמשםעו, ער פלעגט קנשםלעך א־גטערד,אלטן דץ גײסטיקע םרישקײט. ער םלעגט אויםשט־ן צו חצות און ארבעטן אן אויםד,ע,־ א האלבן מעת-לעת, און נאך א קלײנער הםסקה וױדער אויסנעמען ױ ארבעט. דץ א־נסםעראציע איז באשטענד־ק גערען אינטענסיװעד םון דינע םיזישע כוחות. עס םלעגט אין א־ש ז־דן און קאכן, םיםלעגט דך אנואמלען א־ן א־ם בעת גאנצע םון כ־לדער, אידעען אץ געםילן, און בײ אזעלכע באױנגונגען א־ז אומ-