Literarishe bleter · 1925-10-09 · 75 (9.10.1925) · p. Seite 157

157 15 .זא ליטערארישע נלעטער; קד״זן. יידיש װ־דער, א־ז געװעזן ז״ן דדט, ז״ן לוסט אין ז־ן לינט. - א־ן יד־ש האט עד׳געט־אנט, געדעדט א־ן געשטדאפט. און אר־י זיץ םאטער, כערל נ־אדעד, א־ז אין אלע זיינע ש־דיט געלעזן א װעקער און מקוגן, - איז יצח־ מרגלױת א־יך געבליבן א װעקער, נאר א בעל-בטת־ן, טול פד־יד און האסעג־נג. םון יעק ב-א,־ש־״ערטן צעד ק־קט ב״ אים א־ויט נתת א־ן :•־״־. ״־ם-ד,־,רוג־״ דער דיבטער ג״ט נ־ט װ״ט םון יצחק מרגלדת דעס םענמש. אין ז״ן ה״ם האט א ױנגעד ש־״בעד ד״מ־ד געםוגק א לאדעם הארץ. עד האט שטענױק מקרב געלעזן ד־ ״ד־שע שדיםט׳• שטעלע־ און פאל־ט־שע־ םארנרענעד, לאם האין אד־בע־געשװארצט דעם ,־וםיש־יצאר־שן גרעגעיץ. וזסז. מלחמה, אק־פאצ־ע. א־יםגע־אב־־ם א־ן םן דער ה״ם פא־טריבן, הערט ער, אז א מיול ם.־ן ז־נע יתנ־ם ז־נען א־ן דער מהומה פארלאק געגאנגען. ער ג־רט ז־ך אן מ־ט פר־שן כוח א־ן סרװ־ט לידער ז״נע ל־טעדאד־שע פעגלעבק״טן. דאםמאל שוין נ־ט א־ן םעל־עטאגען, קליינע דערציילונגען א־ן לידער. ער ש־י־בט :־דחפה־ראמאגען, דדאמעם און גר־יפע חםיױשע דערצײלוגגען. אויס- געלעשט, צעצו־גן אץ ליטערארש אי״פאדאלפ׳;. עם נעמט גיט לאגג. ער ל״םט ג־ט, אז נאך צורק מ־ט א שש־טה האט ער ד• ױגגע ל־יטער געגעבן דאם װארט. עד לע־יט א־צט אץ ז״ער שאט;. מ. ל. פעטשעניק עם מוז דא באמערלט װעזץ, אז חוץ דעם, ,לאם ־ם-הצ־ונ־ האט שט־לערה״ט געם־דט א קאמף מ־ט ז״גע חנר־ם ם־־ן םמאלעגםקין און דעם םשלרר יצחק טעלער, - א־ז ער דאך ציזאםען מ־ט די באקאנטע משביל־ם ב,־דך לענער, מענדל שטערן א־ן ב־־ך :א־־,- *־ן ז״ אזד־ באא־ינפל־םט געלאדן, אז אם־לו ב־ז א־ן ד־ גא־ לעצטע ־אק ז״נע, ,לען ער האט געקעמםט או־םשליםלעך םאר ״ױש, האט דך נאך אלץ אין דץ גאנצן א־ט שד־יבן געם־לט א ב״-געשמאק םון יענער עפאפע. ד־ צ״ט האט ז־ך א ודק געטאן. ״ד־ש האט געג־מען לאקםן. א־ן דער אלםיטשקער פקח, ״ים-הצ־וני״, ,לאס ערשט מ־ט א צװיי• ד,־יי צענדליק יאק צור־ק האט ער םארנומען א בכפודיקן ארט א־ן דער גאל־צ־אנער ל־טעדאטור, - האט מ־טאמאל ד־ן םעדער געמוזט איבערגעבן ױ יונגע. ז״ן שױיבז האט ער מער גיט געװאלט באל״זן דער עםנט- לענק״טז אין אדע דדיי לשונות, ״ד־ש, העברעלש און ד״טש, א־ן װעלכע ״ים־הצ־ונ־״ האט משפוע געװען דעם םארגאנגענעם דוד, םילט זיך א ל־טעראר־שע ל״פטק״ט. א יתשה םון ו״ן םאטע־ר בערל בראדער. - ױ לעצטע צװיי ש־פראנן ז״נען םא־ א־ם גע- װעזן א מיםל, ז־ך צו קענען באלייזן א־ן ױ א־שן םון ױ אזױ- געודםענע ״בעםע־רע שיפק״, םון גאנץ און האלב-אס־מילאטא־־שע $85391 דאן באשאםט מען א נ״ װערק און אן א״גנם. דאם ערשטע א־ז איבער ױ בוחות םון א שױיבער. דאם^צל״טע האט דאם מאל נ־שט דערלאזט ם־עטעט צום םחבר, ל־בע צ־ם ם־״גד. אל״ן האט א. קאציזנע צו ־עגעד צ״ט נאך נ־שיט געהאט געשריבן פאר דער בינע. עד האט ד־־םט עקםפער־מענט־רט אויםן געב־ט סון דער קוױצעד דערצ״לונג (שפעטערד־קע ״א־אבעםק;״). ער האט אנגעשדיבן ד,־־י םאעמעם (״דער ג״םט דער מלך, ״דער טורעם םון בנל״, ״םראמעטעום״). ױ םאעמעם דינען א־ן ראלאג-פא,לם. ױאלאג איז דע^ םױזתר צו דראמע. דאם םאתאנצן ״טאג און גאבט״ א־ז געװען א. קאציזנעם ע־שטע־ טעאטראלשער ש־ריט. ער האט קק סצענישע דערםאתגג נישט געהאט. און ק־ן העלםער אין רעזשיםער האט ער אויך נ־שט געםונען, בעת ״ד־ װילגער״ ד,אבן מ־ט םינף יזף־ צוױק ױ ם־עםע געשטעלט. האט ע־ מיט טעאט־אלשע עםעקטן נ־שט געקאדגט. ז״נען שטריבן ױ• ט־קע, דערב״־קע םארבלבן לתב. םובל־קום און. קריטיק האבן זיך דעמאלט גישט געקאנט םוגאנדע־קליבן. דאם ו״ט־קע האט פאר• ש־טעלט דעם ע־ק־. ױ טעאט־אלשע־ עםעקטן האבן םא־־עקט ד־ ד־אמאט־ש־ע א־דעע. ה״גט ו״נען ױ דערב־־ק״טן את־םגעפאלן. מחב־ א־ן רעזשסע־ האבן א־־םגעהאקט, ,לאם א־ז געװען װ־לד אנגעװאקםן. האבן ז־ך אנטםרעקט ױ ד״־־פט׳לנ־עם. ז״נען בולט געלארן ױ קאנט־ק. א־ז קלאו־ געלאק ױ ־,־אמאט־שע א־דעע. ד־ טראגעד־ע םון רב־ן מ־ט א קאזאק־שן בלט א־ן ױ אדעק. דער טראג־שעד קאמף, װאם קומט פאר נישיט מ־ט דער דחױםנ־־קע־ לעלט און אם־לו נישט אץ דער נשמה םון ,־ב־;, נא־ אונטד דער שװעל םון בא לאוסטז״ן, אץ דע־ װעלס םון חלם א־ן דמ־ו;. דאם איז דער שטארקסטעד ,־״•; פא־ן אקט־־א־. םאר יעדן אקט־א־. א םש״טא שו־ן פא־ אזעלבן וד אדלענטאװ־טש. ער א־ו א םאדנעד קיגםטלער. ס־ט ז״נע םע־ק־טן, מ־ט ז״גע מיטלען װאלט אנ-םקים ״טאג און נאכט״. םעאםער .קאפעדיא״: סאג אין נאכט. לעגלנ• יע אין 3 אקסן פון ס. אנ-םקי׳ סארגאנצס און אנגעשריבן דעם 111 אקס: א< קאעיזגע. רעזער: קאיןל אדװענס$װיסש• ױ בעםטע שדל םאר דעם דראמאט־קער א־ז ױ לעבעדיקע בינע. אין גאנצע חדש״ם און יאק םון ארבעט און מי ,לעט עד נ־שט לערנען אזוי םיל, וױ אין ױ םאו־ װא:;, לען אקטיאר א־ן רעזשיםע־ גױיטן ױ או־פם־תגג, און א־ן ױ געצ־־לטע אװנטן, װען פ־בל- קום נעמם ד אויף. דעם טאלענט פא־ דראמאט־שן שאםן מװ מען םא־מאגן. אבער װי אװי א־ס צו ניצן, װי אזוי א־ם עום בעםטן צו נ־צן - ךאס לעדנט ױ ב־נע. סצענ־שע אפטיק. פא־ג,־עםערט, סצענישע אקו- םטיק פארשטארקט. א שטױך א ױט־קער, לאם ב״ם ל״ענען װאלט מען אים אפשד קףם געזען, שטעבט א־ן ױ א־־גן. ב״ דער אױפ• פיתנג. א טאן א דעדבקקער, װאם לערט א־ן ב־ך ע־גע־ן-רא• לי פארםאלן, גר־לצם אין ױ אײערן אויף דער בינע. און אזא טנע ד,אט שױן דער איבערקער םצענ־שער ש־טר־ך, אז ער פא־• ש־ט־ייכט דעם עיק־. און דער גרילצנױקער טאן פארשרייט דעם הו־פטקלאנג. ש. אנ-םרע האט אינעתעלאזט ביתשה א פראגמענט םון א דראטע. ט״לן פון ע,־שטן א־ן צלייטן אקט ק״ש עטלעכע בלעט• לעך. א דראמאמישע אידעע. אולם א־ר שטיקער ריא־׳א־.. דעם ם־םור• המעשד, האבן געלאוםט םר״נד. א. קאציזנע האט געלאלט ױ ואך פארגאגצן. אן עונדא א שװעדע. און א געםערלעפע. פץ שטענ• ד־ק.אן. מען קאן נ־שט ״צושױ־בןי׳ צו א װע.־ק פו_ן א צװייטן. אדער מען ג״מ אץ יענעמם טױט. דאן מוז מען אײסלעשן ױן א״געגעם שױיבעױשן ״א־ך״. אדער מען נוצם בליז ־עגעמס א י ד ע ע.