Literarishe bleter · 1925-10-09 · 75 (9.10.1925) · p. Seite 156

75 .זא ליטעראריעע בלעטער 156 לרעען <די מאמע אױף דער גאר עדשטער א־לוםטדאצ־ע, לנמול, האט א פ:ימ װ־ ז־ .װאלפ געס־רט מאשען צר דער שח־טה. דער< פא־ אבער א־ז אוא א־לוםטראצ־ע װי ״נאש. עמ רעגנפ״, ז. 20, ממש א שעדעװר.). אין בינל זײנען דערלאזן געװארן עטרענע ש^־אך״ פעלעק (למשל: ״היטן יעדן נײט״, אנשטאט ״היפן יעדע ב״ט־, ז. 64 , ראס איז אבעד דער סעלעד םון דער דכטערן, נײ ,זעלכע דער אװטאד האט געג־מען דאם ליד). א־ן אלגעמײן א־ז ״מיין ב־כל״ אײנעד פון ד־ נעסםע-אויב נ־ט דאם בעסטע טאקע-לערנביכעד סארן עדשטן שדל״־אר, װאם ז״נען נ״ אזנז ניז א־צט ערשינען. ד־ ״דשע ש־לן און ד ײדשע ק־נדער װעלן ״מ״ן נ־כל״ ם־ט באפדדקונג סאכן םאר ״זײער נ־כל״. י. רובין. װעק דדרכדעט, ,װאס צד־שן ד־ ג־כל-לעקצ־עס װעלן קומען אי- בוננען, צוגרי־טונגם״ארבעטן. סארװאם א־ז, אגב, דער אװטא־ אזו־ נעגאט־װ געשט־מט צו דעס באװעגלעבן א״ב? זע דעם ״צו ד־ לע- רער״, א־ן םוף םון ״מיץ ב־כל־). קלענערע סעלעק קען מעז א־ן ״מ־־ן ב־כל״ ז־רער געש־נע;. זײ װעק אבער אלע בטל קעגן דעד הו־פט-םעלד,: ד מעגלעכק״ט צ־זאמענצוב־נק דעם שפראך״ל־מוד מ־ט אלע אנ־ע־ע נעננשטאנק, די רעגלעכק״ט דדרכצוס־ק ד אמתע קאנצענטראצ־ע. ד צ־רונג טון ״מײן ב־כל״ ז״נען ד א־לוםטראציעם. דעם ק־נםטלער ח״ם האנסט איז ױער געלוננען צו געבן ד־ א־לוםפראצ־עם אזױ װ־ ק־נדער סא־שטײען, וױ ק־נדעד װאלטן אל״ן געצ״כנט, זײנע א־לוםטראציעם ז״נען דינאמ־ש, ס־ל ם־ט הומאר און עכטער ק־נדשק״ט. נ־ט אלע א־לוםטראצ־עם דינען, סארשטײט דך, גל״ך גע״ א פארגעסענער ײדיש־גאליצישער שרײבער ,רם הצױני״ (יצחק מרגלױת) סון ר. א. בודידעם ברי,װעלעך סון ״איץ קאלאניםט א־ים דאשוןי• לצױן צד ז״נעם א קלױז גוטן״ברודערי; ער בעםנט ז־ך אויף מ ״קליינשטעטלױקע ל״דיקג״ערס״; סארנלײכט ד ײױשע ס־סטעסאם- ניקעס צו זיץ מעשה ״דעד גורל םון חנובה-לעמסל״ און עד שסאמ אס םון ד ״די ־ונטלס גושא־ דקולטורי (א־ן העברע־ש), װאם ס־ק א־אס דאס ביםל ״ד־שקײט; גיט עצות װעגן א נ״ער דערצ־וננ: ״דאס װייכע האדן פ־ן ײױשע קינדער״, א. אז. װ. ער װ״זט נ״ע שטדעמונגען װי אזוי אומצונ״ן מיט אםונד,: ״ײדישע רעל־נ־ע און רעליג־ע-לערער״; עד לאזט ז־ך ניט אפשדעקן פא־ן מ־ליםע,־: ״רער וױרװאר א־ן שמעטל״, ״צו כל״נדרי״, ״ױ יתנט״געש־כטע ס־ן מײן פ־״נד״, ״צ־ליב ם־ל־טערי און אנדערע. םאדשטייט זיך, אז אזא ט־ן א־ט שר״בן האבן ־ס״הצױנין פא־שאפט א םך קעגנער. אפ־לו א טײל ױנגע, האבן א־ן אים א״נגעםונען אפ־ק־רםות און שוין צוסיל ״סד־ע״ געדאנקען. און עם דערמאנט זיך, אז אינם יאר 1915, װען איך האב זיך, צום ערשטן מאל, עסנטלעך אפגערוסן װעגן ים״הצ־ונ־ <צי זק זעכצ־ק־יאריקן ױבילײ) און געסתװט אפשאצן ז״נע פעל־עטאנען, - האבן א ט־יל אױף מיר ז־ך געק־־מט, למא־ א־ך פארסוץ א־ם מיט אםאציאלער מראה א־ן שענק אװעק א שטיקל פון זק ״ציץ״, דעם ב־טעדן גלות... ער איז שטאלץ מיט ױן םאטער, דעם בא־־מטן בדק ״בעדל״ נדאדער״*> א־ן ער תסט וױ יענער, אז ״דן זאלן שו־ן אײנםאל אויף תמיד זיך אויםהעק צו שעמען ם־ט םלאבה און םוםטעװען א־בער יחוס-בדװלעך. און ניט געקיקט דעחיף, װאס דץ מאטעדיע• לער רצכ א־ז שד־ן דאמאלםט געװעזן א נעז־כערטער, <ער האט ב־זן טויט םארנ־מען א לערער-שטעלע םון דעס בא־אן ה־דשס שםים- מונג) ס־רט ער דאך אוים ױגע א־דעאלן במעשד״ ױענױק א מטוסל, ס־ן א םך קינדער, גיט עד אלעמען אפ סאר ארבעטעו־; ױ טעכ״ טער ש״קט ער א־ן אפעדקע. דעס ערשטן שט־יס צו השבלה דיאט ים״הצ־ונ־ן געגעבן אברהם מאפוס ״אםנון ותמו־״, ד סשה- ח״ם לוצאטוס ״לישדים תהילה״ ובדומת, אזעלכע ניכער, װאס ױגק ״על״פי נם״ ארײנגעםאלן אין ד הענט םון די ״לינקע״ קלויז״ בחוױם און געמאכט אן איבעחקע־עניש אין זײעי־ע מוחות. - אבעד *) זע מ״ן *רטיקל ״ליס. בלעס.' נר. 55. א־יב זק פאטעד, בערל בראדער א־ז, ב״ אנדע־ע טעאטעד- רפ׳־דש־ס, געקרױנט געװאק םא-־ן םא־גענגער ם־נס ״דשן םעאטער,- אװ־ באדאדף ער, זק בן-זקינ־ס, יצתק, דעד שפעטעדד־קער ״י״ם״ א־ן װ״טערױקעד ״־ם-הצױנ־״, - םאררעכנט װערן פאק באשא- םער םונס ײדישן םעליעטאן, א־ן דעד ײדיש״אפגעשטאנענער גא- ל־צ־־ע. בעת ױנע צ״ט-חבדס ר. א. בדד־דעם, װעלװל זבארזשער און דער, פון דער ה״ם ױנג״אנטלאפענער נםתל־ ה־רץ א־מבעד (דער בעל־ ״התקװה״) ױנק פארשטאנען און בל־נדערה״ט מיט התסעלות בײס ע־לם א״פגענומען געװא־ן, - א־ז ע ד, דעד מלמד, י צ ח ק ם ר ג ל י ו ת געלײענט און, בעיקר, פארשטאנען געװארן. םאלק א־ן מאסע, באלעבאס א־ן שײנעד ײד, - אלע האבן פון א־ס געװאוםט און דארשט־יק געטרונקען דעס סשוטן ײדש םון ז״נע מעשהלעך און ש־לדעחנגען פון גאליצ־אנעד קלײנשטעטלױקע ״ק םון צודק מיט דד־ם־ק, םעי״צ־ק ־א־. אבעד, װײטער םון ז״ן אייגן לאנד, האבן ױ נ־ט געקענט דעדגר״בן. בשעתס, ,װען או־ף דעס אנגעבלאזענע־ס ק־אנקן, ״ױש״ל־טע״ ,־אדשן ב־בער-מארק א־ן גאליצ־ע, האבן געקלונגען נעמען פון אום- באױימנױקע ״מכ־תי לצמ־תות״-שױיבעד, האט דער באש״דענעד מלמ־, יצחקמרגל־ות, - װעמעם ליטערארישעד נאםען א־ז דאן נאך געװעזן באהאלטן א־נטע־ ױ א־ניצ־אלן ״י״ם״, - געעםנט א מו־ל או־םן לשװן ם־ן פאלק, א־ן ײדיש, ניט װי ױן שאדםצ־נגלדיקעד חכ־, מ. ד. בראנדשטעטער וכחמה, העברעלש, - און גע־נומען או־םװארצלען פון ד גאל־צ־אנער ױנגעל״טלעך ױ טומלױק אנגע- מעלה<רד,טע ״מסתר־-פאד־ז״; ״ספרלולדמבוס״; לשװן-קודשרקע טרוים םםרימלעך א־ן בלערלײ ג־שיט־קע, הימל-קריבעױשע םליצות. ױ ״ד־ש־-פרעסערש־ע תקופה האט א־־ף א־ם ניט מש־פיע גע״ װעןז מיטגעדסן מיטן ש־טדאס פון דער חובבי״צ־־ן״באװעגונג, געפ־נט נ־ט דער א־מױ־קעד ״־ם״, אז אלע ײדשע גליקן װעלן קומק סון אדץ-־שראל. - עד צעצ־ט זק ל־מעראדשן נאמ,ען א־יף ״׳ס-הצװני'; ער דערלאזט נ־ט פאדא־םװידד־קן דעס ״דע־װײל־קן״ גלות; ער פחװט גרינק בעל״מלאכה און האנטװעחקער־םא־א״נען ״־ד״חרוצ־ס״; נ;ם: װעקן צו ערדישק״ט א־ן היזקט אפ, א־ן ױן פעל־עטאן (אץ ״כרפל״) ״ױ חםידשע צױניםמן״; שד״בט א־נטעד דער רעדאקציע